Cyberatak, pożar, blackout. Czy sektor odpadowy jest przygotowany na kryzys?

Gospodarka odpadami przez lata była postrzegana przede wszystkim przez pryzmat usług komunalnych, wymagań środowiskowych i kosztów. Zmieniająca się sytuacja bezpieczeństwa powoduje jednak, że coraz częściej trzeba patrzeć na nią również jako na element odporności miasta.

W przypadku dużej instalacji skutki awarii mogą szybko wyjść poza teren samego zakładu. Jeśli odpady nie mogą być odbierane lub zagospodarowywane, problem zaczyna dotyczyć funkcjonowania całego miasta.

Zobacz całą rozmowę o odporności infrastruktury komunalnej

Nie ma  dokąd przekierować odpadów

Sławomir Kiszkurno zwracał uwagę, że w przypadku części infrastruktury odpadowej nie istnieje prosty wariant zastępczy.

– Nie ma dla nas alternatywy, stąd sami musimy być odporni – mówił.

Oznacza to konieczność zabezpieczenia zakładów przed wieloma rodzajami zagrożeń: pożarem, utratą zasilania, awarią systemów sterowania czy cyberatakiem. W Gdańsku problem ma dodatkowy wymiar energetyczny. Port Czystej Energii jest nie tylko instalacją zagospodarowania odpadów, lecz także źródłem energii elektrycznej i ciepła. Sławomir Kiszkurno pełni funkcję prezesa zarówno tej spółki, jak i Zakładu Utylizacyjnego.

Kluczowa jest dywersyfikacja, dlatego w gdańskim systemie obok Portu Czystej Energii wykorzystuje się również m.in. fotowoltaikę i kogenerację, bazującą na gazie składowiskowym. Większa liczba niezależnych źródeł poprawia odporność systemu na awarie.

Nie czekać na kryzys

Generał Mieczysław Bieniek zwracał uwagę, że bezpieczeństwo instalacji nie powinno być analizowane dopiero w momencie wystąpienia zdarzenia.

– Nie możemy czekać, aż się coś stanie, tylko musimy być przygotowani – podkreślał.

Przygotowanie oznacza nie tylko ochronę fizyczną obiektu. Potrzebne są systemy monitorowania, zabezpieczenia technologiczne i cybernetyczne, ale również odpowiednio przeszkoleni pracownicy.

Generał wymienił także zagrożenia związane z odpadami niebezpiecznymi, substancjami chemicznymi, materiałami promieniotwórczymi czy coraz powszechniejszymi akumulatorami. W sytuacji kryzysowej znaczenie ma zarówno infrastruktura, jak i możliwość szybkiego wykorzystania odpowiednich służb oraz wyspecjalizowanych jednostek.

Osobnym obszarem zagrożeń jest cyfryzacja. Nowoczesne zakłady komunalne wykorzystują rozbudowane oprogramowania i przemysłowe systemy sterowania.

Bieniek wskazywał m.in. na SCADA – rozwiązania odpowiadające za kontrolowanie procesów przemysłowych. Utrata dostępu do sieci, energii lub skuteczny cyberatak mogą poważnie zakłócić funkcjonowanie zakładu.

– Złamanie systemu bezpieczeństwa finalnie będzie kosztować wielokrotnie więcej niż wdrożenie odpowiednich środków zaradczych – podkreślił generał, odnosząc się do argumentu, że zabezpieczenia informatyczne są kosztowne.

Jednym z najbardziej obrazowych momentów rozmowy był przedstawiony przez gen. Bieńka scenariusz blackoutu.

Zakład przestaje działać. Nie funkcjonuje sieć energetyczna. Telefony komórkowe i systemy informatyczne są niedostępne. Na miejscu pozostaje kierownik zmiany i kilku pracowników. Co wtedy? Zdaniem generała, procedura musi uwzględniać nawet tak podstawowe kwestie jak sposób fizycznego przekazania informacji.

Jeżeli nie działają telefony, może być potrzebny człowiek, który samochodem dotrze do właściwej osoby. Należy wcześniej ustalić, kto podejmuje decyzję, kto ma pojawić się na miejscu oraz jaki sprzęt powinien być dostępny – od agregatów i oświetlenia po wodę czy środki medyczne.

Mamy 15 minut

Sławomir Kiszkurno zwracał z kolei uwagę na potrzebę regularnych ćwiczeń ze strażą pożarną i pracownikami. Przy pożarze dużej instalacji czas reakcji jest kluczowy.

– Mamy te 15 minut, kiedy musimy zrobić wszystko, co trzeba. Procedura musi zadziałać, bo jeśli tak się nie stanie, to zabraknie funkcjonującej infrastruktury w tym czy innym miejscu – mówił.

Problem jest poważny również z powodów ekonomicznych. Odtworzenie zakładu, którego budowa kosztowała setki milionów złotych, może trwać wiele lat. Nie każda infrastruktura odpadowa może też zostać ubezpieczona na pełną wartość odtworzeniową.

Jeden z najważniejszych problemów systemowych wskazanych przez Sławomira Kiszkurnę dotyczy prawa.

– My nie mamy w Polsce procedur zarządzania kryzysowego w gospodarce odpadami – stwierdził.

Według niego, podczas poważnej awarii czy pożaru branża nadal musi poruszać się w ramach procedur przygotowanych w odniesieniu do normalnego, codziennego funkcjonowania.

Przykładem może być sytuacja, w której określony zakład technicznie mógłby bezpiecznie zagospodarować problematyczny odpad, lecz jego pozwolenie nie obejmuje danego kodu. W sytuacji nagłej brakuje mechanizmu pozwalającego szybko podjąć decyzję i czasowo zmienić sposób postępowania.

27–28 października 2026 r. w hotelu ibis Styles Lublin Stare Miasto odbędzie się

 Forum Recyklingu

To kluczowe ogólnopolskie wydarzenie gromadzi liderów branży, ekspertów i przedstawicieli samorządów, aby wyznaczać efektywne kierunki gospodarki obiegu zamkniętego. Sprawdź szczegółowy program i dołącz do najważniejszego spotkania sektora na stronie forumrecyklingu.pl