Gliwice dołączają do miast, które stawiają na ekologiczne pochówki

W gliwickim sektorze pochówków ekologicznych biodegradowalne urny są składane bezpośrednio do ziemi, nie ma indywidualnych nagrobków, a zmarłych upamiętnia wspólna tablica. Podobne rozwiązania wprowadzają kolejne samorządy.  Sektor zajmuje około 200 m kw. i znajduje się w części B, tzw. nowej, Cmentarza Lipowego. Teren jest zadrzewiony, a z głównej alei prowadzi do niego utwardzone dojście. Przy wejściu przygotowano miejsce do organizacji ceremonii i zadumy, wyposażone m.in. w ławki. Imiona i nazwiska zmarłych są umieszczane na jednolitych tabliczkach na wspólnej kamiennej tablicy pamiątkowej.

W Polsce dominują wydzielone „lasy” i „ogrody pamięci” na istniejących cmentarzach, podczas gdy w części państw Europy funkcjonują całe nekropolie i lasy przeznaczone do pochówków naturalnych.

Bez nagrobków, kwiatów i zniczy

Gliwicki sektor ma zachować możliwie naturalny i jednolity charakter. Dlatego na jego terenie nie można pozostawiać kwiatów ani zniczy. Wyznaczono dla nich osobne miejsce przed wejściem.

Takie zasady mają ograniczyć ilość powstających odpadów, ale też ingerencję w zieleń. Rezygnacja z kamiennych nagrobków, betonowych obramowań oraz indywidualnych dekoracji sprawia, że kwatera bardziej przypomina fragment parku lub lasu niż tradycyjny cmentarz.

Gliwice nie są pierwszym miastem, które zdecydowało się na takie rozwiązanie. W ostatnich kilku latach podobne miejsca zaczęły pojawiać się na cmentarzach komunalnych w różnych częściach kraju.

Poznań ma już dwa Lasy Pamięci

Jednym z pionierów jest Poznań. Pierwszy miejski Las Pamięci utworzono w 2022 r. na cmentarzu Junikowo. Kwatera o powierzchni około 180 m kw. znajduje się wśród drzew i zachowuje leśne podłoże. Urny są biodegradowalne, a miejsca poszczególnych pochówków nie są oznaczane nagrobkami ani płytami. Dane zmarłych mogą zostać umieszczone na wspólnych kamiennych tablicach.

Później podobne miejsce uruchomiono na cmentarzu Miłostowo. Drugi poznański Las Pamięci ma około 235 m kw. Także tutaj pochówki odbywają się w biodegradowalnych urnach, a kwiaty i znicze można pozostawiać jedynie przy wspólnym miejscu pamięci.

Podobny model przyjęła Łódź. Na Cmentarzu Komunalnym Szczecińska od sierpnia 2024 r. funkcjonuje Las Pamięci – zalesiona przestrzeń bez tradycyjnych pomników, ze wspólnym miejscem upamiętnienia zmarłych. Według danych miasta do jesieni 2025 r. pochowano tam już kilkadziesiąt osób.

Ogrody i „drzewa pamięci”

Nie wszystkie samorządy używają określenia „Las Pamięci”. W Krakowie na Cmentarzu Komunalnym Podgórki Tynieckie działa kwatera „Drzewa Pamięci”. Również tutaj stosowane są biodegradowalne urny, a przestrzeń zachowuje zielony, parkowy charakter. Dane pochowanych można umieszczać na tabliczkach znajdujących się przy wspólnym miejscu pamięci.

Z kolei Opole stworzyło na cmentarzu w dzielnicy Półwieś „Ogród Pamięci”. Kwatera ma około 400 m kw., jest otoczona cisowym żywopłotem i pozbawiona tradycyjnych pomników. Pierwsze ekologiczne pochówki odbyły się tam na początku 2025 r.

Minimalistyczną kwaterę leśną ma też Cmentarz Komunalny w Kosakowie, zarządzany przez gdyński Zarząd Cmentarzy Komunalnych. Funkcjonuje ona od 2016 r. Zarządca podkreśla jednak, że formalnie gdyńskie nekropolie nie mają wydzielonej kwatery określanej jako sektor pochówków ekologicznych.

Trend dociera do kolejnych samorządów. W Gdańsku trwa przygotowanie Lasu Pamięci na Cmentarzu Łostowickim. Projekt został wybrany przez mieszkańców w budżecie obywatelskim. Planowana kwatera ma mieć blisko 370 m kw. i możliwie mocno wykorzystywać istniejącą roślinność. W sierpniu 2026 r. miasto prowadziło kolejne postępowanie na zaprojektowanie i wykonanie inwestycji.

Polskie przepisy ograniczają model pochówków naturalnych

Polski model różni się od rozwiązań spotykanych w części krajów zachodnich. Ekologiczne kwatery powstają u nas przede wszystkim jako wydzielone sektory istniejących cmentarzy.

Jedną z przyczyn są przepisy. Nadal obowiązuje ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych wywodząca się z 1959 r.; jej aktualny tekst jednolity opublikowano w 2025 r. Rząd prowadzi prace nad nową ustawą, która ma kompleksowo uregulować m.in. zasady postępowania z prochami i możliwość pochówków poza cmentarzami.

W praktyce powoduje to, że polskie „lasy pamięci” powstają na terenach formalnie będących cmentarzami, nawet jeżeli wizualnie przypominają naturalny las czy park.

W Wielkiej Brytanii tradycja ma ponad 30 lat

Znacznie dłuższe doświadczenie z pochówkami naturalnymi ma Wielka Brytania. Pierwsze takie miejsce otworzyła w 1993 r. rada miasta Carlisle. Powstało ono w zalesionej części cmentarza komunalnego i stało się wzorem dla kolejnych samorządów.

Brytyjskie Ministerstwo Sprawiedliwości definiuje natural burial szerzej niż rozwiązania spotykane obecnie w Polsce. Chodzi nie tylko o ograniczenie nagrobków czy stosowanie biodegradowalnych materiałów, lecz także o takie prowadzenie terenu pochówku, aby zachowywał lub tworzył siedliska przyrodnicze – lasy, łąki czy sady – i minimalizował środowiskowy wpływ ceremonii pogrzebowej.

Niemcy: zamiast kwatery cały las

Jeszcze inny model rozwinął się w Niemczech. Od 2001 r. funkcjonują tam tzw. lasy pogrzebowe. W systemie FriedWald prochy są umieszczane w biodegradowalnej urnie i grzebane pod wybranym drzewem na terenie lasu mającego formalny status miejsca pochówku. Nie stawia się tradycyjnego nagrobka, a na drzewie może znaleźć się niewielka tabliczka z nazwiskiem zmarłego.

Według operatora FriedWald w Niemczech działa już ponad 400 możliwości pochówku w lasach lub pod drzewami, prowadzonych przez różnych operatorów.

Polskie rozwiązania są więc na razie znacznie bardziej zachowawcze – zazwyczaj jest to niewielka zielona kwatera w obrębie tradycyjnej nekropolii. Przykłady Poznania, Łodzi, Krakowa, Opola, a teraz także Gliwic pokazują jednak, że samorządy coraz częściej rozszerzają ofertę cmentarzy o formy pochówku, które wymagają mniej infrastruktury, ograniczają liczbę nagrobków i dekoracji oraz pozwalają zachować więcej zieleni.