Aż 21 tysięcy osób podpisało apel inicjatywy „Skraj drzew – STOP wycince drzew na Warmii” o wstrzymanie działań do czasu wyjaśnienia sprawy. Domagały się indywidualnej oceny stanu każdego drzewa i sprawdzenia, czy wycinki można uniknąć.
Następnie pojawiły się pisma, sygnatury, zawiadomienia i protokoły. Złożyliśmy wnioski o dopuszczenie Fundacji do postępowań prowadzonych przez gminy. Zaczęliśmy sprawdzać, czy w postępowaniach dotyczących wycinki rzeczywiście bada się, czy można jej uniknąć.
Dziś uczestniczymy w 52 sprawach w 37 gminach. W dwóch z nich spór zaczął się nie od oceny stanu drzew, lecz od tego, czy Fundacja w ogóle może zapoznać się z dokumentami i zabrać głos w sprawie.
Musieliśmy odpowiadać na argumenty, że kontrola społeczna nie jest potrzebna, bo w sprawie uczestniczy już Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska, albo że niedostatecznie wykazaliśmy interes społeczny. Jeden z urzędów zażądał nawet wykazania interesu prawnego, choć przepisy nie wymagają go od organizacji społecznej występującej w tym trybie. Po naszym wyjaśnieniu urząd przyznał nam rację, utrzymując jednak argument niewykazania interesu społecznego uzasadniającego udział w konkretnej sprawie. Odmowy zaskarżyliśmy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W obydwu sprawach Kolegium uchyliło już postanowienia gmin i skierowało sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Rozpatrzenie części wniosków zajęło od 29 do 58 dni. Na postanowienie jednej z gmin czekamy od 30 czerwca br. W tym czasie w części gmin odbywały się oględziny, z których tworzono protokoły.
Teoretycznie można domagać się ich powtórzenia. W praktyce oznaczałoby to ponowne angażowanie urzędników i wydłużenie postępowania tylko dlatego, że wniosek o dopuszczenie nie został rozpoznany bez zwłoki. Odpowiedzialność za to opóźnienie łatwo byłoby potem przypisać organizacji społecznej.
Biegły, czyli „nieuzasadniona rozrzutność”
Kiedy znaleźliśmy się już w postępowaniach, zaczęliśmy składać wnioski dowodowe. Wnosiliśmy między innymi o powołanie niezależnego biegłego dendrologa lub arborysty, który oceniłby stan drzew i sprawdził, czy zamiast wycinki można zastosować zabiegi pielęgnacyjne.
Odpowiedzi gmin były wymijające i pozbawione (według nas) merytorycznych podstaw. Udział biegłego miałby… niczego nowego nie wnieść, niepotrzebnie przedłużyć postępowanie i obciążyć samorząd dodatkowymi kosztami. W jednej z odmów powołanie eksperta nazwano „nieuzasadnioną rozrzutnością”. Urzędy przekonywały, że wystarczą kwalifikacje ich pracowników, dokumentacja zarządcy drogi i późniejsze stanowisko Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.
Wnioski o powołanie biegłego bywały odbierane przez urzędników jak osobisty zarzut. Zdarzały się telefony z pytaniami, na jakiej podstawie kwestionujemy ich kompetencje i jakim prawem oczekujemy od gminy ponoszenia dodatkowych kosztów.
Potem zaczęliśmy otrzymywać protokoły.
Urzędnicy uzasadniali odmowę powołania biegłego kosztami oraz kompletnością zgromadzonego materiału. Późniejsze protokoły nie dawały jednak podstaw do takiej pewności.
Ujawniały one ten sam schemat. Brakowało w nich jasnych kryteriów i indywidualnych ocen drzew. Nie podawano zasięgu rozkładu drewna ani jego wpływu na stabilność drzewa, parametrów pochylenia ani konkretnych danych o ograniczeniu widoczności. Nie zawsze dało się ustalić, dlaczego jedno drzewo przeznaczono do wycinki, a inne, opisane podobnie, pozostawiono.
Co innego w terenie, co innego w protokole
Zaczęliśmy uczestniczyć w oględzinach. Z urzędnikami oglądaliśmy poszczególne drzewa i rozmawialiśmy o tym, które rzeczywiście wymagają usunięcia, a które można zachować dzięki pielęgnacji, lustrom drogowym, barierom energochłonnym lub zmianie organizacji ruchu.
