Związki rozwojowe dla gmin i powiatów. Nowy projekt ustawy

Wprowadzenie związków rozwojowych jako formy współpracy gmin i powiatów w zakresie koordynacji działań rozwojowych i integracji usług publicznych w miejskich obszarach funkcjonalnych – to główne rozwiązania proponowane w projekcie ustawy o zrównoważonym rozwoju miast.

W poniedziałek na stronach Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy przygotowany przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. Jego głównym założeniem jest wprowadzenie związków rozwojowych jako formy współpracy jednostek samorządu terytorialnego (JST).

Zadania i kompetencje związków rozwojowych

Ma on być „wielozadaniowym związkiem JST, odpowiadającym za wykonywanie wskazanych w projekcie ustawy zadań publicznych”. Wśród nich wymieniono planowanie rozwoju, koordynowanie kierunków rozwoju edukacji z uwzględnieniem potrzeb rynku pracy, integrowanie organizatorów publicznego transportu zbiorowego oraz adaptację do zmian klimatu i ochronę środowiska. Jednocześnie związek będzie mógł też pełnić funkcję koordynującą inne zadania JST na podstawie własnego statutu i zawieranych porozumień.

Statut związku ma m.in. określać sposób funkcjonowania organów związku, organizację jego działań i zakres współpracy w obszarach nie objętych zadaniami własnymi związku.

Jak powstanie związek rozwojowy? Procedura i tryby

W projekcie przewidziano dwa tryby tworzenia związków rozwojowych; może być on utworzony od nowa albo w wyniku przekształcenia istniejącego związku międzygminnego, powiatowo-gminnego lub stowarzyszenia JST. „W obu tych sytuacjach inicjatywa dotycząca utworzenia związku rozwojowego jest w gestii miasta centralnego oraz jednostek samorządu terytorialnego wchodzących w skład miejskiego obszaru funkcjonalnego” – podkreślono.

Jednostki, które chcą stworzyć związek, opracowują projekt statutu oraz wniosek o utworzenie związku, który kierowany jest do wojewody. To on dokona weryfikacji formalnej wniosku i przekaże go ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego. Następnie, minister ten przekazuje wniosek wraz ze swoją opinią ministrowi właściwemu ds. administracji publicznej. „Pozytywne zaopiniowanie stanowi podstawę dla ministra właściwego ds. administracji publicznej do zainicjowania procesu legislacyjnego, tj. przekazania wniosku wraz z projektem statutu Radzie Ministrów, która wydaje rozporządzenie w sprawie utworzenia związku rozwojowego – dodano.

Finansowanie i przekazywanie zadań publicznych

Projekt wprowadza też szereg procedur umożliwiających elastyczne przekazywanie zadań publicznych, kompetencji oraz środków finansowych pomiędzy różnymi podmiotami administracji publicznej, związkowi rozwojowemu. Na przykład, JST spoza związku oraz organy rządu mogą przekazywać określone zadania publiczne związkowi w drodze porozumień komunalnych, które powinny określać zakres przekazywanych zadań, kompetencji oraz środków finansowania.

Model finansowania związków rozwojowych, zaproponowany w projekcie – jak zastrzegło ministerstwo w OSR – może zostać skorygowany na etapie prac rządu. Obecnie jednak zakłada się, że źródła dochodów będą mogły być zwiększane „równolegle do postępu integracji JST wchodzących w skład związku rozwojowego oraz przejmowania przez związek kolejnych zadań publicznych”. „Zaproponowano stopniowe dochodzenie do docelowego udziału w dochodach mieszkańców” – podał resort.

Karta rozwoju i nowa perspektywa finansowa UE

Ministerstwo funduszy proponuje też wprowadzenie nowej formuły współpracy pomiędzy administracją rządową, samorządem województwa a związkiem rozwojowym – komitet rozwoju. „Ma on zapewnić koordynację i współpracę w planowaniu rozwoju w wieloszczeblowym systemie zarządzania publicznego. Główną kompetencją komitetu rozwoju jest opracowanie rekomendacji dot. karty rozwoju, przyjęcie oraz koordynowanie jej wdrażania” – podał resort. Jak wyjaśnił, karta rozwoju, to rodzaj umowy trójstronnej mającej charakter deklaracji i zobowiązania w zakresie podejmowania działań służących realizacji wskazanych w niej przedsięwzięć, w tym inwestycji.

Ministerstwo zakłada też, że związek rozwojowy stanie się docelowo podstawową formą współpracy JST przy wdrażaniu zintegrowanych instrumentów terytorialnych UE w kolejnej perspektywie finansowej 2028–2034. Zadeklarowało też, że projektowana ustawa nie naruszy granic istniejących jednostek samorządu terytorialnego.

„Powstanie spójna i zintegrowana polityka względem miast, określająca główne kierunki wsparcia. Rząd wraz z samorządem województwa i władzami związków rozwojowych uzgodnią karty rozwoju, które będą wskazywać ograniczoną listę celów rozwojowych, istotnych dla związku rozwojowego, realizowanych we współpracy między rządem a JST” – podsumowało ministerstwo.