Program „Plan Działań Dla Miast” (w skrócie: PDM) zainicjowany został w październiku 2021 roku jako inicjatywa promująca miasta, poszukująca w modelowy sposób odpowiedzi na lokalne wyzwania zgodnie z celami zrównoważonego rozwoju określonymi w Agendzie 2030. Kryterium kwalifikacji do programu stanowiły dotychczasowe osiągnięcia miast na podstawie zgłoszonego projektu, wpisującego się w wybrany cel zrównoważonego rozwoju.

Ideą programu jest zaangażowanie najlepszych samorządów w Polsce do wspólnego opracowania „Planu Działań Dla Miast”, dokumentu stanowiącego integralną część przedsięwzięć związanych z 11. sesją Światowego Forum Miejskiego (World Urban Forum), a także objęcie ich wsparciem eksperckim przy realizacji zgłoszonego projektu.

Zrównoważone trendy urbanistyczne

Założeniem „Planu Działań Dla Miast” jest popularyzacja oraz wdrażanie zrównoważonych trendów współczesnej myśli urbanistycznej w ujęciu lokalnym. Dzięki wymianie doświadczeń program ma służyć rozwojowi nowoczesnych i odpornych miast w Polsce. Celem przedsięwzięcia sygnowanego przez UN Habitat jest promocja aktywności miast w poszukiwaniu nowych dróg do zrównoważonego rozwoju.

W październiku i listopadzie 2021 r. przeprowadzono otwarty nabór miast zainteresowanych zgłoszeniem własnych inicjatyw. Po zakończeniu naboru Komisja Konkursowa przeprowadziła ocenę zgłoszeń w 17 kategoriach tożsamych z celami zrównoważonego rozwoju, określonymi w Agendzie 2030. Wybrano miasta, które wykazały najbogatsze osiągnięcia w zakresie zrównoważonej transformacji zgodnej z potrzebami mieszkańców oraz przedstawiły najciekawsze projekty do realizacji w 2022 r.

Zwycięzca i wyróżnieni

W wyniku przeprowadzonej oceny zgłoszeń wyłoniono zwycięzcę postępowania konkursowego – Warszawę, która przedstawiła projekt „EKOstolica – nie marnujmy żywności!”, odnoszący się do odpowiedzialnej konsumpcji i produkcji. Drugie miejsce wśród zgłoszonych projektów zajęło miasto Pleszew z inicjatywą „Modelowa transformacja centrum miasta w Kompaktowym Pleszewie”. Ponadto na podium stanęły ex aequo – Rawicz z projektem „Miasto Rawicz partnerem dla zrównoważonego rozwoju zapobiegającym negatywnym skutkom zmian klimatu” oraz Katowice wstępujące do programu z inicjatywą „Czas na Szopienice – Zmieniamy nasze miasta dla lepszej przyszłości”. W pierwszej szóstce najlepszych zgłoszeń pod względem wdrażania celów zrównoważonego rozwoju znalazły się także: Łosice i Zduńska Wola (miejsce 4), Kielce, Ruda Śląska, Leszno i Starachowice (miejsce 5) oraz Malbork i Ustrzyki Dolne (miejsce 6). Wykaz miast zakwalifikowanych do programu znajduje się na stronie internetowej „Planu Działań Dla Miast”: https://obserwatorium.miasta.pl/pdm/wyniki-naboru/.

Indywidualne doradztwo strategiczne

Miasta zakwalifikowane do programu zostaną zaproszone do współpracy w ramach specjalistycznego, indywidualnego doradztwa strategicznego. Dla każdego miasta przewidziane jest 50-godzinne wsparcie doradcze, w tym 20 godzin na etapie dopracowania projektu do ujęcia w „Planie Działań dla Miast” oraz 30 godzin na etapie realizacji projektu/działania. Nad wsparciem doradczym dla każdego z miast będzie czuwał opiekun merytoryczny reprezentujący konkretny cel zrównoważonego rozwoju. Jego zadaniem będzie koordynacja procesu doradczego we wszystkich miastach zakwalifikowanych do danego celu. W każdym mieście – zgodnie ze wskazaniem władz lokalnych – zostanie wyznaczony także lokalny koordynator czuwający nad dopasowaniem doradztwa do lokalnych warunków i charakteru wdrażanego projektu. Rezultatem udziału każdego z miast w „Planie Działań Dla Miast” będzie realizacja zgłoszonego projektu w terminie do końca 2022 r.

