Nadchodzi koniec kontenerów Polskiego Czerwonego Krzyża [WYWIAD]

Jak bardzo Waszą sytuację zmienił 1 stycznia 2025 r., kiedy zaczęła obowiązywać selektywna zbiórka tekstyliów?

Ilość zarówno tekstyliów, jak i odpadów (i to nie tylko tekstylnych, lecz także opakowaniowych, budowlanych,  zielonych) w kontenerach PCK drastycznie wzrosła. Jest to wzrost na poziomie ok. 40%. Na dodatek więcej ubrań i (niestety) odpadów zaczęło się też pojawiać w sąsiedztwie naszych kontenerów. W tej sytuacji koszty zagospodarowania przede wszystkim odpadów tekstylnych zaczęły przerastać możliwości operatora systemu, czyli firmy Wtórpol. Próbowaliśmy wielu rozwiązań – zmienialiśmy na przykład rozmieszczenie kontenerów; nie zabrakło też rozmów z samorządowcami o naszej sytuacji. Niestety nie przyniosło to oczekiwanych rezultatów i pod koniec lipca otrzymaliśmy informację o wypowiedzeniu zawartej z nami umowy na obsługę kontenerów. To oznacza, że do końca października z polskich miast zniknie 28 tys. kontenerów oznaczonych znakiem Polskiego Czerwonego Krzyża.

Czy to jest duże zagrożenie dla dalszej działalności PCK?

Bardzo duże. Jednak z jednej strony mam nadzieję, że uda nam się wypracować nowe metody pozyskiwania środków na naszą działalność dobroczynną. Z drugiej liczę na to, że damy radę pozostać przy zagospodarowaniu tekstyliów, bo jest to temat ważny nie tylko społecznie, ale i środowiskowo. Jesteśmy otwarci na rozmowy i wszelkie pomysły ze strony firm zagospodarowujących odpady, samorządów, a wreszcie i firm wprowadzających tekstylia do obrotu.

PCK wycofuje pojemniki na odzież. Przyczyną selektywna zbiórka?

Co działo się z odzieżą, która trafiała do Waszych kontenerów?

Nasze kontenery obsługiwał operator systemu, który pomagał nam na dwa sposoby. Kiedy któryś z oddziałów PCK zgłaszał zapotrzebowanie na odzież, otrzymywał ją właśnie od operatora. Odzież trafiała nie tylko do naszych podopiecznych, ale też na przykład do osób potrzebujących wskazanych nam przez samorządy. Resztę tekstyliów nasz partner kupował od nas na wagę, a my dzięki tym pieniądzom mogliśmy prowadzić działania statutowe adresowane do dzieci i młodzieży, czy osób starszych i samotnych. Dla przykładu w Warszawie Ochotniczy Korpus Opiekuńczy zajmuje się Powstańcami. Co działo się z odkupionymi ubraniami? Część trafiała do sklepów z odzieżą używaną – na rynku polskim i zagranicznym. Jeszcze inne, gorszej jakości, były przetwarzane na czyściwo. To, co nie nadawało się do jakiegokolwiek przetworzenia, trzeba było utylizować. Oczywiście takich tekstyliów zawsze było dość dużo, bo do ponownego użycia można było wysłać 4–9% odzieży, jednak my zawsze prowadziliśmy działalność edukacyjną i system udawało się „spiąć”. Wiedzieliśmy też, że to może się zmienić, kiedy ludzie przestaną wrzucać najgorszej jakości tekstylia do odpadów zmieszanych, dlatego ostrzegaliśmy Ministerstwo Klimatu i Środowiska, że musi ono przygotować cały system, a nie tylko regulację. Tak się nie stało, a to, co w ostatnim czasie lądowało w kontenerach PCK, to był po prostu dramat.

Ostrzegaliście Ministerstwo?

Tak, w sierpniu ubiegłego roku spotkaliśmy się z urzędnikami w siedzibie MKiŚ. Wtedy miałem wrażenie, że są dopiero na początku drogi; dopiero badają temat – m.in.dlatego że prosili nas o dostarczenie dość dużej ilości podstawowych danych i analiz. Problem jednak w tym, że później, pomimo naszych prób, kontakt zupełnie się urwał, a my nie mieliśmy już wpływu na to, co wydarzy się po 1 stycznia 2025 r. Zresztą nic więcej już w tej sprawie się nie wydarzyło. Po prostu na początku roku samorządowcy otrzymali list, z którego dowiadywali się, że teraz obowiązuje nowe prawo, a oni muszą działać i przyjmować tekstylia na PSZOK-u. Wiemy, jakie były później konsekwencje dla samorządu, firm gospodarki odpadami i organizacji dobroczynnych bo za tę zmianę zapłaciliśmy wszyscy. To o tyle niepokojące, że o konieczności wprowadzenia selektywnej zbiórki tekstyliów resort wiedział od 2019 r., a zrobił tak niewiele, żeby się na to przygotować. Nie godzimy się jednocześnie na usprawiedliwianie obecnej sytuacji opóźnieniami w pracach nad unijną legislacją.

