Branża proponuje „Standard idealny”

Kolory pojemników na odpady komunalne zostały ujednolicone, ale zejście poziom niżej – do konkretnych rodzajów opakowań – ujawnia znacznie więcej różnic. W efekcie mieszkaniec może spotkać się z innymi instrukcjami w swojej gminie, a innymi podczas wyjazdu do sąsiedniego miasta czy na wakacje.

Odpowiedź na różnice w lokalnych przepisach

Odpowiedzią ma być „Standard idealny” selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych, przygotowany wspólnie przez Fundację ProKarton, Fundację na rzecz Odzysku Opakowań Aluminiowych RECAL, Stowarzyszenie Papierników Polskich, Stowarzyszenie „Polski Recykling” oraz Związek Pracodawców „Polskie Szkło”. O projekcie w studiu Portalu Komunalnego podczas konferencji Kompleksowa Gospodarka Odpadami opowiadali Katarzyna Godlewska ze Stowarzyszenia Papierników Polskich, Łukasz Sosnowski z Fundacji ProKarton i Jacek Wodzisławski z Fundacji RECAL.

Ta sama butelka? Niekoniecznie ta sama instrukcja

Punktem wyjścia dla projektu były różnice występujące w lokalnych instrukcjach segregacji. – Mamy prawie 2500 gmin w Polsce, które potrafią w zakresie niektórych opakowań implementować różnorakie instrukcje – mówił Łukasz Sosnowski.

Idea jest więc prosta: mieszkaniec ma otrzymywać tę samą informację niezależnie od miejsca zamieszkania. Standard nie zmienia podstawowego systemu kolorów, lecz rozwija go do poziomu konkretnych opakowań. Jego autorzy wskazują zarówno to, co należy wrzucać do poszzcególnych pojemników, jak i czego nie powinno się w nich umieszczać.

Dokument przypomina także podstawowe zasady, m.in. że zużytych opakowań nie trzeba przed wyrzuceniem myć, a opakowania warto zgniatać, aby zajmowały mniej miejsca.

Karton po mleku do papieru?

Jak poważny jest problem rozbieżnych instrukcji, pokazał Jacek Wodzisławski. Fundacja RECAL od kilku lat analizuje informacje dotyczące segregacji publikowane przez 50 największych polskich miast.

Prezes Wodzisławski wyróżnił trzy istotne kwestie: przypisanie odpadu do niewłaściwego pojemnika, bezpośredni zakaz zbierania wartościowej frakcji oraz całkowite pomijanie konkretnych rodzajów opakowań. Jednym z kluczowych przykładów w tym zakresie są kartony do płynnej żywności.

– Zdarzają się samorządy, które mówią, że należy te opakowania wrzucać do niebieskiego pojemnika lub worka, traktując je jako papier – wskazywał. Tymczasem tego rodzaju opakowania powinny trafiać do żółtego pojemnika.

Inny przykład dotyczy szkła. Piktogram kieliszka może sugerować, że szklanki czy kieliszki powinny trafiać do zielonego pojemnika. Tymczasem zbiórka dotyczy szkła opakowaniowego – np. butelek, słoików czy szklanych opakowań po kosmetykach.

Autorzy standardu spotykali się również z instrukcjami zabraniającymi wrzucania do żółtego pojemnika dezodorantów czy folii aluminiowej, choć – jak wskazywał Jacek Wodzisławski – są to niewłaściwe zalecenia.

System kaucyjny i PPWR też trzeba uwzględnić

„Standard idealny” nie jest przygotowany w oderwaniu od zmian zachodzących w sektorze opakowaniowym. Dokument uwzględnia system kaucyjny – jeżeli opakowanie powinno zostać zwrócone w jego ramach, taka informacja pojawia się w wytycznych.

Autorzy wzięli też pod uwagę unijne rozporządzenie PPWR, w tym przyszły system oznaczeń i piktogramów dotyczących zbiórki opakowań. Zdaniem Katarzyny Godlewskiej nie oznacza to tylko większego komfortu dla mieszkańców. Ma też znaczenie dla jakości surowca trafiającego do recyklingu.

– Wszyscy będziemy mówili o tym samym i będziemy się rozumieli, a to jest bardzo, bardzo ważne – podkreślała. Jednolite instrukcje mają zmniejszyć poziom zanieczyszczeń poszczególnych frakcji. Czystszy papier, szkło, metale czy tworzywa można łatwiej poddać recyklingowi i ponownie wykorzystać w produkcji.

Dobrowolny czy obowiązkowy standard?

Na razie „Standard idealny” jest rozwiązaniem dobrowolnym. Organizacje chcą przede wszystkim zainteresować nim gminy, sortownie oraz inne podmioty tworzące lokalne systemy gospodarki odpadami. Autorzy nie ukrywają jednak, że ustawowe ujednolicenie zasad byłoby najbardziej skutecznym krokiem.

– Ujednolicenie zasad zbierania selektywnego odpadów opakowaniowych w skali kraju to jest must. Jeżeli tego nie zrobimy, będziemy tracić cenne surowce – zauważył Jacek Wodzisławski.

Jednocześnie standard może być wykorzystywany już teraz – np. przez samorządy przygotowujące własne instrukcje, materiały edukacyjne czy dokumentację przetargową. Autorzy wskazują, że pierwsze reakcje gmin pokazują zainteresowanie właśnie takim praktycznym zastosowaniem.

Największą zaletą proponowanej koncepcji jest jego prostota z perspektywy mieszkańca. Nie chodzi o tworzenie nowego systemu pojemników, lecz o jedną odpowiedź na to samo pytanie w każdej polskiej gminie. Jeśli opakowanie powinno trafić do żółtego pojemnika w Poznaniu, ta sama zasada powinna obowiązywać w Pobierowie, Warszawie czy niewielkiej gminie na drugim końcu kraju.

Bo im mniej czasu mieszkaniec spędzi na zastanawianiu się przed pojemnikiem, tym większa szansa, że wartościowy surowiec rzeczywiście trafi tam, gdzie powinien.