Paliwa z odpadów: między regulacjami, rynkiem i potrzebami energetyki

W wydarzeniu, zorganizowanym w olsztyńskim hotelu „Przystań” przez firmę Abrys, bierze udział prawie 200 przedstawicieli instalacji komunalnych, producentów RDF, energetyki, cementowni, administracji i firm technologicznych, a także kadra naukowa reprezentująca uczelnie i instytuty badawcze.

Rynek paliw wytwarzanych z odpadów pozostaje jednym z najbardziej złożonych obszarów gospodarki odpadami. Z jednej strony RDF i SRF pozwalają zagospodarować frakcje, których nie można poddać recyklingowi materiałowemu. Z drugiej strony rozwój tego rynku zależy od kondycji głównych odbiorców paliw alternatywnych, dostępności instalacji termicznego przekształcania, możliwości współspalania, kosztów transportu oraz regulacji określających warunki produkcji, magazynowania, przemieszczania i wykorzystania paliw.

Program olsztyńskiej konferencji pokazuje, że dyskusja coraz rzadziej dotyczy wyłącznie technologii wytwarzania RDF. Obejmuje również interpretacje prawne, postępowania administracyjne, transgraniczne przemieszczanie odpadów, bezpieczeństwo pożarowe, zmieniającą się morfologię odpadów komunalnych oraz przyszłe miejsce paliw alternatywnych w systemie energetycznym.

Rynek RDF: rozwój czy ograniczanie perspektyw?

Konferencję otworzyli i gości powitali prezes firmy Abrys Magdalena Dutka, wiceprezes Robert Rosa oraz dr inż. Aleksander Sobolewski z Instytutu Technologii Paliw i Energii.

Na wstępie Robert Rosa zwrócił uwagę na siłę Portalu Komunalnego i jego różnorodność, medium, któremu Abrys nadał nową jakość.  Przywołał też najbliższe wydarzenia z konferencjami “Kompleksowa Gospodarka Odpadami”, która odbędzie się w najnowszym hotelu sieci Gołębiewski w Pobierowie a także “Forum Recyklingu” i “Termiczne Przekształcanie Odpadów” na czele.

Wprowadzając do konferencji Robert Rosa podkreślił: – Mamy ważne cele odpadowe. W niedawnej rozmowie z panią minister Anitą Sowińską przekonywałem, że gospodarka odpadami to ważna gałąź gospodarki i należy ją docenić. 

Aleksander Sobolewski podkreślił, że dzięki Abrysowi branża ma jedyną taką konferencję w Polsce. – Jestem dumny, że mogę z Państwem pracować. Mamy precyzyjnie przygotowany program, panele, które będą ozdobą programu i ważna rozmowę z ministrem Galosem. Ten program jest umiejętnie zbilansowany – zachęcał dyrektor programowy konferencji.

Pierwsza sesja obrad jest poświęcona aktualnej sytuacji na rynku oraz jego prawnym i legislacyjnym uwarunkowaniom. Wśród najważniejszych zagadnień znalazły się ramy prawne obowiązujące w Polsce i Unii Europejskiej, regulacje dotyczące przemieszczania odpadów i paliw alternatywnych między państwami, procedury uzyskiwania decyzji administracyjnych dla instalacji RDF i SRF oraz możliwość utraty przez paliwo statusu odpadu.

Dyskusja ma także dotyczyć europejskich systemów wsparcia i inicjatyw wpływających na rozwój rynku, a także morfologii odpadów, która przesądza o kaloryczności, składzie i jakości wytwarzanych paliw.

Punktem wyjścia do rozmowy było wystąpienie Aleksandra Sobolewskiego, który postawił pytanie, czy rynek RDF w Polsce nadal się rozwija, czy może stopniowo kurczy. Problem nie sprowadza się wyłącznie do wielkości produkcji. Znaczenie mają również możliwości odbioru paliwa, kondycja cementowni, rozwój instalacji termicznego przekształcania odpadów oraz pojawienie się nowych kierunków wykorzystania RDF w energetyce i ciepłownictwie.

Technologia, elastyczność i granice recyklingu

Jednym z pierwszych zagadnień technologicznych będzie elastyczność procesu przygotowywania paliwa. Ireneusz Suszyna z firmy Vecoplan przedstawia mobilny rozdrabniacz VEZ 3300 T e-mobile i stawia pytanie, czy urządzenia mobilne mogą stanowić realną alternatywę dla instalacji stacjonarnych, czy powinny być raczej traktowane jako ich uzupełnienie.

