Zapraszam na spacer po przestrzeni wyimaginowanej, choć przez naszą branżę utęsknionej. Nazywa się Recyklingowe Centrum Handlowe, a kupić w nim można produkty z surowców wtórnych – od wakacyjnej walizki, przez designerskie meble, aż po materiały budowlane. 

Czy sklepowe półki uginają się pod ciężarem takich produktów? Cóż, gdyby porównać asortyment pochodzący z recyklingu z tym, który powstaje z surowców pierwotnych, należałoby przyznać, że jeszcze nie. Jednak ich oferta rośnie. Opowiemy o tym w czasie Forum Recyklingu, które Abrys zorganizuje 1 i 2 października 2025 r. w Warszawie. Zanim to nastąpi, przespacerujemy się po jeszcze nieistniejącym sklepie, żeby obejrzeć niecodzienne, lecz przez to tym ciekawsze, zestawienie produktów. 

Spożywczak 

W segmencie produktów spożywczych recykling wkradł się oczywiście przede wszystkim do opakowań – najczęściej są to opakowania na napoje. Za sprawą unijnej dyrektywy SUP ma to być rozwiązanie systemowe, ponieważ od początku tego roku przeznaczone na napoje butelki do pojemności 3 litrów wykonane z PET-u powinny zawierać 25% recyklatu. 

Wcześniej wykorzystywały go już niektóre duże koncerny. Marka Nałęczowianka (należąca do Nestle Waters Polska) w 2023 r. wprowadziła na rynek butelkę o pojemności 1 litra, która w całości została wyprodukowana z rPET-u. Zobowiązała się też, że w bieżącym roku połowa tworzyw wykorzystywanych do produkcji butelek będzie pochodziła z recyklingu. Z kolei za 5 lat firma chce odzyskiwać i przekazywać do przetworzenia tyle butelek, ile wprowadza na rynek (choć warto pamiętać, że takie założenie w teorii powinno wypełnić wprowadzenie systemu kaucyjnego). 

W podobnym czasie na sklepowych półkach pojawiła się litrowa butelka na wodę marki Żywiec-Zdrój (część grupy Danone), w której także 100% tworzyw pochodziła z recyklingu. Ciekawsza była jednak butelka zaprezentowana w 2021 r. – 0,4-litrowe opakowanie wykonane z rPET-u zostało pozbawione foliowej etykiety. Niestety było to edycja limitowana – popularna sieć sklepów spożywczych wystawiła na swoich półkach milion butelek takiej wody. 

Należy zaznaczyć, że informacje podawane przez producentów mogą mijać się z prawdą. W maju br. Europejska Organizacja Konsumentów wytknęła koncernowi Coca-Cola, że na swoich etykietach zamieszcza błędne informacje. Można było tam przeczytać, że opakowanie zostało wykonane w 100% z plastiku z recyklingu. W rzeczywistości nie dotyczyło to etykiet oraz zakrętek. Jednocześnie dane Europejskiej Agencji Środowiska pokazują, że na całym świecie recyklingowi poddane zostało tylko ok. 9% wyprodukowanego  przez ludzkość plastiku (choć oczywiście plastik to o wiele więcej niż opakowania). Warto przy tym pamiętać, iż o wiele łatwiejszymi do recyklingu są szkło i aluminium – prawdziwie cyrkularne surowce. 

Butik, jubiler… i nie tylko 

Recykling tekstyliów stanowi nie lada problem. Europejska Agencja Środowiska podaje, że tylko… 1% tekstyliów jest przetwarzanych na nowe ubrania. O wiele więcej zamienia się w tzw. czyściwo lub zostaje spalonych z odzyskiem energii. 

