Dziś Światowy Dzień Gołębia. Mimo wielu badań wciąż nie wiemy jak działa ich system nawigacji

Gołębie potrafią nie tylko wracać do domu z setek kilometrów, ale też rozpoznawać wzorce tak złożone, jak zapis EKG. – Radzą sobie z klasyfikacją sygnałów, których człowiek musi się długo uczyć – powiedział prof. Piotr Tryjanowski. Jak podkreślił, mimo dekad badań wciąż nie wiemy dokładnie, jak działa ich system nawigacji, który łączy kilka różnych „map” orientacji w terenie.

9 kwietnia obchodzony jest Światowy Dzień Gołębia – okazja, by przyjrzeć się bliżej ptakom, które od tysięcy lat towarzyszą człowiekowi, a jednocześnie pozostają zaskakująco słabo poznane. Jak wskazują badania, ich zdolności poznawcze i orientacyjne należą do najbardziej interesujących w świecie zwierząt.

Wyjątkowa zdolność rozpoznawania wzorców

Jak wyjaśnił prof. Piotr Tryjanowski, ornitolog z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, gołębie wykazują wyjątkową zdolność rozpoznawania wzorców. W eksperymentach laboratoryjnych uczono je odróżniania poprawnych i nieprawidłowych zapisów elektrokardiogramu (EKG). Ptaki potrafiły skutecznie klasyfikować sygnały, choć – jak podkreślił badacz – nie rozumiały ich znaczenia medycznego. – To pokazuje, jak sprawnie działają u nich mechanizmy rozpoznawania subtelnych różnic – zaznaczył.Jednocześnie gołębie od dekad pozostają jednym z najważniejszych modeli badawczych w nauce o orientacji przestrzennej. – To nie jest jeden „GPS”, tylko kilka nakładających się systemów orientacji – powiedział Tryjanowski. Wśród nich wymienił m.in. pole magnetyczne Ziemi, położenie Słońca, zapachy oraz informacje krajobrazowe.

Jak dodał, ptaki integrują te bodźce w sposób, który nadal nie został w pełni wyjaśniony. – Najuczciwsza odpowiedź brzmi: wciąż nie wiemy dokładnie, jak one to robią – przyznał.

Badania pokazują, że nawet zakłócenie jednego z mechanizmów, np. poprzez manipulację polem magnetycznym, nie uniemożliwia gołębiom powrotu do celu. Wskazuje to na ich zdolność korzystania z wielu źródeł informacji jednocześnie.

350 gatunków na świecie

Choć w świadomości społecznej funkcjonuje głównie obraz miejskiego gołębia, grupa ta obejmuje około 350 gatunków na świecie. – My widzimy jednego gołębia z rynku, a to niezwykle zróżnicowana grupa – zwrócił uwagę ornitolog.

Relacja człowieka z gołębiami sięga kilku tysięcy lat. Jak przypomniał Tryjanowski, ptaki te pojawiają się już w tekstach biblijnych jako zwierzęta ofiarne, co świadczy o ich wczesnym udomowieniu.

Zdaniem badacza ich sukces ewolucyjny wynika m.in. z elastyczności i niewielkiego strachu przed człowiekiem. – One nie są „wybitne”; one są „wystarczające” – powiedział.

Gołębie jako bioindykatory

Gołębie pełnią także rolę bioindykatorów – kumulują w organizmach metale ciężkie i inne zanieczyszczenia, co pozwala oceniać stan środowiska. Jednocześnie, przy dużym zagęszczeniu populacji, mogą przenosić patogeny, takie jak salmonella czy chlamydioza.

Jak zaznaczył naukowiec, wiele problemów związanych z obecnością gołębi w miastach wynika z działalności człowieka, m.in. nadmiernego dokarmiania, co sprzyja powstawaniu dużych skupisk ptaków.

Mimo wieloletnich badań gołębie wciąż pozostają dla naukowców zagadką. – To jedne z najlepiej poznanych ptaków, a jednocześnie nadal nie rozumiemy wielu mechanizmów ich funkcjonowania – podsumował Tryjanowski.

Czy gołębie naprawdę potrafią rozpoznawać zapisy EKG?

Tak. W eksperymentach laboratoryjnych nauczono je odróżniania poprawnych i nieprawidłowych zapisów elektrokardiogramu. Ptaki skutecznie klasyfikowały obrazy, choć nie rozumiały ich znaczenia medycznego.

Jak gołębie odnajdują drogę do domu?

Wykorzystują kilka systemów jednocześnie, m.in. pole magnetyczne Ziemi, położenie Słońca, zapachy oraz elementy krajobrazu. Mechanizm integracji tych informacji nie jest jeszcze w pełni poznany.

Czy gołębie są problemem w miastach?

Same w sobie nie, ale ich nadmierna liczebność – często wynikająca z dokarmiania przez ludzi – może prowadzić do problemów sanitarnych i środowiskowych.