Obecnie globalny sektor budowlany odpowiada za 42% całkowitego zużycia energii, 35% całkowitej emisji gazów cieplarnianych oraz 30% zużycia wody. Te liczby pokazują skalę wpływu budownictwa na środowisko, ale również wskazują, gdzie można zawalczyć o zmniejszenie tego śladu na przyrodzie.

Czy zwiększenie udziału materiałów naturalnych, jakimi są drewno i jego pochodne, może znacząco wpłynąć na zmniejszenie oddziaływania sektora budowlanego i samych budynków na środowisko?

Ludzie używają drewna do budowy budynków od setek lat. Pomimo wielowiekowych postępów technologicznych i wynalezienia wielu materiałów syntetycznych drewno nadal jest popularnym wyborem dla projektów budowlanych na świecie. Popularność drewna wynika z jego dostępności. Jest również lekkim materiałem o dużej wytrzymałości, z którym można łatwo pracować i poddawać je obróbce. Działa bardzo dobrze jako materiał izolacyjny oraz akumulacyjny. Drewno ma pozytywny wpływ na samopoczucie mieszkańców i użytkowników budynków drewnianych.

Charakterystyka budynków w UE

Należy jednak pamiętać, że budynek zawsze składa się z mieszaniny różnych materiałów i nigdy nie jest w 100% drewniany czy też wyłącznie murowany. W krajach Unii Europejskiej beton, kruszywa (piasek, żwir i kruszony kamień) i cegły stanowią 90% (wagowo) wszystkich użytych materiałów podczas budowy, podczas gdy drewno, największa frakcja biotyczna, stanowi obecnie zaledwie 1,6%. Drewno jest powszechnie stosowane w budynkach jednorodzinnych, z których około 8-10% ma drewniany szkielet. W krajach nordyckich drewno stosowane jest w ponad 80% budynków, natomiast na południu Europy jest to surowiec niemalże niestosowany. Można śmiało stwierdzić, że jest to uwarunkowane zasobami leśnymi danego kraju, gdzie kraje północne, takie jak Norwegia czy Szwecja, mają o wiele większe zasoby naturalnego drewna aniżeli np. Hiszpania, Grecja czy Włochy. Wraz z pojawieniem się w ostatnich dziesięcioleciach produktów z drewna, takich jak klejone drewno laminowane, forniry klejone warstwowo (LVL) i drewno laminowane krzyżowo (CLT), są one coraz częściej stosowane również w budownictwie wielkopoziomowym, takim jak wielopiętrowe budynki mieszkalne, budynki biurowe, szkoły, szpitale oraz hale przemysłowe i sportowe. Przykładem jest najwyższy drewniany budynek w Wiedniu o nazwie HOHO, który ma 24 kondygnacje (84 metry).

Istnieją pewne stereotypy i błędne postrzeganie drewna jako nietrwałego materiału budowlanego, w tym bardzo podatnego na zagrożenia pożarowe i mającego problemy z wytrzymałością i trwałością. Jednakże, podobnie jak w przypadku każdej innej formy konstrukcji, konstrukcja z drewna musi być zgodna z przepisami budowlanymi danego kraju, które mają na celu zapobieganie takim zagrożeniom. Negatywne postrzeganie zagrożeń pożarowych może opierać się na doświadczeniach z przestarzałymi technikami budowy drewna. W dzisiejszych czasach wszystkie materiały poddawane są rygorystycznym testom laboratoryjnym na ognioodporność. Dodatkowo niektóre państwa członkowskie UE wymagają instalacji zraszaczy w dużych drewnianych budynkach, skutecznie zapobiegając ewentualnym pożarom.

Sytuacja w Polsce

Mimo wielu zalet drewna, obecnie takie budownictwo jest w Polsce mało popularne. Dla porównania – w krajach skandynawskich w budynkach drewnianych mieszka ok. 90% populacji. W Polsce relacje te są mocno odwrócone. Jak wynika z danych GUS-u, liczba budynków drewnianych w Polsce, pomimo wzrostu ich liczby, ciągle pozostaje na niskim poziomie. Liczba budynków oddawanych do użytkowania od 2013 do 2018 roku wzrosła zaledwie od ok. 0,4% do ok. 0,83%, natomiast liczba mieszkań wzrosła z zaledwie 0,25% do 0,37%1.