To nie oznacza jednak, że odzieżowa alejka Recyklingowego Centrum Handlowego będzie świecić pustkami. Począwszy od modowych gigantów – w 2021 r. firma Adidas zadeklarowała, że 60% ich produktów zawiera materiały z recyklingu (trudno jednak ocenić, jaki jest sam procent wykorzystanych surowców wtórnych). Inny potentat o sportowo-rekreacyjnym profilu, Decathlon, planuje ograniczyć emisję gazów cieplarnianych wynikającą ze swojej działalności o 42% do 2030 r. W planach jest też neutralność klimatyczna do 2050 r. Firma deklaruje, że wybiera surowce o relatywnie niewysokim śladzie węglowym i korzysta z materiałów z recyklingu (również w tym przypadku trudno jest określić dokładną zawartość surowców wtórnych).

Jeszcze lepszym przykładem będą po prostu jakże popularne w Polsce sklepy z odzieżą używaną – ponowne wykorzystanie jest wszak wyżej w hierarchii gospodarki obiegu zamkniętego od recyklingu.

Ciekawa może być też oferta biżuterii… z plastiku. Nie jest to być może najbardziej szlachetny surowiec świata, jednak można go pozyskać z recyklingu. Tak robi projektantka Gabriela Romańska, która produkuje plastikowe kolczyki i naszyjniki z rPET-u. Co ciekawe, wszystkie z nich drukuje na drukarce 3D.

Jaką drogą może jeszcze pójść świadomy ekologicznie klient Recyklingowego Centrum Handlowego? Na przykład skorzystać z usług krawca lub szewca. Szczególnie takiego, który działa na ogromną skalę. Europejski start-up woshwosh zajmuje się czyszczeniem i naprawą obuwia. Deklaruje, że od 2015 r. dał drugie życie blisko 550 tys. par butów, co poskutkowało uniknięciem emisji ponad 7 mln kg CO2 i zużyciu 4 bilionów litrów wody. 

Czas na podróż 

W sezonie wakacyjnym wzięciem cieszą się walizki, plecaki i torby – wszystko to, w co możemy się spakować, ruszając nad morze i w góry. Również w tym segmencie wymagający klient znajdzie coś dla siebie. Można tu podać przykład marki CUTI, tworzącej torebki premium z materiału, który pozostaje po produkcji… siodeł. Firma zauważa, że jest to jeden z „najszlachetniejszych i najbardziej wytrzymałych surowców na świecie”. 

Coś dla panów? Mogą to być chociażby plecaki i torby marki Trashki. Upcyklingowe akcesoria powstają m.in. z nieaktualnych banerów, poduszek powietrznych i flag reklamowych. W ofercie sklepu znajdują się też „nerki”, futerały na elektronikę oraz saszetki. Podobne produkty oferuje także HO-LO. W tym sklepie możemy kupić na przykład torbę z węży strażackich. Takie same zastosowanie marka Sakwa Bag znalazła dla worków po kawie, pasów samochodowych oraz plandek. 

Na większy wyjazd sprawdzi się twarda walizka marki Tchibo, której materiał wierzchni składa się w 80% z recyklingowanego poliestru. Wewnętrzna wyściółka powstała z całości z tego materiału. Szeroką ofertę tego typu produktów ma także luksusowa marka TUMI. Z kolei w ofercie Samsonite znalazły się plecaki z serii Recyclex, wykonane co najmniej w 50% z tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu.

Po kolejny produkt niezbędny do powodzenia letnich wakacji musimy pojechać nieco dalej (nie spotkałem się jeszcze z jego sprzedażą w centrum handlowym). Mowa o oponach – branża ich recyklingu w Polsce służy za wzór od długiego czasu, a wciąż pojawiają się nowe pomysły. Jeden z nich ma Krzysztof Wróblewski ze spółki Contec, który zajmuje się odzyskiem sadzy technicznej i innych surowców z zużytych opon. Jego przedsiębiorstwo opracowało w tym celu autorską metodę pirolizy. – 85% masy opon przywożonych do naszego zakładu w Szczecinie zmienia się w cyrkularne produkty. 

