Dlaczego paliła się Puszcza Solska? Prokuratura wszczęła śledztwo

Jak poinformował rzecznik Prokuratury Okręgowej w Zamościu Rafał Kawalec, postępowanie prowadzone jest m.in. w kierunku nieumyślnego spowodowania pożaru, określonego w art. 163 par. 2 Kodeksu karnego.

Rzecznik zaznaczył, że na obecnym etapie nie ma obiektywnych dowodów potwierdzających tezy o umyślnym działaniu osób trzecich. Jednocześnie zastrzegł, że pełne oględziny miejsca zdarzenia są nadal utrudnione ze względu na trwającą akcję strażaków.

Pożar wybuchł we wtorek po południu w południowej części Puszczy Solskiej. Według informacji Lasów Państwowych z 7 maja obszar działań operacyjnych szacowano na ok. 1000 ha, a powierzchnię pogorzeliska na ok. 300 ha. Dokładne dane mają być znane dopiero po zakończeniu akcji gaśniczej.

Trwa dogaszanie pogorzeliska

W piątek strażacy kontynuowali dogaszanie pożaru. Mimo opadów sytuacja w terenie nadal wymagała stałego monitoringu, ponieważ w głębi pogorzeliska pozostawały zarzewia ognia. Lasy Państwowe informowały wcześniej, że teren był kontrolowany m.in. z użyciem dronów z termowizją, a działania utrudniały warunki pogodowe, w tym wiatr.

Dogaszanie może potrwać kilka dni, a w ocenie służb jednym z kluczowych problemów pozostaje dostęp do trudno dostępnych, leśnych i miejscami podmokłych fragmentów kompleksu. Takie warunki wydłużają działania, bo zarzewia ognia mogą utrzymywać się w ściółce, korzeniach i materiale organicznym zalegającym przy gruncie.

Katastrofa Dromadera podczas akcji

W trakcie akcji gaśniczej doszło również do tragicznego wypadku lotniczego. We wtorek po godz. 20 rozbił się samolot gaśniczy Dromader. W katastrofie zginął 65-letni pilot maszyny.

Okoliczności wypadku wyjaśniają Prokuratura Okręgowa w Zamościu oraz Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych. Śledczy mają zabezpieczyć wrak, zgromadzić dokumentację, przesłuchać świadków i przeprowadzić sekcję zwłok pilota. Lasy Państwowe poinformowały, że właściciel maszyny posiadał wymagane zezwolenia i certyfikaty do wykonywania tego typu lotów.

Susza zwiększa ryzyko pożarów

Pożar w Puszczy Solskiej wpisuje się w szerszy problem narastającego zagrożenia pożarowego lasów. Eksperci wskazują, że decydujące znaczenie dla tempa rozprzestrzeniania się ognia ma wilgotność ściółki. Prof. Ryszard Szczygieł z Instytutu Badawczego Leśnictwa przypomniał, że w warunkach względnie bezpiecznych wilgotność ściółki powinna wynosić ok. 30 proc., tymczasem w ostatnich dniach spadała miejscami do poziomu 6–8 proc.

Tak niska wilgotność oznacza, że nawet niewielkie źródło ognia może doprowadzić do szybkiego rozwoju pożaru. Szczególnie niebezpieczne są wtedy porywy wiatru, które przenoszą iskry i żar na kolejne fragmenty lasu. W lasach województwa lubelskiego obowiązywał najwyższy stopień zagrożenia pożarowego.

Niskie stany wód i presja na ekosystemy

Na sytuację pożarową nakłada się również niekorzystna sytuacja hydrologiczna. IMGW-PIB w aktualnych komunikatach wskazuje, że na rzekach dominują stany niskie, miejscami średnie, a opady mogą powodować jedynie lokalne wahania lub wzrosty poziomu wody.

Dla obszarów leśnych oznacza to większą podatność ekosystemów na przesuszenie. Niedobór wody w glebie, niska wilgotność ściółki i wysoka temperatura przy gruncie zwiększają ryzyko zapłonu oraz utrudniają odbudowę siedlisk po pożarze. Nawet jeżeli krótkotrwałe opady pomagają w dogaszaniu ognia, nie zawsze wystarczają do trwałej poprawy bilansu wodnego w glebie i ciekach.

Cenny przyrodniczo obszar

Puszcza Solska należy do najcenniejszych przyrodniczo kompleksów leśnych południowo-wschodniej Polski. Znajdują się tam rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary sieci Natura 2000, pomniki przyrody oraz tereny ochrony gatunkowej roślin i zwierząt.

Skutki pożaru mogą więc wykraczać poza samą powierzchnię pogorzeliska. Ogień niszczy siedliska, wpływa na mikroklimat, strukturę gleby i retencję wody, a także zwiększa ryzyko erozji oraz presję na gatunki związane z konkretnymi typami siedlisk. Odbudowa takich terenów wymaga czasu, monitoringu i działań dostosowanych do lokalnych warunków przyrodniczych.

Dezinformacja wokół przyczyn pożaru

Równolegle z akcją gaśniczą w mediach społecznościowych pojawiły się niezweryfikowane teorie dotyczące przyczyn pożaru. Na anonimowych profilach rozpowszechniano sugestie o rzekomym udziale Ukraińców, obcych służb czy planowanych wysiedleniach Polaków.

Jak wskazuje Europejski Kolektyw Analityczny Res Futura, tego typu narracje były wzmacniane przez konta posługujące się retoryką nacjonalistyczną i antyukraińską, szczególnie aktywne nocą i rano. Może to wskazywać na próbę koordynacji przekazu.

Prokuratura podkreśla jednak, że obecnie nie ma dowodów potwierdzających tezę o umyślnym podpaleniu. Ostateczne ustalenia będą możliwe dopiero po zakończeniu działań gaśniczych, przeprowadzeniu oględzin i analizie zebranego materiału dowodowego.

Pożar jako ostrzeżenie dla samorządów i służb

Pożar w Puszczy Solskiej pokazuje, jak duże znaczenie mają systemy monitorowania zagrożenia pożarowego, retencja krajobrazowa, szybka wymiana informacji między służbami oraz edukacja mieszkańców. W warunkach suszy nawet incydentalne, nieostrożne zachowanie w lesie może doprowadzić do zdarzenia o dużej skali.

Dla samorządów i instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo środowiskowe oznacza to konieczność stałego uwzględniania ryzyka suszy i pożarów w lokalnych planach zarządzania kryzysowego. Coraz częściej nie są to bowiem zagrożenia sezonowe, lecz element szerszej presji klimatycznej i hydrologicznej, wpływającej na lasy, gospodarkę wodną, infrastrukturę oraz bezpieczeństwo mieszkańców.