Co dalej z używaną odzieżą? PSZOK-i “zasypane” ubraniami, PCK i Ubrania do Oddania ograniczają działalność

Mowa tu o rozszerzonej odpowiedzialności producenta w tekstyliach?

Tak, taka dyrektywa powstaje właśnie w Brukseli. Ma ona ujrzeć światło dzienne w październiku, a później kraje członkowskie dostaną dwa lata na stworzenie krajowej regulacji. Obawiam się jednak, że stanie się to za późno, aby ROP w tekstyliach mógł odmienić na przykład naszą sytuację. Jest to jednak dobry prognostyk, bo dyrektywa ma promować ekoprojektowanie – odzież trwałą i solidną, która będzie przyjazna dla środowiska w użytkowaniu i produkcji. Na dodatek regulacja wymaga od krajów członkowskich, żeby uwzględniały w projektowaniu systemu działalność organizacji pożytku publicznego. To daje takim instytucjom, jak PCK, spore pole do popisu. Należy jednak zaznaczyć, że nie wszystkie kraje oglądają się na Unię Europejską, bo podobne regulacje krajowe wprowadziły już Francja i Łotwa. My takich przepisów nie mamy, więc musimy sami znaleźć jakieś rozwiązanie…

Jakie?

Nie ukrywamy, że program Tekstylia jest dla nas dużym zastrzykiem finansowym, dzięki któremu mogliśmy prowadzić projekty pomocowe i edukacyjne. Szukamy jednak alternatywy, którą może się stać DobroSklep PCK. Jest to lokal stworzony na wzór zachodnich charity shopów, do którego każdy może przynieść dobrej jakości odzież, artykuły gospodarstwa domowego, zabawki. Po ozonowaniu i prasowaniu ubrania trafiają do potrzebujących, w tym podopiecznych mniejszych organizacji pozarządowych, czy instytucji publicznych; druga cześć trafia na wieszak i można je u nas kupić. Zebrane w ten sposób pieniądze przeznaczamy na działania dla potrzebujących. A na dodatek można u nas nabyć ciekawe rzeczy w ciekawych cenach! Jest też aspekt edukacyjny – prowadzimy tam wiele warsztatów i seminariów dot. integracji społecznej, zrównoważonego rozwoju, czy dbałości o środowisko naturalne – stąd też ten trzeci aspekt „dla planety”.  W ciągu ostatniego roku przez DobroSklep PCK przeszło 12 ton tekstyliów, co pokazuje, że „koncept” cieszy się zainteresowaniem. Pierwszy taki lokal działa już w Warszawie (w stolicy planujemy otworzyć kolejne), a następny pojawi się w Lublinie. Jesteśmy oczywiście otwarci na kolejne inicjatywy; być może podejmowane wspólnie z samorządami.

Rzecznik Wtórpolu ws. kontenerów PCK: wspólna działalność stała się nieopłacalna. Co dalej z tekstyliami?

12 ton to jednak na pewno o wiele mniej niż pojawiało się w kontenerach.

Tak, to prawda. Naszą działalnością pokazywaliśmy, że niestety osób potrzebujących odzieży wciąż jest bardzo dużo. W samej Warszawie mamy dwa punkty wydawania odzieży. W całym kraju jest ich około dwustu.

A jak można rozwiązać problem, jaki mamy dziś z tekstyliami?

Najlepiej by było, gdyby każdy mieszkaniec dzielił zużyte tekstylia na dwa worki. W jednym powinny lądować tekstylne odpady, a w drugim odzież, która nadaje się do ponownego użycia. Reuse jest przecież w przypadku tekstyliów idealnym rozwiązaniem! Zresztą to oburza osoby, z którymi rozmawiam, że do spalarni trafiają ubrania, które z powodzeniem moglibyśmy ponownie zagospodarować. Ludziom nie mieści się to w głowach! Ja wierzę, że ubraniom można dać drugie życie i dlatego planujemy zorganizować spotkanie z przedstawicielami całego łańcucha wartości. Chcemy usiąść do stołu z wprowadzającymi, samorządami i firmami gospodarki odpadami, żeby porozmawiać o tym, co wspólnie możemy zrobić. Niestety obecna sytuacja to próba (do tego bardzo nieudana) uregulowania jednego z ostatnich elementów – działań mieszkańca. Zadziało się to bez pomysłu na uruchomienie systemu odwołującego się do wszystkich istotnych w tym przypadku aspektów – środowiskowego, ekonomicznego i społecznego.

Tematyka tekstyliów oraz rozszerzonej odpowiedzialności producenta będzie omawiana podczas Forum Recyklingu w Warszawie w dniach 1 – 2 października 2025.

Forum Recyklingu 2025 – spotkajmy się by działać!

W dniach 1-2 października 2025 r. w Warszawie, w Hotelu Airport Okęcie odbędzie się wyjątkowe wydarzenie: 

Forum Recyklingu 2025

Szczegóły i rejestracja na stronie forumrecyklingu.pl