Czasopisma branżowe – ich rola, znaczenie i rozwój w gospodarce komunalnej

Wydawnictwa, których historia sięga setek lat wstecz, są wynikiem procesu tworzenia i produkcji rozmaitych treści. Współcześnie mogą one przyjmować bardzo różną postać. Nie tylko książki, będącej od ponad tysiąca lat najważniejszą formą zapisu, ale także gazety, czasopisma, strony internetowej, czy zapisu multimedialnego (m.in. film, program telewizyjny, serwisy intertnetowe). Termin „wydawnictwo” stosuje się obecnie zarówno w odniesieniu do wszelkiego rodzaju publikacji, jak i wobec samych wydawców. Wydawnictwa są obecnie podstawowym instrumentem w przekazywaniu wiedzy, wartości kulturowych i historycznych oraz informacji politycznych i gospodarczych z pokolenia na pokolenie; dostarczają także intelektualnej rozrywki. Jako instytucja pełnią podstawową rolę w kształtowaniu kultury.  Działalność wielu wydawców na całym świecie umożliwia stały dostęp do klasycznych dzieł literatury i dokumentów historycznych. To dzięki wydawnictwom społeczności rozwijają się, a ich postrzeganie świata kształtują wpływając na wyobraźnię i rozwój intelektualny wydawnictwa kulturalne, zwłaszcza związane z różnymi dziedzinami sztuki, w tym literaturą. Koncentrując się na słowie pisanym i jego artystycznym wyrazie literatura nie tylko dostarcza nam ona przyjemności estetycznej, ale również pełni różnorodne funkcje społeczne, dydaktyczne i teraupetyczne.

Klasyfikacje wydawnictw

Istnieją różne typy wydawnictw, a ich klasyfikacja zależy od charakteru wydawanych materiałów, grupy docelowej (czytelników) i medium publikacji (np. wydawnictwa książkowe, prasowe, internetowe, multimedialne). Każde z nich specjalizuje się w określonym rodzaju treści i najczęściej ma własny rynek odbiorów.  Od 1990 roku samorządom terytorialnym towarzyszą różnego rodzaju wydawnictwa lokalne, których ogromny rozwój nastąpił w kolejnych kilku latach. Jednostki samorządu terytorialnego nie powinny jednak wydawać tytułów prasowych, a jedynie biuletyny informacyjne, zawierające obiektywne informacje użyteczne dla lokalnej społeczności i promujące samorząd oraz komunikaty urzędowe. Biuletyny informacyjne mają służyć otwartości działania administracji samorządowej i przyczyniać się także do wzrostu zaufania społecznego wobec niej, Niedopuszczalne jest jednak łączenie funkcji biuletynu informacyjnego organu administracji z funkcją niezależnej prasy, której jednym z zadań jest kontrola społeczna (public watchdog) działań władz lokalnych. Podobnie jak łączenie funkcji publicznych z działalnością gospodarczą. Działalność wydawnicza władz lokalnych w postaci tytułu prasowego politycznie zależnego od samorządu stanowi poważne zagrożenie dla podstawowych standardów stanowiących o prawie obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej, które w takiej sytuacji nie mogę być we właściwy sposób realizowane.

W ramach różnych instytucji publicznych i organizacji pozarządowych funkcjonują wydawnictwa instytucjonalne, publikujące materiały związane z prowadzoną przez te jednostki misją (np. raporty, biuletyny, materiały edukacyjne). Wydawnictwa naukowe (np. oficyny wydawnicze wyższych uczelni) ukierunkowane są na publikowanie czasopism naukowych monografii oraz podręczników akademickich. Ich celem jest wspieranie rozwoju nauki  oraz dostarczanie wysokiej jakości materiałów edukacyjnych pracownikom dydaktycznym, naukowym i studentom. Od lat szybko rozwijające się w Polsce wydawnictwa firmowe (custom publishing) w postaci biuletynów zewnętrznych przeznaczonych dla klientów oraz wewnętrznych skierowanych do pracowników.  Tego rodzaju biuletyny pozwalają na dobre komunikowanie się z pracownikami i klientami biznesowymi. Wydawnictwa firmowe mają dobre perspektywy rozwojowe także dzięki wykorzystywaniu mediów elektronicznych. Szybkość i jakość interakcji z czytelnikami trudna jest bowiem do osiągnięcia tylko poprzez prasę tradycyjną.

