Miliardy butelek i złotych. Podsumowujemy pierwsze miesiące kaucji na KGO

Od 1 października 2025 r. Polacy oddali już 3,2 mld butelek i puszek objętych kaucją. Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które chwali się tymi wynikami, nie podsumowuje jednak w oficjalnych danych, ile musieliśmy wydać na uruchomienie i obsługę systemu kaucyjnego. Tymczasem Deloitte szacuje, że koszty będą bardzo wysokie. Przy założeniu docelowego poziomu zbiórki wynoszącego 90% opakowań wprowadzonych na rynek, roczny koszt funkcjonowania systemu ponoszony przez producentów w Polsce ma wynieść 1,6 mld zł.

Jest drogo…

To ma czynić polski system o wiele droższym od rozwiązań rumuńskiego i słowackiego (o ok. 45%). Również opłaty producenckie dla tworzyw sztucznych są wyższe niż zagranicą. Joanna Leoniewska-Gogola z Deloitte wyliczała, że prognozowane koszty systemu rosną. Łączny dodatkowy koszt systemu, który zostanie zawarty w cenach produktów to 17 mld zł na przestrzeni 10 lat. 

Problem pogłębia nieefektywność systemu, której rażącym przykładem są powielone infrastruktura, administracja i systemy informatyczne należące do operatorów systemu kaucyjnego. Kłopotem są również nieprecyzyjne regulacje sprawiające, że opłata za zbiórkę nie odzwierciedlają rzeczywistych kosztów zbiórki, a są wynikiem gry rynkowej. 

Paradoksem jest to, że w tak skonstruowanym systemie stawki za sortowanie odpadów opakowaniowych z systemu kaucyjnego są ok. 3-krotnie wyższe niż za sortowanie “żółtego worka”, choć często odbywa się to… w tych samych instalacjach komunalnych.

Ruszyła największa konferencja w branży gospodarki odpadami – KGO. Dziś ROP, kaucja i technologie

…ale też dobrze?

System ma jednak swoje dobre strony; przede wszystkim można tu wymienić fakt, że butelki PET i puszki aluminiowe nie są w nim zanieczyszczone innymi odpadami. – Dotychczas PET pozyskiwany z selektywnej zbiórki w żółtym worku był zanieczyszczony, m.in. chemią. Dziś wiemy już, że strumień kaucyjny jest o wiele czystszy, a wydajność recyklingu nieporównywalnie lepsza – mówił Tomasz Suligowski z OK Operator Kaucyjny. Nie oznacza to jednak, że nie ma nad czym pracować, bo nadal część butelek i puszek ląduje w ulicznych koszach. Z kolei operatorzy systemu poszukują firm, które pomogą im w sortowaniu i zliczaniu opakowań. Takimi mogą być instalacje zagospodarowujące odpady komunalne, posiadające dużą część niezbędnej infrastruktury.

– My to również widzimy: ten strumień butelek PET jest znacznie czystszy niż był dotychczas. Co więcej, trafia on do polskich zakładów recyklingu, choć mieliśmy obawy, że trafi on zagranicę. Mamy zatem dobrze rozwiniętą gałąź gospodarki obiegu zamkniętego – dodawał Sławomir Pacek ze Stowarzyszenia Polski Recykling. Ekspert szacuje, że ten trend będzie się umacniał, a poziom zbiórki opakowań wyniesie 77% w tym roku i 90% w 2029 r., czyli zgodnie z wymaganiami. To powinno zaspokoić zapotrzebowanie na recyklaty, których wykorzystanie jest obowiązkowe: UE już w tym roku wymaga użycia 25% tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu w nowych butelkach PET. Problem w tym, że na razie wielu producentom bardziej opłaca się wybrać surowiec pierwotny i zapłacić karę za niewypełnienie obowiązku. Na horyzoncie jest już jednak rozporządzenie PPWR, które rozbuduje i uszczelni system obowiązkowego wykorzystywania recyklatów.

System kaucyjny przyspiesza. Czy to czas na parasol nad rynkiem?