Małpki w systemie kaucyjnym? Szefowa PolKi: to konieczne, choć trudne

Zdaniem Magdaleny Markiewicz jednorazowe butelki szklane, w tym małpki, to przede wszystkim odpad – w przeciwieństwie do szkła zwrotnego nie stanowią majątku producenta. Jednocześnie są jednym z najbardziej problematycznych strumieni odpadów: zanieczyszczają środowisko i przyczyniają się do powstawania pożarów.

Kolejnym argumentem jest aspekt społeczny. Jak podkreśla prezes PolKi, każda sytuacja, w której kaucja stanowi istotny element ceny alkoholu, może ograniczać jego dostępność i ma uzasadnienie społeczne. Według danych ekspertów w Polsce sprzedaje się nawet trzy miliony małpek dziennie.

Logistyka i BHP – największe bariery

Włączenie jednorazowego szkła do systemu nie będzie jednak proste. Szkło jest znacznie cięższe niż PET czy aluminium, co komplikuje magazynowanie i transport. Nie może być przechowywane w workach – wymaga kontenerów, dodatkowej przestrzeni oraz odpowiednich pojazdów, np. ciężarówek z windą.

Dochodzi do tego kwestia bezpieczeństwa pracy przy zbiórce i sortowaniu szkła. Markiewicz zwraca też uwagę na konieczność zapewnienia realnych mocy przerobowych recyklerów. Jej zdaniem przed ewentualnym rozszerzeniem systemu potrzebne są szerokie konsultacje interesariuszy.

Co z tetrapakami i opakowaniami po mleku

Prezes PolKi uważa, że objęcie systemem opakowań wielomateriałowych – w tym tetrapaków i kartonów po mleku – jest „warte rozważenia”. Wskazuje, że w niektórych krajach, m.in. w Chorwacji, takie rozwiązania już funkcjonują.

Również w Ministerstwie Klimatu i Środowiska trwają analizy. Wiceszefowa resortu, Anita Sowińska, zapowiada przegląd funkcjonowania systemu do czerwca i decyzję w sprawie ewentualnego rozszerzenia – w tym o małpki oraz inne frakcje. Każda zmiana ma być poprzedzona konsultacjami.

Szkło wielorazowe: standardyzacja zamiast rewolucji

Obecnie w systemie kaucyjnym funkcjonują butelki plastikowe do 3 l i puszki do 1 l (kaucja 50 gr) oraz butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l (kaucja 1 zł). System działa od października 2025 r., a zwrot kaucji nie wymaga paragonu – opakowanie musi jednak pozostać niezgniecione i oznaczone znakiem kaucji.

Po nowelizacji ustawy producenci napojów w szkle wielorazowym mogą do końca 2028 r. prowadzić własne systemy zbiórki – rozwiązanie stosowane od lat zwłaszcza przez branżę piwowarską. Prywatne systemy osiągają efektywność zbiórki często powyżej 90 proc.

Markiewicz zwraca uwagę, że włączenie szkła wielorazowego do ogólnokrajowego systemu wymagałoby jego wcześniejszej standaryzacji. Obecnie producenci korzystają z wielu typów butelek i skrzynek, co oznacza konieczność magazynowania kilkudziesięciu rodzajów opakowań – wyzwanie, któremu sprostają głównie duże sieci handlowe. Dodatkowo butelki są własnością producentów i stanowią znaczącą pozycję w ich bilansach – wymiana na jeden standard oznaczałaby wielomilionowe koszty.

Producenci mogą zdecydować o przystąpieniu do systemu. W przeciwnym razie muszą zapłacić opłatę produktową za nieosiągnięcie wymaganych poziomów selektywnej zbiórki – od 1 stycznia br. wyższą, by zachęcić do udziału.

Celem systemu pozostaje osiągnięcie unijnych progów recyklingu: w latach 2025–2028 poziom selektywnej zbiórki ma wynieść 77 proc., a od 2029 r. – 90 proc. dla objętych nim frakcji. Pytanie, czy do tego katalogu dołączą wkrótce także małpki, pozostaje otwarte.