Czasopisma branżowe

Do określonej grupy zawodowe oraz czytelników zainteresowanych jakąś konkretną dziedziną wiedzy adresowane są wydawnictwa branżowe i specjalistyczne. W tym także hobbystyczne dotyczące zdobywania wiedzy w danej dziedzinie, czy doskonalenia swoich umiejętności w określonym zakresie w celu osiągnięcia przyjemności wynikającej z uprawianego hobby. Rozwój czasopism branżowych, zwanych często prasą business to business – o biznesie i dla biznesu, był możliwy dzięki umiejętnościom wydawniczym i marketingowym oraz dążeniu do specjalizacji, mającej bezpośredni ogromny wpływ na stan i perspektywy rozwoju gospodarki. Czasopisma branżowe od czasopism firmowych i lokalnych różni tematyka, forma, merytoryczna jakość publikowanych tekstów i poziom edytorski. Wspólną cechą są niskie i średnie nakłady (rzadko przekraczające 10 tys. egzemplarzy, najczęściej do 2 tys. egzemplarzy) oraz stosunkowo wąski krąg czytelników. Znacznie rozproszony rynek tego rodzaju czasopism niskonakładowych rozwija się intensywnie od początku lat 90. XX wieku, przy jednoczesnym wyraźnym zmniejszaniu się rynku wydawnictw wysokonakładowych. Rynek takich czasopism jest także bardzo zróżnicowany pod względem formy. Występują tutaj zarówno wydawnictwa drukowane na papierze gazetowym, nierzadko jednokolorowe, jak i  wydawnictwa o bardzo wysokiej jakości edytorskiej, wydrukowane na najlepszych materiałach.

Proces tworzenia się czasopism branżowych, np. wydawanego przez ABRYS Przeglądu Komunalnego, jest dokładnym odbiciem procesu tworzenia się gospodarki wolnorynkowej w kraju. Ich profesjonalizm wymusiła konkurencja, która przez lata doprowadziła i nadal powoduje eliminację tytułów nie respektujących podstawowych standardów biznesowych i etycznych obwiązujących zarówno w mediach, jak i w określonym środowisku danej branży. Ten rodzaj prasy został wykreowany przez dominację marketingu w nowoczesnych gospodarkach. Czasopisma branżowe rozwijają się bowiem dobrze w krajach o stabilnych gospodarkach rynkowych i wysokim tempie rozwoju gospodarczego. Ich cechy charakterystyczne to nie tylko niewielki nakład, ale zwłaszcza homogeniczność, czyli jednorodność podejmowanych tematów zamykająca się w obrębie jednej branży oraz stosunkowo krótki cykl wydawniczy w porównaniu np. z książkami.

