Wrocław: blisko 100 latarni gazowych oświetla Ostrów Tumski

Ostrów Tumski, nad którym górują wieże archikatedry św. Jana Chrzciciela, jest jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc Wrocławia. O jego nocnym krajobrazie decyduje nie tylko zabytkowa zabudowa, lecz także wyjątkowy system oświetlenia ulicznego. Na stosunkowo niewielkim obszarze działa tu niemal 100 latarni zasilanych gazem.

Choć pojedyncze skupiska latarni gazowych zachowały się również w innych polskich miastach, m.in. w Warszawie, we Wrocławiu tworzą one zwarty i nadal regularnie użytkowany system. To przykład infrastruktury komunalnej, która oprócz podstawowej funkcji oświetleniowej stała się jednocześnie elementem ochrony dziedzictwa i budowania charakteru przestrzeni publicznej.

Infrastruktura z XIX-wiecznym rodowodem

Pierwsze latarnie gazowe na Ostrowie Tumskim rozbłysły w połowie XIX wieku. W kolejnym stuleciu system funkcjonował z przerwami, natomiast od lat 80. XX wieku latarnie są ponownie regularnie zapalane i gaszone.

Szczególną cechą wrocławskiego rozwiązania jest sposób obsługi. Oświetlenie nie jest uruchamiane automatycznie. Każdego dnia latarnik przechodzi wyznaczoną trasę i ręcznie uruchamia kolejne punkty świetlne, a przed świtem powtarza obchód, aby je zgasić.

Wrocławskim latarnikiem od 17 lat jest Robert Molendo. Ubrany w czarną pelerynę z herbem Wrocławia i cylinder przed zapadnięciem zmroku przemierza ulice Ostrowa Tumskiego, zapalając kolejne lampy przy użyciu specjalnej długiej tyczki.

– Lampy gazowe działają na takiej samej zasadzie jak kuchenka gazowa. Należy otworzyć zawór i odpalić gaz. Palnik znajduje się na górze w lampie, zatem odpalany jest przy pomocy specjalnej tyczki – wyjaśnia Robert Molendo.

Na palnikach znajdują się siateczki Auera, dzięki którym spalający się gaz daje charakterystyczne żółtobiałe światło.

Obsługa zależna od pory roku

Funkcjonowanie systemu wymaga organizacji pracy zgodnej z naturalnym rytmem dnia i nocy. Godziny obchodów zmieniają się więc przez cały rok.

Latem latarnik rozpoczyna poranny obchód wyjątkowo wcześnie. W czerwcu musi pojawiać się na Ostrowie Tumskim jeszcze przed godz. 3. Pod koniec sierpnia gaszenie latarni rozpoczyna około godz. 4.20. Zimą sytuacja jest odwrotna – lampy trzeba zapalać znacznie wcześniej, natomiast ich gaszenie odbywa się później.

Sam wieczorny obchód i zapalenie wszystkich latarni zajmuje około godziny. Gaszenie trwa nieco krócej.

W odróżnieniu od współczesnych systemów oświetlenia ulicznego, coraz częściej wyposażanych w automatykę, sterowanie zdalne czy oprawy LED, wrocławskie latarnie gazowe opierają się na tradycyjnym modelu obsługi. Wymaga on obecności pracownika każdego dnia, niezależnie od pory roku.

Oświetlenie, zabytek i atrakcja miasta

Latarnie pełnią dziś znacznie szerszą funkcję niż tylko użytkową. Są częścią historycznego krajobrazu Ostrowa Tumskiego i jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów przestrzeni publicznej tej części Wrocławia.

Także sam codzienny obchód latarnika stał się atrakcją turystyczną. Robertowi Molendzie regularnie towarzyszą mieszkańcy i turyści, którzy przemieszczają się wraz z nim od jednej latarni do kolejnej, fotografując moment ich zapalania.

Wrocławski system pokazuje jednocześnie szczególny wymiar zarządzania miejską infrastrukturą. W tym przypadku utrzymanie oświetlenia nie sprowadza się wyłącznie do zapewnienia odpowiednich parametrów technicznych czy ograniczania kosztów eksploatacji. Równie istotne jest zachowanie rozwiązania, które przez dziesięciolecia wpisało się w tożsamość miejsca.

Gazowe latarnie na Ostrowie Tumskim pozostają dzięki temu jednocześnie elementem infrastruktury komunalnej, zabytkiem techniki oraz wyróżnikiem Wrocławia.