Starcie o elektroodpady na sejmowej Komisji Ochrony Środowiska

Przedmiotem czwartkowych (5.11) obrad Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa stał się rządowy projekt nowelizacji ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (ZSEE). Przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska wskazali, że nowela stanowi bezpośrednią reakcję na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), który zakwestionował retroaktywność przepisów dyrektywy 2024/84 dotyczących paneli fotowoltaicznych wprowadzonych na rynek w latach 2005–2012. Drugim kluczowym powodem wniesienia projektu są zarzuty Komisji Europejskiej z lutego 2024 roku odnośnie do braku instytucji autoryzowanego przedstawiciela w polskich regulacjach dotyczących ZSEE, baterii, pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz opakowań. Projekt precyzuje zatem prawa i obowiązki podmiotów wyznaczających takiego reprezentanta odpowiedzialnego za realizację wymogów środowiskowych na terytorium kraju.

Widmo paraliżu firm

Najwięcej emocji wywołała jednak dyskusja wokół wygasających z końcem roku pozwoleń sektorowych dla instalacji przetwarzania odpadów. Adam Małyszko z Forum Recyklingu Samochodów (FORS) oraz Jakub Smakulski ze Stowarzyszenia Eko Auto zaapelowali o pilne przyjęcie przepisów przejściowych chroniących przedsiębiorców, którzy w terminie złożyli wnioski o zmianę decyzji, lecz utknęli w przewlekłych procedurach urzędowych. Przewlekłość obowiązkowych kontroli Inspekcji Ochrony Środowiska oraz braki kadrowe w urzędach marszałkowskich powodują, że z dniem 1 stycznia setki legalnie działających zakładów przetwarzających złom i tworzywa sztuczne mogą zostać zmuszone do wstrzymania działalności.

– Wnosimy o uchwalenie poprawki chroniącej przedsiębiorców, którzy terminowo złożyli wnioski o zmianę decyzji środowiskowych, lecz z powodu opóźnień urzędowych nie otrzymali rozstrzygnięć. Brak przepisów przejściowych sprawi, że z końcem roku setki legalnie działających firm zostaną zmuszone do natychmiastowego wstrzymania działalności i usunięcia tysięcy ton złomu – mówił Adam Małyszko (Forum Recyklingu Samochodów – FORS)

– Doprowadzenie do zamknięcia z dniem 1 stycznia kilkuset polskich zakładów recyklingu uderza w rodzimy biznes i nie ma nic wspólnego z działaniem propolskim. Przedsiębiorcy dochowali wszelkich starań, a przewlekłość postępowań wynika wyłącznie z przeciążenia kadrowego urzędów marszałkowskich oraz obowiązkowych kontroli Inspekcji Ochrony Środowiska – – dodał Jakub Smakulski (Stowarzyszenie Eko Auto)

Z kolei Robert Wawrzonek ze Związku Pracodawców Branży Elektroodpadów i Opakowań Elektro-Odzysk apelował o przywrócenie zapisu umożliwiającego przekazywanie odpadów z demontażu do recyklingu za pośrednictwem wyspecjalizowanych podmiotów gospodarki odpadami, co ukróciłoby nadinterpretacje przepisów przez organy kontrolne.

– Ze względu na mniejszą skalę działania zakłady te nie są w stanie współpracować bezpośrednio z dużymi odbiorcami, takimi jak huty, a nadinterpretacja obecnych przepisów przez organy kontrolne stwarza ryzyko paraliżu całego systemu gospodarki odpadami – argumentował Wawrzonek.

Pułapka fotowoltaiki

Kontrowersje wywołała również kwestia przyszłego recyklingu wycofywanych z eksploatacji modułów fotowoltaicznych. Poseł Ireneusz Zyska przypomniał o dynamicznym rozwoju rynku i przekroczeniu liczby 1,65 mln prosumentów, pytając o realizację porozumienia sektorowego nakierowanego na budowę infrastruktury recyklingowej oraz odzysk surowców i pierwiastków ziem rzadkich w duchu gospodarki obiegu zamkniętego.

– Wejście w życie niedopracowanych przepisów grozi wymuszoną likwidacją kilkuset zakładów recyklingowych, dlatego ustawa wymaga uzupełnienia o spójne rozwiązania rynkowe i przejściowe – oceniał Ireneusz Zyska.