Ważnym głosem w dyskusji o hierarchii postępowania z odpadami będzie wystąpienie Sławomira Kiszkurno, reprezentującego Zakład Utylizacyjny w Gdańsku i Port Czystej Energii. Prelegent podejmuje temat momentu, w którym recykling tworzyw sztucznych przestaje być opłacalny. To jedno z kluczowych pytań dla całego rynku: czy decyzja o skierowaniu odpadu do odzysku energetycznego powinna wynikać przede wszystkim z jego właściwości, możliwości technologicznych, rachunku ekonomicznego czy celów środowiskowych?

Do tego zagadnienia nawiąże również Maria Ogrodowska z Fundacji PlasticsEurope Polska. Przedstawi ona wnioski z raportu „Tworzywa sztuczne w obiegu zamkniętym 2026”, wychodząc z założenia, że odpady tworzyw sztucznych mogą być zbyt cennym surowcem, aby kierować je do spalania. Zestawienie tych dwóch perspektyw ma pokazać, jak trudne jest w praktyce wyznaczenie granicy między recyklingiem materiałowym a odzyskiem energii.

Spór o rolę instalacji termicznego przekształcania

Jednym z istotnych wątków pierwszego dnia będzie miejsce instalacji termicznego przekształcania odpadów w systemie gospodarowania odpadami komunalnymi. Przemysław Wojciechowski ze Związku Pracodawców ITPON omówi spór dotyczący roli ITPO, który obejmuje zarówno ocenę ich wpływu na realizację poziomów recyklingu, jak i znaczenie tych obiektów dla zagospodarowania frakcji resztkowej.

Aleksandra Garczarek-Joppek z firmy Partners podejmie natomiast temat odpadu pokomunalnego jako surowca energetycznego. Pytanie „gdzie kończy się optymizm?” odnosi się do ograniczeń jakościowych, logistycznych, ekonomicznych i prawnych, które decydują o rzeczywistych możliwościach energetycznego wykorzystania odpadów.

Debata będzie kontynuowana podczas panelu „Regulacje vs rynek – kto dziś kształtuje sektor paliw z odpadów?”. W rozmowie prowadzonej przez Aleksandra Sobolewskiego wezmą udział Magdalena Młynarczyk z Novago, Katarzyna Wolny-Tomczyk ze Związku Producentów Paliw z Odpadów i Biomasy, Andrzej Stasiecki z Mo-BRUK, Marek Szweda z Sanit-Trans oraz Anna Panek-Kisała z EuroEko Mielec.

Paneliści będą mogli skonfrontować perspektywy producentów paliw, podmiotów zagospodarowujących odpady i organizacji branżowych. Jednym z głównych pytań będzie to, czy o kierunkach rozwoju rynku decydują obecnie przepisy i decyzje administracyjne, czy raczej popyt odbiorców, koszty działalności i dostępne moce przerobowe.

Decyzje administracyjne i zamówienia publiczne

Problemy formalne nie kończą się na uzyskaniu zgód na prowadzenie instalacji. Wioleta Hucał z ECO LEGAL omówi zamówienia publiczne dotyczące zagospodarowania paliw alternatywnych. Dla instalacji komunalnych i samorządów jest to obszar, w którym trzeba pogodzić wymagania prawa zamówień publicznych z niestabilnością rynku, zmieniającymi się kosztami transportu i ograniczoną liczbą odbiorców.

Ważnym punktem programu będzie także rozmowa Aleksandra Sobolewskiego z Krzysztofem Galosem z Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Formuła rozmowy jeden na jeden ma stworzyć przestrzeń do omówienia perspektywy administracji centralnej, planowanych kierunków zmian oraz miejsca paliw z odpadów w polityce odpadowej i energetycznej.

Drugiego dnia do kwestii administracyjnych powróci Jędrzej Bujny z Kancelarii BUJNY. Tematem jego wystąpienia będą szybsze postępowania oraz walka z szarą strefą w kontekście zmian dotyczących Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska.

Produkcja RDF: ryzyka operacyjne, emisje i bezpieczeństwo

Drugi blok tematyczny, który poprowadzi Kamil Paczek, redaktor prowadzący miesięcznik “Energia i Recykling” koncentruje się na codziennej praktyce producentów RDF i SRF. Program obejmuje organizację procesu produkcji, uciążliwości środowiskowe i społeczne, transport, magazynowanie oraz wymagania przeciwpożarowe.