Czasopisma branżowe mają ogromny udział w upowszechnianiu wiedzy specjalistycznej i różnych umiejętności (np. technicznych) w społeczeństwie, działaniach na rzecz podnoszenia prestiżu i poziomu zawodowego oraz statusu i ochrony pozycji zawodowej twórców w określonej dziedzinie, dbałości o dorobek i tradycje polskiej myśli naukowej, technicznej i gospodarczej, rzetelności przestrzegania standardów i etyki zawodowej. Na łamach czasopism branżowych prezentowane są historie koncepcji, osiągniecia naukowe i zawodowe polskich twórców, a także ich sylwetki i wywiady. Przyciągają one zarówno czytelników, jak i reklamodawców oraz wielu autorów zainteresowanych współpracą z tego rodzaju czasopismami. Umożliwia ona bowiem nie tylko tak potrzebny dostęp do Odbiorcy – Czytelnika, ale także niezbędną dla autorskiej wiarygodności weryfikację przez czytelników specjalistycznej wiedzy autora i umiejętności jej przedstawienia. Pokazują także aktywność autora w określonym środowisku branżowym. Zaletą prasy branżowej jest możliwość dotarcia do specjalistów zainteresowanych określoną tematyką. Czytelnicy czasopism branżowych dowiadują się z nich o tym co się dzieje w danej branży, uzyskują bieżące informacje o terminach seminariów, webinariów, wystaw, targów. Wyspecjalizowane czasopisma stają się niekiedy lekturą obowiązkową jako kompetentne źródło informacji lub lekturą uzupełniającą tematykę seminariów, webinariów, czy targów branżowych. Do tematycznych numerów czasopism branżowych czytelnicy często wracają; mogą one stanowić także element kolekcjonerski w podręcznych bibliotekach. Czasopisma branżowe są bardzo przydatne w edukacji oraz działaniach popularyzatorskich określonych dziedzin wiedzy. Konkurencja na rynku pracy wymusza bowiem potrzebę stałego podnoszenia kwalifikacji. Tytuły prasy branżowej to najczęściej liderzy merytorycznych opinii na swoim rynku. Na stabilność ich pozycji, wielkość sprzedaży, dostępność i zasięg rozprzestrzeniania się decydujący wpływ ma także wysoka lojalność ich czytelników. Utrzymują one swoją wysoką pozycję na rynku ponieważ cieszą się niesłabnącym zaufaniem pod względem wiarygodności i kompetencji. Czytelnik poprzez kontakt z konkretnym autorem znanym z imienia i nazwiska, a często i dotychczasowych osiągnięć, ma pewność, że zamieszczane informacje są dobrej jakości, poprawne i wiarygodne.

Chociaż jakościowe dziennikarstwo zawsze było i jest utożsamiane z tekstem to jednak na rozwój czasopism branżowych duży wpływ miały także jej stale rozwijające się związki z mediami elektronicznymi. Kilka lat temu uważano, że w przeciągu kolejnych 6-8 lat czasopisma branżowe przekształcą się w portale internetowe. Pozwoli to na wyeliminowanie z rachunku ekonomicznego wydawców wielu pozycji związanych z kosztami (np. skład, łamanie, druk, dystrybucja). Nic jednak nie wskazuje, aby takie przekształcanie było powszechne. Znacznie lepszym rozwiązaniem nie tylko z punktu widzenia czytelników, ale i wydawcy, mającym wpływ na dostępność i wiarygodność publikowanych materiałów, jest równoległe wydawanie wersji papierowej i elektronicznej (np. w postaci portalu branżowego), które wzajemnie ze sobą współpracują i się uzupełniają, np. Przegląd Komunalny i Portalkomunalny.pl. Często uważa się, że w porównaniu z materiałami wydawnictw tradycyjnych teksty czytane na ekranie komputerów, czy tabletów są pozbawione życia i nie mają takiego wpływu na czytelników jak ich tradycyjne wersje papierowe. Oparcie się pokusie wydawnictw elektronicznych wymaga jednak silnej woli, zwłaszcza w sytuacji realnych możliwości zmniejszenia kosztów.

W nieprzewidywalnej obecnie sytuacji polityczno-gospodarczej na świecie i pojawiających się nagłych i poważnych awarii systemów elektroenergetycznych (blackout), obejmującymi całe państwa lub części kontynentów, szczególnie istotne staje się ochrona treści elektronicznych wersji czasopism. Przy braku skutecznych zabezpieczeń plików awarie tego typu, bez względu na ich przyczynę, doprowadzić mogą do całkowitego zniszczenia zmagazynowanych zapisów elektronicznych treści czasopism. Wydawniczy dorobek wielu lat praktycznie może w jednej chwili przestać istnieć i nie będzie już do odtworzenia i zachowania. Chyba, że zostaną wprowadzone tradycyjne zabezpieczenia, np. tradycyjne wydruki najważniejszych publikacji, które mają szansę dłuższego przetrwania.

