Co szósta firma ma długi. Gospodarka odpadami i wod-kan liderem zadłużenia w przeliczeniu na skalę branży [RAPORT KRD]

Tradycyjne zestawienia wartości zaległości finansowych w gospodarce zazwyczaj wskazują handel jako najbardziej zadłużony sektor. Jak podaje KRD w I kwartale 2026 r. spośród 2,9 mln aktywnych przedsiębiorstw w Polsce najliczniejszą grupą były właśnie firmy handlowe (16,7% ogółu). To one odpowiadają za 2,69 mld zł z łącznej kwoty 11,66 mld zł zaległości notowanych w KRD (23% całości) oraz skupiają 62 tys. dłużników z 265 tys. podmiotów wpisanych do rejestru.

Gospodarka komunalna na czele finansowych zaległości

Analiza przeprowadzona przez Krajowy Rejestr Długów BIG S.A. na podstawie danych GUS wskazuje, że same wartości bezwzględne zniekształcają obraz sytuacji. Aby obiektywnie porównać branże o różnej skali, KRD przeliczył wartość zaległości na 1000 aktywnych przedsiębiorstw w danej sekcji PKD.

Po zastosowaniu tego wskaźnika handel spada dopiero na 8. pozycję, a na zdecydowane czoło wysuwa się Sekcja E – Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją. Oto jak kształtują się kluczowe wskaźniki dla branży wod-kan i odpadowej (Sekcja E):

• 14,83 mln zł zaległości na 1000 aktywnych firm – to najwyższy wynik spośród wszystkich 18 analizowanych sekcji PKD w Polsce.

• Wynik ten jest aż 3,84 razy wyższy od średniej krajowej dla wszystkich porównywanych branż, która wynosi 3,86 mln zł.

• W sekcji tej działa 8 316 aktywnych przedsiębiorstw, z czego 1 270 widnieje w KRD jako dłużnicy – oznacza to, że problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań ma co szósta firma (ok. 15,3%).

• Zdecydowana większość nieopłaconych długów w ramach Sekcji E przypada na podmioty zajmujące się zbieraniem, przetwarzaniem i unieszkodliwianiem odpadów oraz odzyskiem surowców.

• Pod względem średniego zadłużenia przypadającego na jednego dłużnika, sekcja gospodarki wodno-odpadowej plasuje się na 2. miejscu w kraju z kwotą 97,1 tys. zł (ustępując jedynie energetyce).

Inwestycyjny boom i presja kosztowa? Dlaczego długi branży wod-kan i odpadowej rosną?

Analitycy zwracają uwagę, że dostawa wody, odprowadzanie ścieków oraz zagospodarowanie odpadów należą do najbardziej kapitałochłonnych obszarów gospodarki. Wysoka koncentracja zadłużenia jest w dużej mierze pochodną potężnych nakładów inwestycyjnych, jakie sektor musiał ponieść w ostatnim czasie.

Z danych PKO Banku Polskiego wynika, że w 2025 r. inwestycje spółek publicznych z głównych branż komunalnych wzrosły o 11,8% rok do roku:

• Sektor wodno-kanalizacyjny: nakłady inwestycyjne podmiotów publicznych wzrosły o 9,5% r/r.

• Gospodarka odpadami: dynamika inwestycji sięgnęła aż 28,5% r/r w sektorze publicznym oraz 17,3% r/r w sektorze prywatnym.

Tak intensywny program inwestycyjny przekłada się na drastyczny wzrost wrażliwości firm na rosnące koszty operacyjne, droższe finansowanie dłużne oraz opóźnienia w realizacji i rozliczaniu projektów. W konsekwencji przedsiębiorstwa komunalne zderzają się z barierą płynności finansowej, co wywołuje efekt domina w całym łańcuchu dostaw.