To dzięki autorskiej technologii pirolizy Molten, w której wykorzystujemy stopione sole do podgrzania reaktorów – mówi Wróblewski. Podkreśla, że jest to innowacja światowej skali. Dzięki niej w szczególności (ale nie tylko) odzyskana sadza techniczna może być ponownie użyta przy produkcji nowych opon. 

Wyposażenie domu… 

Wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej – szczególnie w tym gustownie urządzonym. Recyklingowe Centrum Handlowe pomogłoby również w tym, ponieważ dobrze zaprojektowanych mebli i akcesoriów z recyklingu nie brakuje. Warto tu wspomnieć na przykład o projekcie plasticLIFEcycle (współfinansowanym ze środków Komisji Europejskiej i NFOŚiGW). Jest to technologia pozwalająca na rozdzielenie miksu twardych tworzyw sztucznych trafiających do instalacji komunalnych na czyste frakcje PP i PE. Później powstaje z nich np. designerski fotel Garden Companion drukowany na drukarce 3D. – Jest to nasza autorska technologia, bo drukujemy bezpośrednio z regranulatu. Co najważniejsze, nie mamy prawie żadnych ograniczeń, jeżeli chodzi o gamę produktów, jakie możemy wydrukować – przekonuje Dagmara Buntner ze spółki INVESTEKO, która koordynuje projekt. Fotel jest dziełem spółki IVE LABS (należącej do grupy INVESTEKO). 

Bogatą ofertę plastikowych mebli z recyklingu ma firma Boomplastic. Znajdziemy w niej gustowne stoliki, fotele i ławki – wszystkie w całości wyprodukowane z recyklatu. Szerzej do tematu wykorzystywanych surowców podchodzi marka Rec.On – wykonuje ona meble i ozdoby z zużytych części samochodowych oraz drewna z odzysku. Za sprawą firmy zmieniają się one w szykowne lampy, stoły, hokery i szafy. Śmiało można powiedzieć, że to już właściwie upcykling, a nie recykling. 

Ciekawa jest także oferta dywanów z recyklingu. Sprzedaje je m.in. Carpets & More, które wytwarza produkty ze skrawków bawełny, skóry i dżinsu. Materiały te zostały pozyskane z branży modowej. Nieco inaczej do sprawy podeszła z kolei firma Gold Floor, która produkuje płytki dywanowe Snowfall. One także zostały wykonane z przędzy z recyklingu i są neutralne pod względem emisji dwutlenku węgla. 

…i ogrodu 

W naszym centrum handlowym nie zabraknie miejsca dla wyposażenia ogrodu. Czeska firma Transform może dostarczyć do niego proekologiczne ogrodzenie wykonane z autorskiego materiału Traplast – powstaje on z tworzywa sztucznego odzyskanego z odpadów komunalnych. Przez 25 lat spółka przetworzyła ponad 127 tys. ton plastiku z tego źródła. Z Traplastu można zbudować także taras – podobnie jak z materiału hanit produkowanego z uzyskiwanych w wyniku recyklingu mieszanych tworzyw sztucznych. Firma Hanimat wykonuje z niego nie tylko deski tarasowe, ale także ławki, kosze na śmieci i kompostowniki. Materiał gwarantuje prosty montaż i długoletnie użytkowanie, szacowane nawet do 100 lat. 

W przyszłości na takim tarasie mogą stanąć wyjątkowe meble, jakie P.U.H.P. LECH z Białegostoku prezentuje w siedzibie sortowni odpadów komunalnych z jedynej w swoim rodzaju płyty kompozytowej (choć w tym momencie są to demonstracyjne egzemplarze, które pokazują, jakie możliwości ma płyta). W 70% powstaje ona z opakowań wielomateriałowych, takich jak kartony po mleku i sokach. W 30% wykorzystuje do tego plastikową folię, która służy jako spoiwo. Efekt końcowy wyglądem przypomina płytę OSB. Z takiego kompozytu można stworzyć np. ławki i fotele. Firma w swojej siedzibie prezentuje też inne meble (np. szafki) oraz niewielkie gadżety – takie jak stojak na telefon. 

