System przyznawania dotacji na działania dotyczące ochrony przyrody i edukacji ekologicznej nastawiony jest na pozyskiwanie i wydatkowanie środków europejskich i krajowych, jednakże bez wystarczającej dbałości o jakość przygotowywanych projektów – wynika z raportu NIK.

Każdego roku ze środków publicznych przekazanych na podstawie umów dotacji realizowane są setki projektów dotyczących ochrony przyrody oraz edukacji ekologicznej. Ich realizacją zajmują się zarówno instytucje i organy państwowe powołane w celu prowadzenia takiej działalności, a także organy samorządu terytorialnego i organizacje pozarządowe.

NIK skontrolowała 60 projektów realizowanych w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 22 lutego 2016 r. (m.in. projekty Wsparcie restytucji i ochrony ssaków bałtyckich w Polsce, Ochrona niedźwiedzia brunatnego Ursus arctos w Polskiej części Karpat, Ochrona siedlisk żółwia błotnego w dolinie rzeki Zwoleńki). Na ich realizację wydano prawie 170 mln zł, w tym ok. 114 mln (67 proc.) ze środków europejskich i ok. 45 mln (27 proc.) ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

MTP 300 x 250

Jak informuje Najwyższa Izba Kontroli, powszechną praktyką było wielokrotne aneksowanie umów o dofinansowanie. Zdarzało się, że po zakończeniu projektu zmieniano zakres prac, terminy ich wykonania, wartość projektu, a nawet efekty jakie zamierzano osiągnąć. Może to oznaczać, że aneksami dopasowywano umowy do zrealizowanych projektów.

Dzięki realizacji dotowanych projektów przywrócono właściwy stan niektórym cennym siedliskom przyrodniczym, poprawiono warunki bytowania niektórych chronionych gatunków roślin i zwierząt, umożliwiono ochronę wartościowych przyrodniczo terenów tworząc jednocześnie dogodne warunki turystyczne, a także przeprowadzono szereg działań o charakterze edukacyjno-promocyjnym.

Niestety w toku realizacji wielu projektów występowały nieprawidłowości. Kontrolerzy stwierdzili nieprawidłowości w połowie zbadanych projektów (31) oraz u 80 proc. (16) skontrolowanych beneficjentów.

Co wykryła NIK?

Z ustaleń kontroli wynika, że co trzeci podmiot nie posiadał kompletu dokumentów związanych z przygotowaniem wniosku, w tym podstaw szacowania wartości projektu o którego dofinansowanie zabiegał. Zdarzały się przypadki, że beneficjenci na etapie wnioskowania o dofinansowanie projektu, nie posiadali nawet wystarczającego rozeznania odnośnie możliwości realizacji projektu w planowanym zakresie.

Powszechną praktyką było także wielokrotne aneksowanie umów o dofinansowanie. Zdarzało się, że nawet po zakończeniu realizacji projektu zmieniano zakres prac, terminy ich wykonania, wartość projektu, a nawet wskaźniki rezultatu, który zamierzano osiągnąć. W ocenie NIK aneksowanie umów po zakończeniu realizacji projektu, wskazuje na dostosowywanie umowy do terminów i zakresu zrealizowanych działań oraz uniemożliwia ocenę terminowości i kompletności ich wykonania.

W 40 proc. kontrolowanych podmiotów, ujawniono również poważne nieprawidłowości w zakresie prowadzenia ewidencji finansowo-księgowej. Ostateczne rozliczenie projektów i wydatkowanych środków następowało często po wielu miesiącach od zakończeniu projektu. W tym czasie niektórzy beneficjenci rozpoczynali realizację kolejnego projektu, pokrywającego się merytorycznie z już realizowanym, pomimo niezakończenia i nierozliczenia pierwszego z nich. Zdaniem NIK takie działanie nie powinno być dopuszczalne, szczególnie wobec stwierdzanych nieprawidłowości w prowadzeniu ewidencji księgowej.

Wnioski po kontroli

W ocenie NIK, aby w przyszłości ustrzec się podobnych nieprawidłowości, instytucje decydujące o udzieleniu dofinansowania powinny wprowadzić i egzekwować m.in. obowiązek: przedstawienia przez potencjalnych beneficjentów rzetelnej analizy kosztów projektu na etapie wnioskowania o jego dofinansowanie, przedstawienia przez beneficjentów zgody właścicieli lub zarządców terenu na realizację projektu (w przypadkach tego wymagających), przechowywania przez beneficjentów dokumentów dotyczących realizowanych projektów.

Ponadto instytucje te powinny starannie weryfikować wnioski o dofinansowanie projektów (zarówno w zakresie kosztów jak i praktycznej możliwości ich realizacji), przekazywać środki finansowe na działania podejmowane w ramach umów na realizację projektów, stanowiących kontynuację wcześniejszych działań dopiero po końcowym rozliczeniu wcześniejszej umowy oraz wzmocnić nadzór nad prowadzeniem ewidencji finansowo-księgowej przez beneficjentów.

UDOSTĘPNIJ

Czytaj więcej

Skomentuj