Na przestrzeni ostatnich lat domy z drewna stanowią coraz częstszy wybór inwestorów. Najczęściej wybierane są drewniane domy szkieletowe. Do mniej popularnych technologii zalicza się domy z bali i drewna klejonego2. Wybór domów szkieletowych podyktowany jest najczęściej szybkością ich budowy i jakością wykonanych elementów.

Dlaczego nie budujemy z drewna?

Niewielka popularność budownictwa drewnianego spowodowana jest ograniczoną wiedzą i doświadczeniem w zakresie jego wykorzystania w budownictwie mieszkaniowym i wielkopowierzchniowym. Kolejnym problemem jest mała liczba wyspecjalizowanych firm z wystarczającym doświadczeniem – choć to akurat się zmienia i obserwujemy powstawanie nowych firm. Świadczy to jednocześnie o ogromnym, niezagospodarowanym jeszcze potencjale. Brak przekonania i wiedzy wśród inwestorów skutecznie hamuje wzrost nowych inwestycji. Największe obawy co do domów drewnianych wśród osób, które muszą zdecydować o wyborze materiału, z którego powstanie ich budynek, powodowane są zagrożeniem ogniowym. Aspekt ten podnoszą również firmy ubezpieczeniowe, które wskazują to jako główny powód wysokich cen ubezpieczenia. Ostatnią kwestią, a zarazem przeszkodą może być nieco wyższa cena materiałów drewnianych i drewnopochodnych w stosunku do tradycyjnych rozwiązań. Różnica może wynosić 10-15%.

Potencjał energetyczny drewna

Drewno jako materiał perfekcyjnie wpisuje się w trend budownictwa energooszczędnego i przyjaznego środowisku. Budynki drewniane charakteryzują się bardzo dobrymi parametrami termicznymi. Parametrem opisującym jakość energetyczną przegrody budowlanej jest współczynnik przenikania ciepła przez przegrodę. Jest on nierozerwalnie związany ze współczynnikami przewodzenia ciepła materiałów, z których dana przegroda jest wykonana. W warunkach średniej wilgotności współczynnik przewodzenia ciepła sosny i świerku wynosi 0,16 W/(mK), muru z cegły kratówki 0,56 W/(mK), natomiast żelbetu 1,7 W/(mK).

Oznacza to, że drewno jako materiał ma bardzo dobre parametry izolacyjności termicznej. Dodatkowo charakteryzuje się stosunkowo wysoką pojemnością cieplną (tj. dłużej utrzymuje nagromadzone ciepło), porównywalną z pojemnością bloków silikatowych, a wyższą od pustaków ceramicznych1. Dobra pojemność cieplna drewna jest zasługą wielu „kieszeni” powietrznych w jego strukturze. Jako izolator jest 15 razy lepszy od murowanej ściany, 400 razy lepszy niż stal oraz 1770 razy lepszy niż aluminium. Dzięki ograniczeniu występowania mostków termicznych, dobrej szczelności i właściwościom wentylacyjnym drewno jest również bardziej energooszczędne przy jednocześnie niższych kosztach inwestycyjnych. Istotnym aspektem, który często jest pomijany, jest ponadto odporność ogniowa zarówno wielkowymiarowych konstrukcji drewnianych, jak i domów z bali.

