Od hałdy do hubu. Unijne miliony dla pogórniczych terenów na Śląsku

Chodzi o konkursowy nabór programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-27 (FESL) w tzw. poddziałaniu 10.09. „Ponowne wykorzystanie terenów poprzemysłowych, zdewastowanych, zdegradowanych na cele rozwojowe regionu”. Na wsparcie projektów z subregionu zachodniego woj. śląskiego przeznaczono 83 mln zł z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji.

Jak wynika z informacji na stronach FESL, etap oceny formalnej przeszły trzy z czterech zgłoszonych tam w ub. roku projektów. Dwa z nich to kolejne etapy prac zagospodarowania pokopalnianych obiektów, jeden dotyczy pogórniczych gruntów przekazanych lokalnemu samorządowi przez Spółkę Restrukturyzacji Kopalń.

Pszów. Kopalnia Anna z nowym życiem

Miasto Pszów od 2018 r. prowadzi projekt adaptacji historycznych zabudowań kopalni Anna, zamkniętej w 2012 r. W marcu ub. roku w zrewitalizowanym budynku łaźni i maszyny wyciągowej szybu Jan otwarto nową siedzibę publicznej biblioteki, Ośrodka Pomocy Społecznej oraz Zespołów Obsługi Placówek Oświaty. Urządzono okoliczny teren i zaadaptowano wieżę szybową na punkt widokowy.

Tę część inwestycji wsparły środki rządowe (Programu Inwestycji Strategicznych i Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych) oraz unijne z wcześniejszego konkursu FST. Jednocześnie przygotowano drugi etap prac.

Na początku października 2025 r. pszowski samorząd zamówił adaptację łącznym kosztem 34 mln zł kolejnych pokopalnianych obiektów wokół dawnego szybu Chrobry pod kątem: żłobka, centrum organizacji pozarządowych i inkubatora przedsiębiorczości. Również tu zagospodarowana ma być przestrzeń wokół i zachowana wieża szybowa. Prace przewidziano do jesieni 2027 r.

Pod kątem drugiego etapu prac przy adaptacji terenów po kopalni miasto zgłosiło do środków FST projekt o wartości 21,1 mln zł, z wnioskowanym dofinansowaniem 16,1 mln zł. Żłobek współfinansuje rządowy program Maluch Plus.

Świerklany. 24 ha po kopalni do zagospodarowania

Drugi projekt w tym naborze zgłosił samorząd Świerklan, który w styczniu ub. roku otrzymał od SRK ponad 24 hektary terenów pokopalnianych. Pod kątem części z nich gmina zgłosiła do FST szacowany na 8,4 mln zł projekt zagospodarowania dla celów edukacyjnych i społecznych – z oczekiwanym wsparciem 6,5 mln zł.

Jastrzębie-Zdrój. Historia solidarności w dawnej łaźni

Z kolei władze Jastrzębia-Zdroju od 2022 r. przygotowują w dawnej łaźni kopalni Moszczenica Centrum Porozumienia Jastrzębskiego (przy wsparciu rządowego Programu Inwestycji Strategicznych). Do środków FST miasto zgłosiło projekt zagospodarowania budynku Łaźni Moszczenica o wartości 33,4 mln zł, z oczekiwaną dotacją 29,2 mln zł.

W północnej części dawnej łaźni działa już Carbonarium: wystawa stała i przestrzeń kulturalno-edukacyjna, prezentująca historię rozwoju Jastrzębia-Zdroju i okolic z naciskiem na rolę węgla. Centrum Porozumienia Jastrzębskiego ma być poświęcone historii strajków i przełomu ustrojowego, w kontekście idei solidarności.

Oprócz części wystawienniczej ma tam funkcjonować Centrum Dialogu, pełniące funkcję integracyjną, kulturalno-edukacyjną i biznesową. Prace w tym pokopalnianym kompleksie koordynuje miejski Instytut Dziedzictwa i Dialogu – Łaźnia Moszczenica.

Niezależnie od procedur związanych z wnioskami naboru dla subregionu zachodniego, do końca marca br. trwa kolejny nabór projektów wykorzystania terenów poprzemysłowych w procedurze otwartej, w którym do rozdysponowania w górniczych obszarach woj. śląskiego jest 231 mln zł z FST.

Program Fundusze Europejskie dla Śląskiego (FESL) to następca Regionalnego Programu Operacyjnego Woj. Śląskiego na lata 2014-20, oparty o środki Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego +, a także o Fundusz Sprawiedliwej Transformacji (FST – 2,2 mld euro). Razem FESL przewiduje do rozdysponowania 5,1 mld euro.