Zakłady Chemiczne Tarnowskie Góry

Umieszczenie w specjalnym sarkofagu reszty niebezpiecznych odpadów, zabezpieczenie zanieczyszczonych gruntów i oczyszczanie wód – to główne elementy przedstawionego w poniedziałek planu poprawy środowiska na terenach po Zakładach Chemicznych Tarnowskie Góry.

Teren po tarnogórskich zakładach, które działały od 1922 do 1995 r., produkując m.in. związki baru, boru oraz białych pigmentów nieorganicznych, został wymieniony w uchwalonej w 2023 r. ustawie o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych (WTZ) jako jedna z pięciu najniebezpieczniejszych bomb ekologicznych w Polsce.Od ubiegłego roku firma Remea, przy wsparciu grupy ekspertów Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego, badała teren po Zakładach Chemicznych Tarnowskie Góry (ZCh TG), pobierając liczne próbki gruntu i wody. W marcu ich przedstawiciele omówili wyniki i wnioski z dotychczasowych prac. Na tej podstawie powstał zaprezentowany podczas poniedziałkowej konferencji program poprawy środowiska, który rekomenduje, co zrobić z odpadami i jak przywrócić ten teren mieszkańcom.

Burmistrz Tarnowskich Gór Arkadiusz Czech przypomniał na konferencji, że lokalne władze od wielu lat walczą o pieniądze na uprzątniecie terenu po ZCh TG. – Dziś mamy zapewnienia, że fundusze będą – powiedział. – Nasz cel to przywracanie terenów mieszkańcom i miastu oraz uzyskanie pełnego efektu środowiskowego dla obecnych i przyszłych pokoleń – dodał.

Nowy sarkofag i oczyszczanie wód podziemnych

Przypomniał, że znaczną część niebezpiecznych odpadów złożono do specjalnych sarkofagów na przełomie XX i XXI wieku. – Ale wiele pozostało jeszcze do zabezpieczenia. Do sarkofagu złożymy jeszcze kolejnych 400 tys. ton odpadów. Chcemy też pompować wody podziemne, żeby je oczyszczać. W piątek w Prokuratorii Generalnej w Warszawie omówiliśmy szczegóły porozumienia, dzięki któremu miasto przejmie ten teren. To konieczne do starania się o fundusze i prowadzenie prac naprawczych na tym terenie – mówił Arkadiusz Czech.

Wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska w liście do uczestników konferencji gratulowała, że Tarnowskim Górom jako pierwszemu miastu objętym ustawą o WTZ udało się przygotować plan poprawy środowiska. „Wykonane projekty sfinansowane ze środków KPO będą stanowiły podstawę do ubiegania się o dalsze finansowanie działań inwestycyjnych – realizacji działań wynikających z planów poprawy z wykorzystaniem środków z Unii Europejskiej” – napisała.

Katarzyna Starzec, koordynatorka prac i mikrobiolog z Remei przypomniała, że teren po ZCh TG ma ok. 70 ha, z których znaczna większość została oczyszczona, a trujące związki umieszczone w sarkofagach. Jednak według szacunków zostało jeszcze 1,5 mln metrów sześciennych zanieczyszczonych gruntów, trzeba też zabezpieczyć i oczyścić niektóre wody.

Etapy remediacji i zabezpieczenie terenu

Remediacja, czyli przywracanie terenu do pełnej wartości, rozpocznie się od porządkowania terenu, tak by prowadzone tam prace były bezpieczne. To m.in. rozbiórka pozostałej po zakładach infrastruktury, uprzątnięcie reszty odpadów budowlanych i komunalnych, budowa dróg technologicznych, przeniesienie instalacji podziemnych i gazociągów.

Potem na największym terenie obejmującym źródło zanieczyszczeń (pond 50 ha) zainstalowane zostaną m.in. przesłona przeciwfiltracyjna na długości 3,5 km i do 17 m głębokości, bramy reaktywne (filtry, w których wody się oczyszczają, teren będzie przykryty na powierzchni) i nowa instalacja oczyszczania naziemnego. – Mamy też niewielki teren, gdzie są szkodliwe związki organiczne. Odpady stamtąd zostaną zabezpieczone w sarkofagu – mówiła Starzec.

Przy rzece Stole wykorzystane zostaną drzewa, stabilizujące grunt i wychwytujące część zanieczyszczeń, oczyszczanie będzie wspomagane chemicznymi środkami. Na terenach leśnych, ze względu na niskie skażenie, warstwa gleby zostanie przykryta warstwą czystego humusu.

Wszystkie te prace, zdaniem zespołu przygotowującego program poprawy środowiska na terenie po ZCh, mają oczyścić go i sprawić, że nie będzie już stanowił niebezpieczeństwa. Teren będzie monitorowany przez kolejnych 20 lat. Naukowcy uczestniczący w pracach nad zbadaniem i zaplanowaniem oczyszczenia terenu po ZCh rekomendują również monitoring wód poza obszarem dawnych zakładów.

Jak wynika z informacji lokalnych władz, w najbliższych miesiącach zostanie złożony wniosek o wydanie decyzji środowiskowej, rozpoczną się też starania o pieniądze na usuwanie odpadów, a po ich pozyskaniu będą ogłaszane przetargi na oczyszczenie terenu, usuwanie odpadów i remediacje.