Kontrole wydatków z KPO w branży HoReCa. Premier zapowiada odebranie środków w razie nadużyć

Użytkownicy platformy X w czwartek wieczorem zaczęli zamieszczać przykłady firm z branży HoReCa (hotelarstwo, gastronomia), które otrzymały dotacje z KPO m.in. na firmowe jachty, sauny, solaria, wymianę mebli czy zakup wirtualnej strzelnicy. Sprawę w piątek zaczęły opisywać również media. Na stronie internetowej KPO dostępna jest mapa pokazująca przedsiębiorstwa, które otrzymały dotacje.

Reakcja ministerstwa i zmiany w PARP

W piątek przed południem wiceminister funduszy i polityki regionalnej Jan Szyszko zapowiedział wszczęcie przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP), która sprawuje nadzór nad wydatkowaniem tych pieniędzy, dodatkowych kontroli, które sprawdzą „każdą złotówkę” wydaną w ramach inwestycji dla branży HoReCa. Przyznał, że informacje o nieprawidłowościach do kierownictwa MFiPR dotarły kilka tygodni temu i to w związku z nimi ze swojego stanowiska pod koniec lipca odwołana została poprzednia prezes PARP Katarzyna Duber-Stachurska.

Pełniący obowiązki prezesa PARP Krzysztof Gulda zapewnił, że kontrole już są prowadzone, ale zostaną rozszerzone, a ich wstępne wyniki mają zostać zaprezentowane najpóźniej do końca września br. Informował, że w przypadku pojawienia się dowodów na wystąpienie nieprawidłowości jest możliwość rozwiązania umowy z beneficjentem i zwrotu unijnych środków.

Premier: żadnego marnowania środków z KPO

Tego samego dnia premier Donald Tusk podkreślił, że nie zaakceptuje „żadnego marnowania środków z KPO”, wskazując, że będzie oczekiwał szybkich decyzji włącznie z odebraniem środków tam, gdzie ewidentnie doszło do nadużyć. – Dowiedziałem się, że o nieprawidłowościach czy możliwych nieprawidłowościach, albo niechlujności czy czasami głupio rozdawanych środkach, ministerstwo pani Pełczyńskiej-Nałęcz wiedziało już od pewnego czasu. (…) Mnie na razie te wyjaśnienia nie wystarczają – powiedział premier.

Minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz w piątek wieczorem na platformie X zapewniła, że działania naprawcze podjęto już dwa tygodnie temu. Oprócz odwołania szefowej PARM minister wskazała na kontrole prowadzone w instytucjach, które odpowiadały za wybór beneficjentów, w tym w Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego, której „przedstawiciele oświadczają dziś, że nie ma problemu”. „Takie podejście jest nieakceptowalne i bulwersujące” – podkreśliła.

Pełczyńska-Nałęcz dodała, że budzący kontrowersje program to niecałe 0,5 proc. całego KPO i dotyczy małych i średnich przedsiębiorców, którzy ucierpieli w czasie pandemii Covid.

Do sprawy odniósł się również wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, który zwrócił uwagę, że przy tak dużej skali środków wydawanych z KPO mogły zdarzyć się sytuacje, że ktoś je źle wydał, ale zapewnił jednocześnie, że wszystko zostanie sprawdzone, a „winni zostaną ukarani”.

Sprawa w prokuraturze i zapowiedzi CBA

W piątek Prokuratura Regionalna w Warszawie poinformowała, że z urzędu podjęła czynności sprawdzające w związku z doniesieniami medialnymi dotyczącymi nieprawidłowości w udzielaniu dotacji z KPO. Poseł PiS Janusz Kowalski zapowiedział z kolei, że sprawa zostanie też zgłoszona do Centralnego Biura Antykorupcyjnego.

Sprawę w piątek komentowali również inni politycy – przede wszystkim z PiS, ale też Konfederacji i Razem. Europoseł Dominik Tarczyński z PiS przekonywał, że to „największa afera” obecnego rządu i przytaczane w mediach wydatki z KPO świadczą o tym, jak „absurdalnie wydatkowane były pieniądze publiczne”. Według prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego zamiast „ekonomicznego impulsu” powstał „gigantyczny skandal”. „Dostali wybrani, a kredyt spłacać będą wszyscy obywatele” – napisał na portalu X. Lider Konfederacji Krzysztof Bosak wskazał z kolei, że unijne pieniądze są wydawane szybko, często bez strategii.

Nabory i zasady wsparcia dla sektora HoReCa

Na zamieszczonej na stronie internetowej Krajowego Planu Odbudowy mapie widnieje np. projekt zakupu „nowoczesnych i mobilnych ekspresów kawowych” za blisko 540 tys. zł czy zakupu za ponad 500 tys. zł dwóch żaglówek z instalacją fotowoltaiczną. Firmy wskazywały m.in., że projekty miały na celu rozszerzenie ich działalności lub podniesienie odporności na wypadek kolejnych kryzysów w sektorze HoReCa.

Nabór pod nazwą „Inwestycje w dywersyfikację działalności sektora HoReCa” skierowany był do mikro, małych lub średnich przedsiębiorców prowadzących działalność w sektorach hotelarstwa, gastronomii, cateringu, turystyki i kultury dotkniętych pandemią COVID-19 w Polsce. Wsparcie było przeznaczone na inwestycje, szkolenia lub doradztwo. Zdaniem PARP, wsparcie z KPO pozwala firmom wprowadzić do swojej oferty nowe produkty lub usługi, rozszerzyć swoją ofertę, podejmując działania w innej części sektora i osiągając dodatkowe źródło przychodów.

Pierwszy nabór w ramach wsparcia z KPO dla branży HoReCa ruszył 6 maja ub.r. i pierwotnie miał potrwać do 5 czerwca ub.r., ale został przedłużony. Drugi wystartował 18 lipca ub.r. i miał zostać zakończony miesiąc później, ale był wielokrotnie przedłużany i ostatecznie zakończył się 31 października 2024 r. W wakacje 2024 r. PARP złagodziła zasady, które firmy musiały spełniać, aby móc otrzymać wsparcie. Do końca lipca 2024 r. przedsiębiorca miał obowiązek wykazać spadek obrotów w latach 2020–2021 wynoszący co najmniej 30 proc. liczonych rok do roku. Potem ten próg obniżono do 20 proc. Zmieniono też zasady dotyczące PKD prowadzonej działalności.

Skala programu i dotychczasowe wypłaty

Wysokość dofinansowania wynosiła od 50 tys. do 540 tys. zł (do 90 proc.) kosztów kwalifikowanych, które maksymalnie mogły wynieść 600 tys. zł. Wsparcie było udzielane w formie refundacji wydatków. Co najmniej 70 proc. wszystkich nakładów projektu musiało być przeznaczone na działania inwestycyjne; na szkolenia lub doradztwo mogło być to maksymalnie 30 proc.

Jak wynika z danych PARP przekazanych PAP, w ramach wsparcia HoReCa ze środków KPO podpisano 3005 umów z przedsiębiorcami (każda umowa z inną firmą). Według stanu na koniec lipca br., przedsiębiorcom wypłacono 110 mln zł z całkowitej kwoty wsparcia 1,24 mld zł.

Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) ma wzmocnić polską gospodarkę; składa się z 57 inwestycji i 54 reform. Przewiduje dla Polski 59,8 mld euro ze środków UE, w tym 25,27 mld euro w postaci dotacji i 34,54 mld euro w formie preferencyjnych pożyczek. Polska otrzymała z niego dotychczas 67 mld zł. Kolejna transza pieniędzy ma wpłynąć jesienią.