Zgłoszone projekty wpisują się w zadeklarowane cele zrównoważonego rozwoju. Wszystkie działania projektowe mają na celu doskonalenie już wypracowanych rozwiązań (osiągnięć) miast w ramach konkretnych celów zrównoważonego rozwoju ( ang: od Sustainable Development Goals. SDGs). Ponadto wynikiem współpracy samorządów z ekspertami będą raporty przedstawiające dotychczasową drogę miast w realizacji celów zrównoważonego rozwoju oraz wyznaczające ambitne cele na przyszłość.

Plan będzie drogowskazem dla innych

Z udziałem miast biorących udział w programie powstanie dokument pn. „Plan Działań Dla Miast”, będący drogowskazem dla innych ośrodków w Polsce i na świecie. Ma on być inspiracją do realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Zostanie także zainicjowany narzędziownik – wzorowany na Wikipedii instruktaż dla społeczności lokalnych i mieszkańców, jak mogą wpływać na przestrzeń miejską oraz na procesy zarządzania miastem.
„Plan Działań Dla Miast” powstanie jako pierwszy w Polsce wspólny dokument polskich miast. Rolą Instytutu Rozwoju Miast i Regionów jest zebranie zadeklarowanych projektów w spójną wizję, która ma inspirować polskie i zagraniczne miasta.
W ramach PDM planowane są także:

  • wsparcie miast sygnatariuszy,
  • działania promocyjne i komunikacyjne,
  • wsparcie edukacyjne dla mieszkańców poprzez ogólnodostępne narzędzia,
  • wydanie certyfikatów WUF11 dla wszystkich miast, które zrealizują założenia PDM.

Obecnie prowadzony jest nabór ekspercki do programu, polegający na wytypowaniu przez opiekunów merytorycznych samorządów będących liderami w poszczególnych celach. Miasta rekomendowane przez ekspertów – na podstawie osiągnięć oraz wyników realizowanych projektów – zostaną włączone do „Planu Działań Dla Miast”. Jeśli nie zdążyli Państwo zgłosić projektu w naborze, a mają Państwo do zgłoszenia ciekawe działanie zaplanowane na 2022 r., zapraszamy do kontaktu z opiekunami poszczególnych celów: https://obserwatorium.miasta.pl/…/opiekunowie…/ lub z sekretariatem programu.

Niezbędne informacje na temat PDM dostępne są na stronie internetowej programu: https://obserwatorium.miasta.pl/pdm/. Wszelkie pytania dotyczące programu można kierować na adres e-mail: pdm@irmir.pl.

Plan Działań dla Miast – inspiracje

Rybnik: Cel 12 „Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja” stał się obszarem zainteresowania Rybnika w związku z realizacją projektu StratKIT (www.stratkit.eu, Interreg BSR), mającego na celu zwiększenie roli zrównoważonego rozwoju w zamówieniach publicznych żywności i usług cateringowych. Posiłki stanowią część łańcucha dostaw żywności, ten zaś obejmuje produkcję żywności, przetwarzanie, dystrybucję, przygotowanie, konsumpcję i utylizację. W Rybniku w latach 2019-2021 przyjrzano się posiłkom publicznym, serwowanym w placówkach oświatowych i innych jednostkach miejskich (dom pomocy społecznej, dom dziecka itp.). W samych stołówkach szkolnych z posiłków publicznych korzysta codziennie ok. 10,5 tys. konsumentów. Posiłki te mają ogromny potencjał, który może wpłynąć na zmianę systemu żywnościowego na bardziej zrównoważony.

Ełk: Ełk jest pionierem streetworkingu, czyli pracy z dziećmi/młodzieżą polegającej na kreowaniu ich wolnego czasu w sposób aktywny i rozwojowy, w miejscu codziennego przebywania. Praca streetworkerów rozpoczęła się w Ełku w 2009 r. Jej rozwinięciem był projekt „Ełckie Centrum Rewitalizacji Społecznej”, który otrzymał wyróżnienie w konkursie Polska Pięknieje – 7 cudów funduszy UE, a następnie udział w programie Modelowa Rewitalizacja Miast. Zgodnie z hasłem ełckiej rewitalizacji „Ludzie działają, by tworzyć miejsca”, reintegracja społeczna odbywa się poprzez zapewnianie lokalnej społeczności przestrzeni do aktywności (np. kamienica oddana do użytku organizacjom pozarządowym, centrum społeczne Stajnia, Klub Seniora, zmodernizowane podwórka i przestrzenie publice). Inwestycjom towarzyszą liczne projekty społeczne. W 2022 r. zakończy się remont zabytkowej sali sportowej, która ma być kolejnym miejscem do realizacji inicjatyw ełczan.


 

dr Aleksandra Jadach-Sepioło, zastępca dyrektora Instytutu Rozwoju Miast i Regionów

mgr inż. Barbara Samorek, Zakład Mieszkalnictwa i Odnowy Miast IRMiR