Eksperci rynkowi surowo ocenili dotychczasowy stan prawny. Wojciech Konecki, reprezentujący branżę AGD i Krajową Izbę Gospodarczą, ostrzegł przed narastającym kryzysem, wskazując, że na polski rynek trafiło ponad milion ton paneli PV bez realnego pokrycia w moce przetwarzania. Zwrócił uwagę na luki sprawozdawcze oraz patologiczną praktykę fikcyjnego rozliczania masy zebranych paneli zużytymi pralkami czy zmywarkami.

– Wprowadzenie na rynek ponad miliona ton paneli fotowoltaicznych bez zaplecza przetwórczego doprowadziło do patologii, w której sprawozdawczość ich zbiórki jest fikcyjnie zastępowana masą zbieranych pralek czy zmywarek. Za kilkanaście lat zabraknie podmiotów i środków na realny recykling paneli OZE, co doprowadzi do kryzysu znacznie większego niż ten związany z utylizacją eternitu – wyrażał obawy Wojciech Konecki (Krajowa Izba Gospodarcza / Branża AGD)

Dodatkowe wątpliwości zgłosiła Nadia Rybczyńska ze Stowarzyszenia Dystrybutorów i Producentów Części Motoryzacyjnych, pytając o przyczyny wykreślenia przepisów dotyczących regeneracji komponentów (art. 5b), co pozostawia branżę w niepewności prawnej aż do 2028 roku. 

Strona rządowa, odpowiadając na zarzuty, deklarowała możliwość przeanalizowania części poprawek na etapie drugiego czytania oraz wskazywała na oczekiwanie na unijny projekt Circular Economy Act w sprawach fotowoltaiki.

– Kwestia systemowego rozliczania wycofywanych paneli fotowoltaicznych zostanie kompleksowo uregulowana na poziomie całej Unii Europejskiej w ramach nadchodzącego projektu Circular Economy Act. Zgłaszane przez przedsiębiorców poprawki osłonowe można sprawnie wprowadzić na etapie drugiego czytania, dlatego brak jest uzasadnienia dla przerywania prac legislacyjnych i odsyłania projektu do rządu – wyjaśnił Maciej Białek (Dyrektor Departamentu Gospodarki Odpadami MKiŚ).

Ostatecznie większość posłów z komisji poparła zaproponowany projekt ustawy i trafi on do drugiego czytania.

Komentarze

Mirosław Baściuk, Prezes Zarządu ZPGOZiR

„Polska przeżyła w ostatnich latach boom fotowoltaiczny. To dobra wiadomość dla energetyki, ale musimy już dziś przygotować się na moment, gdy ogromna liczba paneli trafi do recyklingu. Obecne regulacje nie zapewniają wystarczająco przewidywalnego systemu finansowania ich zbiórki i przetwarzania. Dlatego postulujemy rozważenie wydzielenia paneli fotowoltaicznych jako odrębnej grupy sprzętu oraz ustalenie stopniowej ścieżki dochodzenia do docelowego poziomu zbierania 65% w odniesieniu do masy wprowadzanej na rynek. Potrzebujemy rozwiązań, które pozwolą branży przygotować odpowiednie moce i finansowanie, zanim zużyte panele zaczną masowo trafiać do systemu.”

Mariusz Pleban, Doradca Zarządu ZPGOZiR

„Doceniamy kierunek zmian zmierzających do uporządkowania obowiązków zagranicznych wprowadzających, ale zwracamy uwagę na trzy kwestie wymagające pilnego wyjaśnienia. Pierwsza to zasady reprezentacji sprzedawców działających na wielu platformach marketplace, w tym w modelu pay on behalf. Druga to gotowość BDO do masowej obsługi danych tysięcy przedsiębiorców przez organizacje odzysku. Trzecia dotyczy zapewnienia ciągłości działania upoważnionych przedstawicieli po wejściu nowych przepisów w życie 1 stycznia 2027 roku. Naszym zdaniem dobre prawo to nie tylko właściwie określone obowiązki, ale również pewność prawna i realna możliwość ich wykonania w praktyce.”