410 mln zł na retencję, mokradła i odbudowę ekosystemów wodnych

Zmiany klimatu coraz silniej wpływają na gospodarkę wodną, zwiększając ryzyko suszy, powodzi i degradacji ekosystemów. Odpowiedzią na te wyzwania mają być m.in. działania wspierające obszary przyrodnicze, służące zwiększaniu retencji, spowalnianiu odpływu wód oraz odbudowie naturalnych funkcji cieków i terenów od wód zależnych.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 29 maja otworzył dwa nabory wniosków w ramach programu „Renaturyzacja przekształconych cieków wodnych i obszarów od wód zależnych” – konkurencyjny oraz niekonkurencyjny. Finansowanie pochodzi z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027, z działania 2.4 „Adaptacja do zmian klimatu, zapobieganie klęskom i katastrofom”.

Renaturyzacja jako element adaptacji do zmian klimatu

Wsparcie ma służyć projektom zwiększającym odporność terenów na skutki ekstremalnych zjawisk hydrologicznych, takich jak susze i powodzie. Chodzi m.in. o poprawę naturalnej retencji, odtwarzanie mokradeł, wzmacnianie ciągłości ekologicznej cieków oraz poprawę jakości wód.

– Z Funduszy Europejskich wspieramy projekty, które zwiększają retencję, ograniczają ryzyko suszy i powodzi oraz przywracają naturalne funkcje rzek i ekosystemów. Stawiamy na rozwiązania oparte na naturze – skuteczne, trwałe i korzystne zarówno dla środowiska, jak i mieszkańców. Zwiększenie skuteczności zarządzania zasobami wodnymi jest jednym z kluczowych warunków zapewnienia stabilności i odporności państwa na zmiany klimatu – uzasadniał Robert Gajda, zastępca prezesa zarządu NFOŚiGW.

Rozwiązania oparte na przyrodzie mają uzupełniać tradycyjną infrastrukturę techniczną. Ich celem jest m.in. zwiększenie zdolności krajobrazu do magazynowania wody i jej stopniowego uwalniania. Takie działania mogą przyczyniać się do poprawy warunków życia organizmów wodnych oraz odbudowy ekosystemów zależnych od wód.

Nabór konkurencyjny dla samorządów, organizacji i partnerstw

Konkurencyjny nabór wniosków potrwa od 29 maja do 30 września 2026 r. Jego budżet wynosi 100 mln zł. Dofinansowanie będzie udzielane w formie dotacji w wysokości 79,71 proc. kosztów kwalifikowanych.

O środki mogą ubiegać się jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, jednostki organizacyjne działające w imieniu JST, podmioty świadczące usługi publiczne w ramach realizacji obowiązków własnych JST, pozarządowe organizacje ekologiczne oraz partnerstwa podmiotów.

Dofinansowanie może objąć m.in. przywracanie ciągłości ekologicznej cieków wodnych lub systemów rzeczno-jeziornych, renaturyzację cieków, jezior i zbiorników wodnych, a także renaturyzację ekosystemów zależnych od wód, w tym mokradeł i dolin rzecznych.

Wsparcie przewidziano również na działania zwiększające naturalną retencję i spowalniające odpływ wód, monitoring przyrodniczy lub hydromorfologiczny, działania edukacyjne i podnoszące kompetencje, a także włączanie społeczności lokalnych i interesariuszy w przygotowanie oraz realizację projektów.

Szczegóły naboru konkurencyjnego dostępne są na stronie NFOŚiGW:
https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0204-iw01-00126—tryb-konkurencyjny

Nabór niekonkurencyjny dla parków narodowych i RDOŚ

Drugi nabór, prowadzony w trybie niekonkurencyjnym, potrwa od 29 maja do 31 sierpnia 2026 r. Jego budżet wynosi 310 mln zł, a dofinansowanie będzie udzielane w formie dotacji pokrywającej 100 proc. kosztów kwalifikowanych.

Beneficjentami tego naboru mogą być parki narodowe oraz regionalne dyrekcje ochrony środowiska.

Zakres prac objętych wsparciem obejmuje m.in. przywracanie ciągłości ekologicznej cieków, odtwarzanie i ochronę stref buforowych wzdłuż cieków, rozbiórkę wałów przeciwpowodziowych, zwiększanie retencji dolinowej, odbudowę cieków naturalnych, odtwarzanie mokradeł oraz poprawę warunków wodnych torfowisk.

Woda jako zasób strategiczny

Renaturyzacja rzek, jezior i terenów podmokłych coraz częściej traktowana jest jako ważny element polityki adaptacyjnej. Odtwarzanie naturalnych funkcji ekosystemów wodnych może wspierać bezpieczeństwo wodne, poprawiać stan środowiska i ograniczać skutki zjawisk ekstremalnych.

Dla samorządów, instytucji ochrony przyrody i podmiotów odpowiedzialnych za usługi publiczne nowe nabory oznaczają możliwość realizacji projektów, które łączą cele środowiskowe z poprawą odporności lokalnych społeczności na skutki zmian klimatu.