Podczas jednych z oględzin wspólnie z urzędniczką obejrzeliśmy 53 drzewa. Cztery oceniliśmy jako jednoznacznie wymagające usunięcia. Część pozostałych potrzebowała redukcji koron, usunięcia martwych gałęzi albo jemioły.
W sporządzonym później protokole tych ustaleń nie było. Zastąpiło je ogólne stwierdzenie, że „praktycznie wszystkie drzewa” mają znaczny posusz. Dokumentu nie przedstawiono nam do przeczytania i nie umożliwiono zgłoszenia uwag. Dopiero po naszych pisemnych zastrzeżeniach odnotowano występowanie gatunków chronionych i zmieniono sposób opisu drzew. Mimo to, w naszej ocenie, dokumentacja nadal nie przedstawiała spójnego toku ustaleń, który można zweryfikować.
Podobne problemy znajdowaliśmy w innych protokołach. Konkretne drzewa zastępowały zbiorcze określenia: „praktycznie wszystkie”, „większość”, „część”. Dokumenty podawały wnioski, ale nie zawsze wyjaśniały, na jakiej podstawie je sformułowano. Brakowało danych o uszkodzeniach i uzasadnienia, dlaczego podobnie opisane drzewa oceniano odmiennie. Nie było też jasne, czy przed wycinką rozważono pielęgnację lub rozwiązania drogowe. Nie pozostawiamy tych braków bez odpowiedzi. Analizujemy protokoły, składamy do nich szczegółowe zastrzeżenia, wysyłając je do gmin i do wiadomości RDOŚ.
Uzasadnienie „kopiuj–wklej”
Równocześnie wysłaliśmy wnioski do gmin, by wezwały Zarząd Dróg Wojewódzkich w Olsztynie do uzupełnienia wniosków. Zabiegaliśmy o indywidualne oceny drzew, danych o wypadkach oraz analiz wyjaśniających, dlaczego zamiast wycinki nie można zastosować pielęgnacji, oznakowania, ograniczenia prędkości albo zmiany organizacji ruchu.
Część gmin dostrzegła braki. Wzywała zarządcę drogi do wskazania konkretnych powodów usunięcia poszczególnych drzew. Podczas własnych oględzin jedna z nich stwierdziła, że część okazów rośnie na prostych odcinkach, poza zjazdami, i nie ogranicza widoczności, choć to właśnie bezpieczeństwo ruchu wskazywano jako powód wycinki. W innym przypadku domagano się przedstawienia bardziej szczegółowego uzasadnienia dotyczącego poszczególnych drzew.
W jedynej odpowiedzi Zarządu Dróg Wojewódzkich w Olsztynie, którą dotąd otrzymaliśmy, zarządca odmówił przedstawienia żądanych materiałów. Wyjaśnił, że przepisy nie wymagają ich jako załączników do wniosku. Zapewnił, że „organ prowadzący postępowanie, w sposób niebudzący wątpliwości, ocenił stan drzew”. Tymczasem we wniosku przy wielu drzewach powtarzają się niemal identyczne formuły: „znajduje się na łuku drogi”, „znajduje się w trójkącie widoczności”, „rośnie w obrębie linii energetycznych” albo „w koronie liczne skupiska jemioły”.
Zarządca drogi wskazywał również, że ograniczenia prędkości poza terenem zabudowanym mogą wywoływać frustrację kierowców i nie być przestrzegane. Takie uzasadnienie przenosi ciężar rozwiązania problemu z zachowania kierowcy na drzewo stojące przy drodze.
Im bardziej lakoniczny był wniosek, tym większy ciężar weryfikacji uzasadnienia spadał na gminę. To ona musi podczas oględzin ustalić stan drzew, ocenić ryzyko i sprawdzić rozwiązania alternatywne. Tego wymaga Kodeks postępowania administracyjnego – dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a nie jedynie przyjęcia twierdzeń wnioskodawcy.
Jasne uzasadnienie
Sądy administracyjne wskazują, że wnioskodawca powinien jasno i konkretnie wyjaśnić, dlaczego chce usunąć dane drzewo. Ogólne hasła o ograniczeniu widoczności, kolizji z drogą czy zagrożeniu bezpieczeństwa nie wystarczają, jeśli nie pokazują, na czym polega problem w przypadku konkretnego okazu. Wniosek ma dostarczyć powodów, które urząd może sprawdzić, a nie formuł, które pasują do niemal każdego drzewa rosnącego przy drodze.
