Resort klimatu: specustawa dla poszkodowanych w "Czystym Powietrzu"

Wiceminister klimatu i środowiska Krzysztof Bolesta wyjaśnił, że konsultacje społeczne projektu specustawy pomocowej dla beneficjentów, którzy zostali poszkodowani przez nieuczciwych wykonawców w programie „Czyste Powietrze”, potrwają 21 dni. Pytany, kiedy nowe przepisy mogłyby wejść w życie, odpowiedział: „chciałbym, aby w pierwszej połowie roku domknąć ten temat, żeby przepisy zaczęły jak najszybciej obowiązywać”. Bolesta dodał, że liczy w tej sprawie na współpracę parlamentu i prezydenta.

– Projekt ustawy jest bardzo krótki, to 11 artykułów, a jego cel jest bardzo prosty – pomoc ludziom poszkodowanym przez nieuczciwych wykonawców w programie „Czyste Powietrze” – podkreślił.

285 mln zł nierozliczonych zaliczek. Problem może dotyczyć 8 tys. rodzin

Chodzi o właścicieli domów jednorodzinnych, którzy przekazali nieuczciwym wykonawcom zaliczki na realizację np. termomodernizacji, a ta nie została przeprowadzona lub rozliczona z winy wykonawcy. Obecnie wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW) zgodnie z prawem muszą dochodzić od takich osób zwrotu przyznanych zaliczek.

Resort klimatu przekazał, że według danych Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej kwota nierozliczonych zaliczek, w tym tych nienależnie pobranych przez wykonawców, wynosi obecnie około 285 mln zł.

– Według naszych szacunków ten problem może dotyczyć ponad 8 tys. rodzin – dodał Bolesta.

Projektowana specustawa ma zatrzymać spiralę roszczeń wobec poszkodowanych właścicieli domów i umożliwić skierowanie działań windykacyjnych bezpośrednio wobec nierzetelnych wykonawców.

Zawieszenie spłaty nie zadziała automatycznie

Wiceminister zastrzegł, że specustawa nie będzie działać automatycznie. Aby zawiesić spłatę wierzytelności, beneficjenci programu będą musieli podjąć określone kroki, w tym zawiadomić organy ścigania.

Jak wyjaśnił Bolesta, w pierwszej kolejności osoba poszkodowana przez wykonawcę powinna złożyć wniosek do prokuratury. Następnie będzie musiała złożyć wniosek do właściwego wojewódzkiego funduszu o zawieszenie spłaty zobowiązań, jednocześnie upoważniając fundusz do dochodzenia roszczeń od wykonawcy inwestycji.

W momencie przyjęcia takiego wniosku wierzytelność beneficjenta wobec WFOŚiGW zostaje zawieszona. Jeśli rozstrzygnięcie sądu okaże się pozytywne dla beneficjenta, odpowiedzialność zostanie z niego zdjęta i nie będzie musiał zwracać żadnych pieniędzy.

Zgodnie z projektem, to wojewódzki fundusz będzie wówczas dochodził należnych środków od wykonawcy. Jeśli odzyskanie pieniędzy okaże się niemożliwe, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej będzie musiał posiadać rezerwę na pokrycie powstałej luki.

Ulgi dla poszkodowanych i dalsze zmiany w programie

W grudniu ub.r. w wykazie prac legislacyjnych rządu informowano, że specustawa ma umożliwić NFOŚiGW oraz wojewódzkim funduszom umarzanie i rozkładanie na raty należności wynikających z konieczności zwrotu dotacji.

Bolesta pytany, czy rozwiązanie to znalazło się w gotowym projekcie, potwierdził, że przewidziano udzielanie takich ulg beneficjentom programu „Czyste Powietrze” będącym w trudnej sytuacji i jednocześnie pokrzywdzonym przez nieuczciwych wykonawców. Jednocześnie zapowiedział, że systemowe zmiany obejmujące także inne programy finansowane ze środków narodowego i wojewódzkich funduszy zostaną uregulowane w odrębnym projekcie, aby nie opóźniać najpilniejszych rozwiązań.

Przypomnijmy, że w listopadzie 2025 r. informowaliśmy o trwających pracach nad ustawą mającą pomóc właścicielom domów poszkodowanym w programie „Czyste Powietrze”. Dotacje z programu trafiają do właścicieli domów jednorodzinnych na termomodernizację oraz wymianę źródeł ogrzewania – np. z węglowych na bardziej ekologiczne.

Zreformowany program pracuje od roku

Z końcem marca 2025 r., po czterech miesiącach przerwy, ruszyła nowa odsłona programu. Jak wskazywali przedstawiciele NFOŚiGW i resortu klimatu, powodem czasowego wstrzymania naboru wniosków były nieprawidłowości. Program przeszedł reformę – obecnie dotację na termomodernizację można otrzymać na jeden dom, konieczne jest udokumentowanie własności lub współwłasności nieruchomości przez co najmniej trzy lata (z wyjątkiem spadków), a przy prefinansowaniu wymagany jest udział operatorów prowadzących inwestycję od początku do końca wraz z właścicielem.

Wprowadzono również maksymalne koszty kwalifikowane dla poszczególnych elementów inwestycji, obowiązek przeprowadzenia audytu energetycznego przed rozpoczęciem prac oraz konieczność przedstawienia świadectwa charakterystyki energetycznej po zakończeniu termomodernizacji, potwierdzającego oszczędności energii.

Przedstawiciele NFOŚiGW zapowiedzieli ostatnio, że w tym roku program ma przejść kolejne zmiany. Wśród planowanych rozwiązań są m.in. trójstronne umowy obejmujące również wykonawców robót, bon na audyt oraz skrócenie wymaganego okresu posiadania nieruchomości, aby móc skorzystać z programu.