Czasopisma branżowe będące źródłem fachowej wiedzy i budząc zaufanie czytelników głównie swoją zawartością merytoryczną, dają także największe szanse na rzeczywisty kontakt z reklamą, pozwalając na rozszerzanie się działalności reklamowej firm. Ma to także bezpośredni wpływ na odbiór zamieszczanych w nich reklam, ponieważ są one postrzegane jako bardziej wiarygodne. Promocja w specjalistycznym czasopiśmie branżowym jest poza tym często dopasowana do problematyki poruszanej na jego łamach. Traktowana więc może być jako określona informacja handlowa, co powoduje, że jej siła oddziaływania jest większa. Zaletą wykorzystania prasy branżowej jako miejsca reklamy jest występowanie zespołu czynników współistniejących (kontekstowość). Dzięki spójności otoczenia redakcyjnego z komunikatem promocyjnym uzyskuje się efekt wiarygodności, trudny do osiągnięcia w jakimkolwiek innym medium. Czasopisma branżowe to jeden z nielicznych, o ile nie jedyny segment prasowy, w którym tytuły są kupowane również ze względu na informacyjny charakter zawartości reklamowej. Umieszczanie reklamy w prasie drukowanej jest dla firm korzystne, bowiem ma ona szansę być dokładnie przeczytaną. Czytelnik więcej uwagi poświęca tradycyjnej wersji czasopism niż innym nośnikom informacji. Poza tym może do niej powracać wielokrotnie przy każdym kontakcie z pismem. Skuteczność dotarcia przekazu w tej formie do określonego klienta jest w przypadku prasy branżowej bardzo wysoka. Reklama weryfikowana jest przez rynek i odbiorców, będących specjalistami w danej branży. Reklamodawcy zamieszczając reklamę w tego typu wydawnictwach z góry zakładają do kogo ma ona trafić.  Ocenia się, że reklama w prasie branżowej jest najbardziej efektywna i ma przeważający wpływ na decyzje zakupowe, znacznie większy niż reklamy telewizyjne, czy internetowe. Czasopisma te są dlatego wysoko oceniane przez menedżerów; zaufanie zawsze kroczy przed transakcją. Stanowią ważne źródło specjalistycznej informacji zmniejszając ryzyko podejmowanych decyzji. Poza tym oferta tego rodzaju reklamy jest dla reklamodawców bardzo szeroka. Możliwości rozwiązań graficznych i redakcyjnych są wręcz nieograniczone. Reklama w branżowych specjalistycznych czasopismach wiąże się z prestiżem marki, bowiem działania wizerunkowe stanowią ważną część strategii marketingowej firm. Tego typu reklama cieszy się także dużą wiarygodnością, ponieważ zwiększa zaufanie do marki i wzmacnia wizerunek reklamodawców, co stanowi dla  nich duże wyzwanie. Reklama w czasopiśmie branżowym poświęconym gospodarce komunalnej i ochronie środowiska wiążę się z odpowiedzialnością przed odbiorcami, bowiem przedstawia ona towary i usługi służące pożytkowi publicznemu. Coraz powszechniejsze staje się zrozumienie marketingu nie jako prostej aktywności reklamowej lecz jako zbioru instrumentów umożliwiających kształtowanie rynkowego bytu danej firmy. Czasopisma branżowe zwiększają prawdopodobieństwo spełniania celów marketingowych, czyli uzyskania pożądanej reakcji odbiorców na określone produkty lub usługi. Są one mało podatne na częsty obecnie zalew dezinformacji, śmieciowe treści, czy na spersonalizowane reklamy platform społecznościowych, które nie zostały tak zaprojektowane, aby być mediami. Nie odpowiadają one za treści, a jedynie publikują w zamian za otrzymywane dane.