„Dostawa wody oraz gospodarowanie ściekami i odpadami należy do najbardziej kapitałochłonnych segmentów gospodarki komunalnej. Według danych PKO Banku Polskiego inwestycje spółek publicznych z pięciu głównych branż gospodarki komunalnej wzrosły w 2025 roku o 11,8 proc. W samej branży wodno-kanalizacyjnej nakłady inwestycyjne podmiotów publicznych zwiększyły się o 9,5 proc. rok do roku, a w gospodarce odpadami o 28,5 proc. w sektorze publicznym i o 17,3 proc. w prywatnym. Tak duża skala inwestycji oznacza zarazem większą wrażliwość firm na wzrost kosztów, droższe finansowanie i opóźnienia w realizacji projektów. Może to przełożyć się na problemy z płynnością i narastanie zaległości” – mówi Adam Łącki prezes Zarządu Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej.

„W branżach o tak dużej skali inwestycji i wysokiej koncentracji zaległości – jak gospodarka wodno-ściekowa i odpadowa – szczególnie widać, że problem z płynnością u jednego kontrahenta łatwo przenosi się na kolejnych w łańcuchu dostaw” – wskazuje Adam Łącki.

Dodatkowym czynnikiem pogłębiającym zatory jest zbyt duża pobłażliwość wobec nierzetelnych płatników. Z badania KRD „Czy dłużnik to jeszcze klient” wynika, że 75% przedsiębiorców nadal kontynuuje współpracę z kontrahentami, którzy opóźniają płatności, a u 85% z nich sytuacja ta powtarza się wielokrotnie. Eksperci rynkowi, w tym Jakub Kostecki z Kaczmarski Inkasso, wskazują, że obok elastyczności konieczna jest szybka reakcja, stawianie twardych warunków i konsekwentne dochodzenie należności, zanim staną się one nieściągalne.

Jak wypadają inne sektory polskiej gospodarki?

Choć branża wod-kan i odpadowa zajmuje pierwsze miejsce pod względem zagęszczenia długu na 1000 firm, ranking KRD ujawnia również istotne wyzwania w innych gałęziach gospodarki:

Podium sekcji PKD (zadłużenie na 1000 aktywnych firm):

• 1. miejsce: Gospodarka wodno-odpadowa (Sekcja E) – 14,83 mln zł.

  2. miejsce: Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo (Sekcja A) – 12,16 mln zł (średni dług na podmiot: 70,9 tys. zł).

  3. miejsce: Górnictwo i wydobywanie (Sekcja B) – 10,09 mln zł.

Dla porównania: Budownictwo, transport, przetwórstwo i handel odnotowały zaległości poniżej 10 mln zł na 1000 firm, a najniższe wskaźniki (poniżej 1 mln zł) zarejestrowano w edukacji, zdrowiu i usługach.

Poziom szczegółowych działów PKD (83 działy):

Najwyższy wskaźnik skrajnej koncentracji długu wykazuje wydobywanie węgla kamiennego i brunatnego – aż 123,7 mln zł na 1000 firm. Wynik ten jest jednak mocno zaburzony tzw. efektem małej próby (w GUS zarejestrowana jest mała liczba – zaledwie 41 aktywnych podmiotów w tym dziale). Najniższe zadłużenie na 1000 firm odnotowano w transporcie lotniczym (332,9 tys. zł – ponad 11-krotnie poniżej średniej dla wszystkich działów równej 3,86 mln zł).

Inne wskaźniki branżowe:

Najwyższe średnie zadłużenie pojedynczego dłużnika: Energetyka (Sekcja D) – choć ma stosunkowo niewielu dłużników (ok. 70 na 1000 firm), to przeciętny dług jednej firmy wynosi aż 117,1 tys. zł.

Największy odsetek dłużników: Zakwaterowanie i gastronomia (Sekcja I) – w KRD notowanych jest blisko 196 dłużników na każde 1000 firm (efekt sezonowości i małego bufora finansowego), a tuż za nią plasuje się transport i gospodarka magazynowa z wynikiem niemal 190 dłużników na 1000 firm.