Aspekt środowiskowy

Choć może się wydawać, że wycinanie drzew w celu budowy budynku jest szkodliwe dla środowiska, to drewno może być ekologiczną opcją, jeśli zostanie zakupione od odpowiedzialnego dostawcy drewna zaangażowanego w zrównoważone leśnictwo. Drewno ma również mniejszy ślad węglowy niż inne materiały, zużywając mniej wody i energii do produkcji-wzrostu. Drzewo w procesie swojego wzrostu (fotosynteza) pochłania CO2, które jest „magazynowane” w tkance drewnianej przez dziesiątki, a nawet setki lat. Jedno drzewo podczas swojego życia rokrocznie magazynuje w sobie 6-7 kg CO2. Można oszacować więc, że podczas całego życia do ścięcia (wiek rębowy wynosi 100 lat) np. sosna magazynuje ok. 700 kg CO2. Biorąc pod uwagę energię zużytą w całym cyklu życia, od produkcji do placu budowy, stal i beton mają największy negatywny wpływ na środowisko naturalne. Produkcja betonu (i unieszkodliwianie go) jest jednym z największych czynników przyczyniających się do zanieczyszczenia w branży budowlanej, która zużywa również prawie 40% światowej energii. Cement, kluczowy element betonu, odpowiada za 5% globalnej emisji CO2. Produkcja stali, cementu czy też szkła wymaga ekstremalnie wysokich temperatur, co jest bezpośrednio związane z wysokim nakładem energii wytwarzanej przy pomocy paliw kopalnych. Drewno natomiast potrzebuje jedynie energii promieniowania słonecznego, która jest darmowa i odnawialna.

Aspekt zdrowotny

Badania na świecie wykazały, że przebywanie w otoczeniu drewna w domu, pracy lub szkole ma pozytywny wpływ na nasze zdrowie. Raport opracowany przez Planet Ark w 2015 r. wykazał, że obcowanie w budynkach drewnianych tworzy podobne korzyści zdrowotne do tych, które powstają podczas spędzania czasu w otoczeniu drzew. Jedne z ważniejszych korzyści zdrowotnych to poprawa stanu emocjonalnego, poprawa jakości powietrza, uczucie ciepła i komfortu, niższe ciśnienie krwi oraz zmniejszony poziom stresu. Ludzie spędzają ponad 90% swojego czasu w pomieszczeniach, tym samym wprowadzenie naturalnych rozwiązań w budynkach jest pozytywnym krokiem w kierunku zdrowszej przyszłości dla nas i środowiska3.

Wykorzystanie drewna w budownictwie może zmniejszyć jego wpływ na środowisko, w szczególności w zakresie redukcji emisji gazów – to fakt. Jednak osiągnięcie znacznego zmniejszenia wpływu budownictwa na środowisko będzie również oznaczać zmniejszenie wpływu najpopularniejszych materiałów budowlanych (betonu i stali). Istnieje szereg polityk na szczeblu UE i państw członkowskich, mających na celu zwiększenie aspektów zrównoważonego rozwoju i efektywnego gospodarowania zasobami w sektorze budowlanym. Mogłyby one bezpośrednio lub pośrednio wspierać stosowanie mniej uciążliwych dla środowiska materiałów, takich jak drewno, w budownictwie. Pierwszym krokiem musi być jednak stworzenie równych warunków działania dla rynków budowlanych poprzez usunięcie zbędnych obciążeń regulacyjnych i kosztowych związanych z budynkami drewnianymi w krajowych przepisach budowlanych. W Polsce, wg opracowania KAPE, dotychczasowe regulacje prawne w zakresie budownictwa nie blokują rozwoju budownictwa drewnianego. Dlatego nie ma konieczności zmian prawnych w tym zakresie. Natomiast istnieje wiele mitów i niedomówień odnośnie do technologii budownictwa drewnianego. Dlatego konieczne wydaje się przeprowadzenie działań promujących budownictwo drewniane. W zakresie budownictwa energooszczędnego oraz innych efektywnych rozwiązań dla budownictwa zapraszamy do kontaktu z zespołem Doradców Energetycznych Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu.

Maciej Kołowski

Doradca Energetyczny WFOŚiGW w Poznaniu

Źródła

  1. Środowiskowe aspekty nowoczesnego budownictwa drewnianego. KAPE 2019.
  2. pl: Raport o budowie domów w Polsce w 2016 roku. Edycja 5. 2017.
  3. https://www.hyne.com.au/why-timber/benefits-of-wood (dostęp: 25.05.2021).