Lider czasopism branżowych gospodarki komunalnej

Miasta zawsze zajmowały się głównie sprawami lokalnymi, zapewniającymi potrzeby materialny i bytowe ich mieszkańców.. Rozbudowane samorządy miejskie decydowały zawsze o trwałości państw, zapewniając równowagę między koniecznością centralizacji i dążeniem małych ośrodków do decentralizacji. Idea wspólnoty występująca podczas działania dla własnych celów jest także podstawą działania współczesnego samorządu terytorialnego, prowadzącego m.in. jako zadanie własne gospodarkę komunalną, zaspokajającą zbiorowe potrzeb wspólnoty samorządowej. Gospodarka komunalna obejmuje w szczególności zadania o charakterze użyteczności publicznej, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia powszechnie dostępnych usług.

Obecnie najbardziej rozpoznawalnym w kraju tytułem czasopisma poświęconego zagadnieniom gospodarki komunalnej i ochrony środowiska jest założony w 1991 roku przez Prezesa Wojciecha Dutkę Przegląd Komunalny, będący pierwszym w Polsce ogólnokrajowym czasopismem przeznaczonym dla służb komunalnych i administracji publicznej. Od samego początku czasopismo to wpisywało się w model czasopism branżowych, podobnie jak wszystkie pozostałe tytuły czasopism wydawane w latach późniejszych przez firmę ABRYS[1]

ABRYS był w kraju jednym z pionierów, a obecnie jest niekwe­stionowanym liderem wśród firm, których misją jest dostarczanie wiedzy z zakresu gospodarki komunalnej i ochrony środowiska. Realizuje ją nie tylko przez kongresy, konferencje, seminaria, webinaria, szkolenia, warsztaty, wyjazdy studyjne, projekty edukacji ekologicznej i konkursy, ale także przez własne media tworzone przez czasopisma branżowe i portale informacyjno-edukacyjne. Informuje o nowych trendach i technologiach w branżach sze­roko związanych z ochroną środowiska oraz gospodarką ko­munalną i obiegu zamkniętego. Wiodącymi tematami w działalności edukacyjnej są: gospodarka odpadami i recykling, ochrona powietrza, wody zieleni i chronionych prawnie zasobów przyrody. Ważne miejsce zajmuje różnego rodzaju problematyka prawna. Wiele opublikowanych artykułów poświęconych było rynkowi komunalnemu, terenom wypoczynkowym, lokalizacji inwestycji konfliktowych, planowaniu przestrzennemu, gospodarce odpadami stałymi  i wodno-ściekowej oraz obiegu zamkniętego (circular economy), termomodernizacji budynków, zmianom klimatycznym z perspektywy gminy, drogom, wykładni różnych przepisów prawnych, sposobom zarządzania przedsiębiorstwami komunalnymi, m. in. wodociągowo-kanalizacyjnymi, zagrożeniom powodziowym, a zwłaszcza edukacji ekologicznej propagującej zrównoważony rozwój i pracę organiczną oraz potrzeby i zasady ochrony zasobów przyrodniczych. W ideę pracy organicznej^[2] wpisują się także działania związane z ochroną środowiska i zasobów przyrody. Mimo różnych wysiłków podejmowanych dla ochrony środowiska przyrodniczego stan zagrożenia biosfery dalej się pogłębia. Przyspieszenie procesów globalizacji ekonomicznej i gospodarki rynkowej prowadzą do dalszego wzrostu ubóstwa i nierówności społecznych, utrwala nieracjonalne, bo marnotrawne wzorce produkcji i konsumpcji, generalizuje rozliczne podziały i konflikty. Stymuluje działania polityczne prowadzące do kształtowania się i utrwalania rozwoju zdominowanego ideą stałego wzrostu gospodarczego. Wzrost ten sam z siebie nie rozwiąże żadnych problemów środowiskowych i społecznych. Niezbędne jest dlatego podejmowanie skutecznych, a nie pozorowanych działań zmierzających do poprawy sytuacji. Praca organiczna w pełni wyraża się tutaj m.in. w edukacji ekologicznej całego społeczeństwa.