Tomasz Kołodziejski z BioArcus przedstawi zastosowanie technologii barier antyodorowych w gospodarce odpadami. Problem emisji zapachowych ma znaczenie nie tylko technologiczne, lecz także społeczne. Uciążliwości instalacji mogą bowiem wpływać na relacje z mieszkańcami, postępowania administracyjne i możliwość dalszego rozwoju zakładów.

Jakub Bator z Indaver omówi natomiast sposób liczenia emisji gazów cieplarnianych dla paliw z odpadów. Wraz ze wzrostem znaczenia raportowania środowiskowego i śladu węglowego coraz ważniejsze staje się określenie, jaka część emisji związanych z RDF pochodzi z frakcji biogenicznej, a jaka z tworzyw sztucznych i innych składników kopalnych.

Magdalena Tuszyńska z Metropolis przedstawi możliwości uzyskania dofinansowania dla źródeł wytwarzających energię z odpadów. Dostępność finansowania może mieć podstawowe znaczenie dla inwestycji w nowe moce energetyczne, modernizację istniejących obiektów oraz dostosowanie instalacji do wymagań środowiskowych.

Pożary pozostają jednym z największych ryzyk

Kilka wystąpień poświęcono bezpieczeństwu przeciwpożarowemu. Waldemar Domżał z PreZero Service Centrum omówi proces przywracania instalacji do działania po pożarze. Temat obejmuje nie tylko odbudowę infrastruktury, lecz także wznowienie działalności, spełnienie wymagań organów kontrolnych i ograniczenie skutków przerwy operacyjnej.

Drugiego dnia Piotr Mielczarek zaprezentuje rozwiązania Firefly przeznaczone dla branży odpadowej, a Łukasz Nowakowski z Mentor przedstawi sposoby zabezpieczania instalacji przed pożarami. Z perspektywy producentów RDF kluczowe znaczenie mają wczesna detekcja zagrożeń, monitoring temperatury, organizacja stref magazynowania i procedury reagowania.

Problemy bezpieczeństwa dotyczą również transportu. Dagmara Staga z firmy Staga omówi strategiczny outsourcing przewozów jako możliwy sposób zwiększania efektywności i rentowności działalności w sektorze RDF.

Pochodzenie RDF ważniejsze niż sam kod odpadu

Osobny blok dotyczy przemieszczania paliw z odpadów. Katarzyna Wolny-Tomczyk ze Związku Producentów Paliw z Odpadów i Biomasy zwróci uwagę, że w procedurach transgranicznych nie wystarcza odwołanie się do kodu 19 12 10. Znaczenie ma również pochodzenie paliwa, sposób jego przygotowania oraz dokumentacja potwierdzająca jego właściwości.

To zagadnienie nabiera znaczenia w sytuacji, w której krajowa podaż RDF przekracza możliwości jego zagospodarowania, a eksport bywa rozpatrywany jako jeden z kierunków bilansowania rynku. Jednocześnie transgraniczne przemieszczanie odpadów podlega rozbudowanym procedurom i kontroli, a błędna klasyfikacja lub niewystarczająca dokumentacja mogą prowadzić do zakwestionowania transportu.

Zmieniająca się morfologia odpadów

Paweł Sosnowski z Interzero przeanalizuje natomiast wpływ podatku od tworzyw sztucznych i systemu kaucyjnego na zawartość tworzyw w odpadach komunalnych. Wycofywanie ze strumienia części opakowań może oznaczać nie tylko poprawę selektywnej zbiórki, lecz także zmianę kaloryczności frakcji kierowanej do produkcji RDF.

Dla producentów paliw alternatywnych jest to problem o znaczeniu operacyjnym. Zmienny skład surowca wpływa na parametry paliwa, stabilność produkcji, konieczność mieszania poszczególnych frakcji oraz możliwość spełnienia wymagań odbiorców.

Tematy technologiczne uzupełnią prezentacje dotyczące konfekcjonowania RDF. Daniel Kociński z KDK Group omówi belowanie paliwa, a Mateusz Piasecki z firmy Bergmann przedstawi dedykowane belownice i owijarki przeznaczone do RDF i SRF.

Czy RDF powinien trafiać do ciepłowni?

Drugi dzień obrad rozpocznie wystąpienie prof. dr. hab. inż. Grzegorza Wielgosińskiego z Politechniki Łódzkiej, który postawi pytanie, czy RDF powinien być współspalany w ciepłowniach.

