Nowelizacja ustawy o ZSEE

Powstawanie coraz większej ilości odpadów tzw. elektrośmieci, staje się poważnym problemem ze względu na zwiększającą się konsumpcję, szybki postęp technologiczny oraz coraz krótszą „długość życia” wielu produktów codziennego użytku. Dwa lata funkcjonowania ustawy o ZSEE (z 29 lipca 2005 r.) pokazały, że zmiany w przepisach są niezbędne aby wypełnić wymogi Dyrektywy Unijnej – 4 kg ZSEE na mieszkańca. Uchwalona nowelizacja ustawy o ZSEE (z 21 listopada br.), ma zwiększyć wydajność oraz efektywność systemu gospodarowania ZSEE. Nowe przepisy zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2009 r.

Proces legislacyjny zmian w ustawie o ZSEE trwał blisko dwa lata. Pierwsze propozycje przygotowane przez Ministerstwo Środowiska zostały skierowane do konsultacji środowiskowych jeszcze w kwietniu 2007 r. Jednak dopiero w sierpniu 2008 r. rząd skierował oficjalny projekt nowelizacji do Marszałka Sejmu. Prace nad nowelizacją ustawy wywoływały kontrowersje i różnice zdań wśród przedstawicieli rządu, posłów i senatorów. Ostatecznie, 21 listopada 2008 r. Sejm RP uchwalił finalny kształt ustawy, przychylając się do istotnych zmian wniesionych uprzednio przez Senat.

Zdaniem Grzegorza Skrzypczaka, prezesa zarządu ElektroEko Organizacji Odzysku Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego, największej w Polsce organizacji odzysku, przyjęty kształt nowelizacji pomimo ich wagi nie wyczerpuje wszystkich koniecznych zmian, jednakże: „(…) nowe przepisy uszczelnią oraz zwiększą wydajność rynku zużytego sprzętu. Głównym celem nowelizacji jest stworzenie warunków dla osiągnięcia poziomu zbierania ZSEE, określonego w Dyrektywie Unijnej. Powodzenie systemu gospodarowania ZSEE zależy w głównej mierze  od wzrostu świadomości społeczeństwa w tym zakresie, czyli edukacji ekologicznej. W przeciwnym wypadku nie uda się Polsce wypełnić założeń dyrektywy unijnej dotyczącej gospodarki ZSEE. Ludzie nie mając świadomości, nie będą oddawać elektrośmieci do punktów zbierania – mówi Grzegorz Skrzypczak.

Nowelizacja ustawy (formalnie: Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym z dnia 29 lipca 2005 r.) wprowadza następujące zmiany:

1. Ustanowiono obowiązek zbierania ZSEE dla poszczególnych grup sprzętów celem osiągnięcia ilości 4 kg na mieszkańca. Poziomy będą określane co roku przez Ministra właściwego do spraw ochrony środowiska oraz Ministra właściwego do spraw gospodarki na podstawie charakterystyki rynku oraz ilości i masy sprzętu wprowadzonego na rynek w poprzednim roku kalendarzowym.
2. Organizacje odzysku zobowiązane zostają do przeznaczania 5 % swoich przychodów na publiczną działalność edukacyjną poszerzającą wiedzę społeczeństwa w tym zakresie. Wprowadzający sprzęt, którzy nie będą zrzeszeni w organizacjach odzysku, zobligowani zostali do prowadzenia takich działań na poziomie minimum 0,1 % swoich przychodów.
3. Zatwierdzono obligatoryjny obowiązek rejestracji w GIOŚ punktów skupu złomu jako punktów zbierania elektrośmieci (dla tych, które przyjmują ZSEE) celem ograniczenia szarej strefy. Jako punkty zbierania zostaną również od nowego roku zakwalifikowane punkty serwisowe.
4. Koszt gospodarowania odpadami (KGO tzw. visible fee), zostanie obligatoryjnie uwidoczniony w cenie wszystkich urządzeń przeznaczonych dla gospodarstw domowych zaliczanych do grup 1, 2, 4, 5 i 6 (tj. małe i duże agd, sprzęt audiowizualny, oświetleniowy oraz narzędzia). Celem uwidocznienia KGO w cenie produktu jest podniesienie poziomu świadomości ekologicznej społeczeństwa.
5. Wprowadzono wysoki wymiar kar finansowych, m.in. za: nieosiągnięcie poziomów zbierania; brak rejestracji w GIOŚ i stosownych pozwoleń na działalność; nielegalny demontaż ZSEE poza zakładem przetwarzania; nie wywiązanie się z obowiązku uwidocznienia KGO w cenie produktu oraz niezrealizowanie obowiązku edukacji ekologicznej.
6. Do dwóch w roku ograniczono liczbę sprawozdań składanych przez Wprowadzających do GIOŚ, w których wykazywane są poziomy zbiórki, odzysku i recyklingu urządzeń elektrycznych i elektronicznych.
7. Rozszerzono i sprecyzowano definicję wprowadzających oraz wprowadzenia sprzętu do obrotu – dotyczyć będzie wywozu i przywozu sprzętu z rynku wspólnotowego, nie tylko krajowego jak dotychczas. Wprowadzającym sprzęt będzie zarówno wprowadzający go do obrotu w drodze leasingu oraz przedsiębiorca, który wprowadza sprzęt po raz pierwszy w celu jego używania lub dystrybucji.

Zmiany, które wprowadza nowelizacja wynikają z obowiązku transpozycji dyrektywy Rady UE oraz Parlamentu Europejskiego (Dyrektywa 2002/96/WE z 27 stycznia 2003 oraz Decyzja Rady UE z 26 kwietnia 2006 r. przyznająca Polsce, Malcie i Cyprowi pewne tymczasowe odstępstwa). Na ich podstawie Polska została zobligowana do osiągnięcia do końca 2008 r. średniego poziomu zebranego zużytego sprzętu na minimalnym poziomie 4 kg/mieszkańca/rok. W 2007 r. w Polsce zebrano jedynie 0,7 kg/mieszkańca.