Przegląd Komunalny, podobnie jak wszystkie pozostałe wydawnictwa branżowe ABRYSU, wpisuje się także w działalność popularnonaukową związaną z upowszechnianiem nauki i wiedzy przedstawiając m.in. teksty o tematyce naukowej, posługując się specyficznymi formami ich prezentacji i przeznaczone dla nieprofesjonalistów. W procesach popularyzowania nauki i wiedzy realizuje różne typy działalności, głównie w zakresie udostępniania wiedzy i nauki, animacji, nauczania ogólnego i dokształcania, poradnictwa praktycznego i publicystyki naukowej. Ten ostatni typ działalności rozumiany jest jako przekonywanie o możliwościach zastosowania wyników badań naukowych w rozwiązywaniu problemów gospodarczych i społecznych lub posługiwanie się nauką do celów ideowych lub politycznych. Obejmuje ona treści naukowe związane z problemami politycznymi, gospodarczymi i społecznymi, skierowane do działaczy politycznych, społecznych i gospodarczych oraz liderów różnych grup opiniotwórczych. Czasopismo popularnonaukowe różni się od czasopism naukowych i fachowych specyficzną funkcją, związaną głównie z zaspokajaniem naukowych potrzeb i zainteresowań czytelników pozazawodowych. Może mieć również własną problematykę dotyczącą wielu aspektów określonej dziedziny, np. pedagogiczną w zakresie ochrony środowiska przyrodniczego i zasobów przyrody. Na związki czasopisma popularnonaukowego  z czasopismami naukowymi i fachowymi wskazują m.in. rozbudowany aparat pomocniczy (przypisy, noty o autorach itp.), brak fikcji literackiej i wypowiedzi rozrywkowych, znaczny udział pracowników nauki wśród autorów wypowiedzi, zaopatrywanie artykułów w bibliografię przedmiotu, długie wypowiedzi, istnienie przy redakcji rady naukowej.

Przegląd Komunalny powstał na początku rozpoczęcia w naszym kraju przemian ustrojowych i kształtowania się samorządności, głównie samorządu terytorialnego, ale także i gospodarczego. Czasopismo rozwijało się razem z branżą gospodarki komunalnej i ochrony środowiska w okresie gwałtownego rozwoju gospodarczego kraju, rosnącej innowacyjności i produktywności, co stało się największym osiągnięciem polskiej transformacji. Po 2004 roku ogromny wpływ na ten rozwój miała integracja z Unią Europejską, dobre wykorzystanie członkostwa w tym gospodarczo-politycznym związku oraz wzrastający udział kraju we wspólnym rynku europejskim. W ciągu ostatnich ponad trzech dekad jeden z podstawowych wskaźników efektywności pracy społeczeństwa jakim jest produkt krajowy brutto (PKB) wzrósł w naszym kraju o ponad 900%. Stanowi to najlepszy wynik w historii Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (Organisation for Economic Co-operation and Development, OECD), międzynarodowej organizacji o profilu ekonomicznym mającej na celu wspieranie państw członkowskich w osiągnieciu jak najwyższego poziomu wyrostu gospodarczego i stopy życiowej mieszkańców. Ale był to także i jest nadal czas niepewności związanej z przepisami prawa,  nieprzejrzystego i represyjnego systemu podatkowego oraz zwiększającego się interwencjonizmu państwa.

W 2011 roku Przegląd Komunalny został przyjęty w poczet .członków ogólnoeuropejskiego stowarzyszenia European Environmental Press (EEP) zrzeszającego kilkanaście wiodących krajowych czasopism typu business-to-business jako sieć ekspercką zajmującą się rozpowszechnianiem wysokiej jakości informacji o środowisku w całej Europie. Każdy członek tego stowarzyszenia uważany jest za lidera w swoim kraju i jest zaangażowany w budowanie więzi między kilkuset tysięczną grupą  specjalistów do spraw ochrony środowiska w całej Europie, zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