Dyskusja obejmie zarówno techniczne możliwości wykorzystania paliwa, jak i standardy emisyjne, koszty modernizacji źródeł, dostępność odpowiedniej jakości RDF oraz miejsce współspalania w lokalnych systemach ciepłowniczych. Dla sektora ciepłowniczego poszukującego alternatywy dla paliw kopalnych RDF może być jednym z potencjalnych rozwiązań, ale jego wykorzystanie wiąże się z wymaganiami technologicznymi i środowiskowymi.

Popyt na paliwa z odpadów i bezpieczeństwo energetyczne

Trzecia sesja konferencji, którą poprowadzi Tomasz Szymkowiak (dyrektor programowy Abrys) dotyczy popytu na paliwa z odpadów oraz ich roli w systemie energetycznym. Uczestnicy mają rozmawiać o aktualnym i prognozowanym zapotrzebowaniu na RDF i SRF, roli instalacji termicznego przekształcania, kondycji przemysłu cementowego, możliwościach współspalania oraz scenariuszach zagospodarowania nadwyżek paliwa.

Centralnym punktem tej części programu będzie panel „Eksport, energetyka czy chaos – co dalej z paliwami z odpadów?”, prowadzony przez Zbigniewa Mamysa, redaktora prowadzącego miesięcznik „Przegląd Komunalny”.

W rozmowie wezmą udział Marcin Joppek z Partners Paliwa Alternatywne, Tomasz Iluk z Instytutu Technologii Paliw i Energii, Tomasz Drzał z Krajowej Izby Klastrów Energii i Odnawialnych Źródeł Energii oraz Marcin Benbenek z KOM-EKO Lublin.

Panel ma pokazać możliwe scenariusze dla rynku, na którym podaż paliwa nie zawsze odpowiada możliwościom jego odbioru. Wśród analizowanych kierunków znajdą się eksport, rozwój energetycznego wykorzystania RDF w kraju oraz ryzyko dalszego pogłębiania nierównowagi pomiędzy producentami a odbiorcami.

Cementownie nadal kluczowym odbiorcą

Jednym z najważniejszych punktów debaty o popycie będzie wystąpienie Bożeny Środy ze Stowarzyszenia Producentów Cementu. Prelegentka przedstawi kondycję sektora cementowego, który pozostaje głównym odbiorcą RDF i SRF.

Sytuacja cementowni bezpośrednio wpływa na możliwości zagospodarowania paliw alternatywnych. Ograniczenie produkcji cementu, postoje remontowe lub zmniejszenie zapotrzebowania na paliwo mogą szybko przełożyć się na nadwyżkę RDF i wzrost kosztów jego zagospodarowania.

Z techniczną stroną wykorzystania paliwa w instalacjach przemysłowych związane będzie wystąpienie Bartosza Obidzińskiego i Grzegorza Podolaka z firmy Vesuvius. Prelegenci omówią wpływ RDF na wymurówki ogniotrwałe oraz rozwiązania pozwalające ograniczać zużycie elementów instalacji pracujących w trudnych warunkach termicznych i chemicznych.

Jak rozwija się sektor ITPO?

Perspektywy instalacji termicznego przekształcania odpadów w Polsce przedstawi Tomasz Szymkowiak. Omówione zostaną istniejące obiekty, realizowane i planowane inwestycje oraz możliwe kierunki rozwoju sektora.

Rozbudowa krajowych mocy termicznego przekształcania może zmienić bilans rynku paliw z odpadów. Kluczowe pozostaje jednak pytanie, jaka część nowych instalacji będzie przystosowana do przyjmowania gotowego RDF, a jaka będzie zagospodarowywać bezpośrednio odpady resztkowe.

Konferencję zakończy wyjazd studyjny do Zakładu Gospodarki Odpadami Komunalnymi w Olsztynie. Wizyta ma umożliwić uczestnikom odniesienie omawianych podczas obrad problemów prawnych, technologicznych i organizacyjnych do praktyki funkcjonowania instalacji.

Trzydniowe spotkanie pokazuje, że przyszłość paliw z odpadów będzie zależała od wielu powiązanych ze sobą czynników: jakości strumienia odpadów, kosztów produkcji i transportu, kondycji cementowni, rozwoju ITPO, możliwości wykorzystania RDF w energetyce i ciepłownictwie, a także od stabilności przepisów i sprawności postępowań administracyjnych.

Olsztyńska konferencja ma być miejscem konfrontacji tych perspektyw. Jej uczestnicy będą poszukiwali odpowiedzi nie tylko na pytanie, gdzie powinny trafiać paliwa z odpadów, ale również jaką funkcję powinny pełnić w gospodarce o obiegu zamkniętym i systemie energetycznym.