Market budowlany 

W markecie budowlanym wśród produktów z recyklingu znajdziemy okna wykonane z materiałów pochodzących z recyklingu. Najnowocześniejszy w Europie zakład do recyklingu starych okien, drzwi i rolet z PVC prowadzi grupa VEKA. Pozyskany materiał służy do produkcji nowych profili, bez obniżania ich jakości. Recyklaty przy produkcji okien wykorzystuje także REHAU. Dzięki nowoczesnym procesom firmie tej udaje się obniżyć emisję CO2 nawet o 88% w porównaniu z produkcją profili okiennych z materiałów pierwotnych.

Czy jednak wykorzystanie surowców wtórnych w dzisiejszym budownictwie można uznać za powszechne? – Niestety budownictwo cyrkularne nadal pozostaje dużym wyzwaniem – ocenia Dominika Bagińska-Chyłek ze spółki ROBYG, która prowadziła dyskusję o cyrkularnym budownictwie w czasie Polish Circular Forum. Jej zdaniem, jest to trudne z kilku powodów. Pierwszym są regulacje, które utrudniają wykorzystanie materiałów z recyklingu w budownictwie – muszą one spełniać wyśrubowane normy, a to na razie nie jest powszechne w przypadku materiałów z odzysku. Po drugie, ekspertka ocenia, że w Polsce „wciąż nie ma dużego rynku materiałów budowlanych z recyklingu”. Trzecim problemem jest opłacalność budownictwa cyrkularnego – jeżeli materiały z odzysku pojawiają się na rynku, to są droższe od materiałów pierwotnych. Wreszcie docieramy też do tematu naszej mentalności. Dominika Bagińska-Chyłek uważa, że nabywcy kupujący nowe mieszkania oczekują, iż zostały one wykonane z nowych elementów.

Biuro zarządu 

Ostatnim miejscem, jakie odwiedzimy w czasie spaceru po Recyklingowym Centrum Handlowym, jest biuro jego – wciąż niepowołanego – zarządu. To właśnie tam będą padać najważniejsze dla takiego przedsięwzięcia pytania, chociażby takie, czy działalność sklepu się opłaca. – Można powiedzieć, że rynek produktów z recyklingu w Polsce rozkręca się powoli – ocenia Katarzyna Błachowicz z Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu. 

Ekspertka uważa, że kołem zamachowym dla rynku mógłby się stać system zielonych zamówień publicznych. W takich przetargach istotnym czynnikiem byłaby ocena środowiskowego wpływu zgłaszanych ofert – między innymi pozostawionego śladu węglowego. – To mogłoby otworzyć wiele możliwości dla firm, które stawiają na cyrkularne rozwiązania – kończy Błachowicz. 

Istotną sprawą są tu także pieniądze potrzebne do rozwijania firm o nowatorskim podejściu – chociażby produkujących z wykorzystaniem materiałów z recyklingu. Warto też zadbać o tych, którzy dostarczają surowców dla producentów. Mowa tu o instalacjach komunalnych i recyklerach. Kwestia finansowania takich przedsięwzięć stała się ważnym elementem dyskusji podczas Polish Circular Forum, organizowanego przez wspomniany już Klaster Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu – prowadziła ją Joanna Leoniewska-Gogola z Deloitte. 

– Zauważyliśmy na przykład, że w programach publicznych dofinansowań pojawia się bardzo dużo biurokracji i przewlekłości. Biznes nie ma na to czasu, bo kiedy dostrzega potrzebę na rynku, to musi działać od razu – diagnozuje Leoniewska-Gogola. 

I na koniec pozostaje pytanie: czy Recyklingowe Centrum Handlowe może pochwalić się na tyle atrakcyjną ofertą, żeby przyciągnąć tłumy klientów? Pozwolę sobie pozostawić je otwarte.

Kamil Paczek  
Współpraca: Maria Wicenta