Elektroniczną formą wydawanych przez ABRYS czasopism branżowych są e-wydania. Ich wygląd jest identycz­ny z wydaniami w formie papierowej. To nie są jednak tylko cyfrowe ko­pię tradycyjnych zeszytów czasopism, bowiem ich interaktywność umożliwiła wzbogacenie czasopism o funkcje multimedialne i internetowe. W 2002 r. e-czytelnia powsta­ła jako Internetowe Archiwum Wydawnictw Komunalnych. Od roku 2021 zasoby cyfrowe czasopism dostępne są jako materiał premium serwisu portalkomunalny.pl w strefie PLUS. Stanowi ona systematycznie uzupełnianą, internetową bazę wszystkich artykułów, które ukazały się od 2001 r. nie tylko we wszystkich czasopismach, ale również w dodatkach i zeszytach specjalnych. Rocznie następuje ok. 2,5 mln odsłon (ok. 200 tys. miesięcznie). Wyróżnikami portalu są innowacyjne podejście do poruszanej tematyki, wysoka jakość dostarczanych treści oraz szybkość i multimedialność przekazu. Główne działy portalu to gospodarka odpadami i wodno-ściekowa, pra­wo i zarządzanie, ochroną przyrody, OZE, drogi i komunikacja, zieleń miejska, smart city, gospodarka przestrzenna oraz tech­nika komunalna. Codziennie aktualizowany serwis informacyj­ny pozwala na bieżąco śledzić ważne wydarzenia, m.in. plano­wane idealizowane inwestycje oraz zmiany w prawie.

Przegląd Komunalny zapisał chlubną kartę w polskim czasopiśmiennictwie branżowym poświęconym ochronie środowiska i gospodarce komunalnej. Zawsze poruszał aktualne zagadnienia związane z ochroną i zagospodarowaniem przestrzeni, zasobów przyrody, różnymi aspektami kultury i prawa, przedstawiał związanych z tymi zagadnieniami ludzi. Wspierał współpracę nauki z przemysłem i biznesem, prezentujący zarówno najlepsze praktyki z zakresu proekologicznych rozwiązań, jak i ekoinnowacje. Wiązał sferę poznawczą z zaangażowaniem w realizację edukacji. Czasopismo zawsze było postępowe i odważne dzięki Autorom i Redaktorom, którzy traktowali i nadal traktują swoją piśmienniczą działalność jako realizację odpowiedzialnej społecznie misji. W niej splatają się troska o środowisko z potrzeby ludzi i ich prawem do życia w środowisku pozbawionym zagrożeń odpadami, ściekami i emisjami. Działając przez 35 lat w zmieniających się warunkach gospodarczych, prawnych i społecznych oraz wzrastających potrzeb i wymagań odbiorców Przegląd Komunalny służy już drugiemu pokoleniu Czytelników. Bez wymagających i krytycznych Czytelników weryfikujących wszystkie zamieszczane informacje Przegląd Komunalny nie może istnieć. Od odpowiadającego na ich zainteresowania i potrzeby zaangażowania współpracujących ze sobą Autorów i Redaktorów, pracujących nad przygotowywanymi do druku tekstami, zależy współczesna merytoryczna i edytorska postać tego miesięcznika oraz pewna gwarancja wydawania kolejnych numerów.

dr hab. Krzysztof Kasprzak, professor emeritus

Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu,

przewodniczący Rady Programowej Wydawnictw Branżowych

prof. dr hab. Beata Raszka

Instytut Gospodarki Przestrzennej

Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Architektury Krajobrazu

Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu,

członkini Rady Programowej Wydawnictw Branżowych

[1] M. Dutka, K. Kasprzak 2021. Wydawnictwa branżowe [w:] M. Dutka, B. Raszka, L. Bojarski, K. Kasprzak, T. Szymkowiak (red.), Dwie dekady Nagrody Pracy Organicznej 2001-2021. ABRYS, Poznań, s. 128-130

[2]  K. Kasprzak, B. Raszka 2021. Praca organiczna w ochronie środowiska [w:] M. Dutka, B. Raszka, L. Bojarski, K. Kasprzak, T. Szymkowiak (red.), Dwie dekady Nagrody Pracy Organicznej 2001-2021. ABRYS, Poznań, s. 7-8