KE przedstawiła propozycję budżetu na lata 2028-2034; nowością plany krajowe

„Budżet na nową erę”

„Budżet na nową erę” – jak nowe ramy finansowe określiła przewodnicząca KE Ursula von der Leyen – jest „najbardziej ambitnym budżetem, który kiedykolwiek zaprezentowaliśmy”. – Budżet, który dorównuje ambicjom Europy, mierzy się z jej wyzwaniami i wzmacnia naszą niezależność. Budżet większy, mądrzejszy i bardziej precyzyjny – dodała.

Integracja rozproszonych polityk

Poza liczbami duża zmiana dotyczy struktury nowych ram finansowych: od 2028 r. budżet ma integrować dotąd rozproszone polityki – spójności, rolnictwa, społeczną, migracyjną oraz bezpieczeństwa granic – w ramach „krajowych i regionalnych planów partnerstwa”. KE argumentuje, że połączenie środków ograniczy biurokrację i dublowanie wydatków.

– Celem krajowych i regionalnych planów partnerstwa jest to, by każde państwo członkowskie przygotowało jeden plan, osadzony w priorytetach europejskich, który integrowałby różne fundusze tak, aby można było nimi sprawniej zarządzać” – powiedziała w Brukseli von der Leyen, wskazując, że dziś wiele nakładających się instrumentów finansuje te same cele.

Skonsolidowana w narodowych i regionalnych planach część budżetu stanowiłaby największą pozycję finansową: 865 mld euro (48 proc. całości), z czego 300 mld euro trafiłoby do rolnictwa, a 218 mld euro na wsparcie słabiej rozwiniętych regionów.

Fundusz Konkurencyjności a w nim wzrost nakładów m.in. na czystą energie, biogospodarkę i dekarbonizację

Drugim filarem propozycji jest Fundusz Konkurencyjności, który przewiduje 410 mld euro (23 proc. budżetu) na wsparcie strategicznych technologii i suwerenności przemysłowej UE. Zakłada on m.in. podwojenie budżetu programu badań i innowacji Horyzont Europa, pięciokrotny wzrost inwestycji w cyfryzację oraz sześciokrotny wzrost nakładów na czystą energię, biogospodarkę i dekarbonizację.

Znaczący wzrost wydatków na obronność i kosmos

W skład Funduszu Konkurencyjności wejdą także wydatki na obronność i kosmos, na które przeznaczono 131 mld euro – pięć razy więcej niż w obecnych ramach finansowych. Szczególną uwagę von der Leyen zwróciła na mobilność wojskową, cyberbezpieczeństwo i infrastrukturę podwójnego zastosowania (UE nie może finansować zakupu broni ze swojego budżetu).

Więcej środków na “Globalną Europę”

Na wzmocnienie roli UE na świecie Komisja proponuje 200 mld euro w ramach instrumentu „Globalna Europa” – to wzrost o 75 proc. wobec obecnego poziomu. Środki te mają finansować m.in. globalną inicjatywę infrastrukturalną Global Gateway, pomoc humanitarną, partnerstwa strategiczne oraz proces rozszerzenia Unii, który szefowa KE określiła jako „strategiczną inwestycję w stabilność i dobrobyt Europy”.

W nowym budżecie przewidziano również dodatkowe 100 mld euro dla Ukrainy na wsparcie odbudowy, wzmocnienie odporności i drogę do członkostwa w UE. Ewentualne koszty akcesji zostałyby uwzględnione w rewizji wieloletnich ram finansowych.

Kryzysy są już normą

Stawiając diagnozę, że kryzysy „nie są już wyjątkiem, a normą”, Komisja zaproponowała utworzenie specjalnego mechanizmu kryzysowego, który zakłada pożyczki o wartości do prawie 400 mld euro i ma pozwolić UE szybko oraz skutecznie reagować na kolejne sytuacje szokowe. Mechanizm ten byłby uruchamiany przez Radę UE (państwa członkowskie) za zgodą Parlamentu Europejskiego.

Pożyczki w ramach programu “Katalizator Europa”

Ponadto projekt przewiduje wsparcie dla państw członkowskich w formie pożyczek do 150 mld euro w ramach programu „Katalizator Europa”, gwarantowanych przez unijny budżet i przeznaczonych na realizację wspólnych priorytetów, takich jak rozwój przemysłu obronnego, infrastruktury energetycznej czy technologii strategicznych.

Wyzwaniem spłata pożyczek zaciągniętych przez UE

Wyzwaniem dla przyszłego budżetu są nie tylko narastające wyzwania geopolityczne i gospodarcze, ale także spłata pożyczek zaciągniętych przez UE na poczet liczącego 800 mld euro Funduszu Odbudowy; spłaty rozpoczną się w 2028 r. i potrwają do 2058 r. Rocznie będzie to 25 mld euro.

Oto nowe źródła dochodów – wśród nich opłata za odpady elektroniczne

Dlatego Komisja zaproponowała w środę nowe źródła dochodów: podatki od tytoniu i korporacji, dochody z systemu handlu emisjami ETS, wpływy z mechanizmu granicznego dostosowania emisji CO2 (CBAM) oraz opłatę za odpady elektroniczne. – To zrównoważona mieszanka nowych dochodów, która nie obciąża budżetów krajowych i jest zgodna z celami naszej polityki – skomentował komisarz UE ds. budżetu Piotr Serafin. Jak dodał, KE zrezygnowała z włączania dochodów z systemu ETS 2, obejmującego emisje z budynków i transportu drogowego.

Kluczowa praworządność

Ważnym elementem nowego budżetu ma być wreszcie praworządność, która została już wcześniej wpisana np. w fundusz pandemiczny; teraz przestrzeganie zasad rządów prawa ma stać się kluczowym warunkiem korzystania ze wszystkich środków unijnych.

-Zapewnimy odpowiedzialne wydatkowanie i pełną kontrolę dzięki silnym zabezpieczeniom, jasnym warunkom i właściwym zachętom. To służy obywatelom – powiedziała von der Leyen.