Mimo to wiele gmin uznało, że skoro formularz spełnia formalne wymagania ustawy, dodatkowe wyjaśnienia nie są potrzebne. Jeden z urzędów stwierdził nawet, że zarządca drogi ma „pełną autonomię” w ocenie ryzyka, a gmina nie powinna podważać jego wytycznych.
W takiej sytuacji trudno ustalić, po co toczy się postępowanie. Jeżeli wnioskodawca wskazuje drzewa, sam ocenia zagrożenie i przesądza, że nie ma alternatywy, gminie pozostaje zatwierdzenie jego stanowiska. Tymczasem to gmina ma zebrać dowody, samodzielnie je ocenić i wydać własną decyzję.
Brak analizy rozwiązań alternatywnych sprawia, że wycinka, która powinna być ostatecznością, staje się najprostszą ścieżką proceduralną. Zamiast potwierdzać konieczność usunięcia drzew, zgromadzona dokumentacja podważa rzetelność postępowania.
Odwołanie bez dostępu do akt
Sytuacja, z którą wcześniej się nie spotkaliśmy, wydarzyła się już po wydaniu decyzji przez jedną z gmin. Gdy chcieliśmy przejrzeć akta, urząd udostępnił nam tylko dokumenty powstałe od dnia dopuszczenia Fundacji do postępowania. Wcześniejszy przebieg sprawy miał pozostać poza naszym zasięgiem.
Powstała osobliwa sytuacja. Fundacja mogła złożyć odwołanie, ale nie mogła poznać wszystkich dowodów, do których powinna się w nim odnieść. Ograniczenie dostępu do wcześniejszych akt utrudnia skuteczne sformułowanie zarzutów w odwołaniu i może sprowadzić społeczną kontrolę do fikcji.
Każda z tych sytuacji może wydawać się drobnym uchybieniem proceduralnym: lakoniczne wnioski o wycinkę, ogólnikowy protokół, odmowa przeprowadzenia dowodu czy ograniczony dostęp do akt. Zebrane razem ujawniają jednak problem systemowy.
Nie chodzi tylko o społeczną kontrolę samorządów, która jest prawem, jeśli nie obowiązkiem każdego i każdej z nas. Chodzi również o stosunek administracji do społeczeństwa obywatelskiego. Państwo i Unia Europejska przeznaczają środki na aktywizowanie mieszkańców i zachęcają ich do udziału w życiu publicznym. W praktyce aktywny obywatel wciąż zbyt często okazuje się dla urzędu problemem, bo chce mieć wpływ na otaczającą go przestrzeń. Może więc energię przeznaczaną na kolejne programy aktywizacji należałoby skierować także na przekonywanie urzędów, że obywatelska kontrola nie jest przeszkodą w ich pracy, lecz częścią dobrze funkcjonującej administracji?
W działania na rzecz ochrony warmińsko-mazurskich alei zaangażowani są również ludzie skupieni wokół inicjatywy „Skraj Drzew – STOP wycince drzew na Warmii”. Szczególne wsparcie zapewnia nam pro publico bono radca prawny Krzysztof Suchowiecki, który pomaga analizować dokumentację i przygotowywać pisma składane w prowadzonych postępowaniach. Przebieg sprawy opisujemy na bieżąco w naszych profilach na Facebooku.
Paulina Warachim
prezes Fundacji Zielone Kujawy
![AD1A ZIELONE MIASTO 360 ZM [27.10-07.12.2026]](https://portalkomunalny.pl/wp-content/uploads/2026/10/banery-forum-zielone-miasto-1320x250.jpg?pas=2844528282611160940)
fot. Krzysztof Suchowiecki ![ad1b puchar recyklingu 26 partnerzy [05.11-01.12.26]](https://portalkomunalny.pl/wp-content/uploads/2026/11/puchar-recyklingu-partnerzy1320-x-250-px.jpg?pas=18421103732611160940)
![ad1c abrys wydarzenia [od 03.03.25]](https://portalkomunalny.pl/wp-content/uploads/2025/03/wydarzenia.abrys_.pl-320-x-520-px.png?pas=2124636312611160940)










![ad1d budowlane [28.10-15.12.26]](https://portalkomunalny.pl/wp-content/uploads/2026/10/budowlane-1320-x-250-px.png?pas=6034679912611160940)









Komentarze (0)