Krakowska Nowa Huta Pomnikiem Historii

Nowa Huta, dzięki skutecznej ochronie konserwatorskiej, zachowała pierwotną kompozycję przestrzenną, będącą wspólnym dziełem wybitnych architektów, planistów, architektów krajobrazu i ogrodników.

Tylko 123 obiekty w Polsce

Jak podkreśla krakowski magistrat, uznanie za Pomnik Historii zalicza się do form ochrony zabytków w Polsce, którą dotychczas objęto łącznie 123 obiekty i miejsca w kraju,  szczególnie cenne dla kultury narodowej.

W Krakowie są to: Stare Miasto, Opactwo Benedyktynów w Tyńcu i kopiec Kościuszki, a teraz do tej zaszczytnej kategorii dołączył także zespół architektoniczny i urbanistyczny Nowej Huty.

Jak informują krakowskie władze samorządowe, uznanie znaczenia Nowej Huty w historii Polski umożliwić ma dalszy rozwój turystyki kulturowej i edukacji historycznej. To także początek drogi dotyczącej starań o wpis tej części Krakowa na Listę Światowego Dziedzictwa.

Efekt długich starań

Przypomnijmy, że Rada Miasta Krakowa w 2004 r. podjęła uchwałę kierunkową. Natomiast w 2010 r. przygotowano pierwszy z dwóch wniosków o uznanie Nowej Huty za Pomnik Historii. Od tego czasu miasto zrealizowało wiele działań skoncentrowanych na trosce o ochronę krajobrazu kulturowego tego obszaru.

Krakowianie nie mają wątpliwości

− Uznanie Nowej Huty za Pomnik Historii, to formalne usankcjonowanie wieloletnich starań społeczności lokalnej, wysiłków ekspertów oraz wszystkich osób i instytucji, którym zależało na tym, by chronić i informować o wyjątkowości tego kulturowego krajobrazu – mówi prezydent Krakowa Jacek Majchrowski. – My w Krakowie nie mamy wątpliwości, że Nowa Huta ma szczególne znaczenie dla dziedzictwa, historii i kultury naszego kraju, ze wszystkimi jego wartościami materialnymi i niematerialnymi.

Cenny krajobraz kulturowy

Jak podkreśla prezydent Krakowa, dzielnica tworzy spójny krajobraz kulturowy, będący miejscem ważnych wydarzeń historycznych, terenem z wyjątkową architekturą, miejscem akcji dla ważnych dzieł literackich i filmowych. To także jedna z najbardziej aktywnych przestrzeni kultury z cenionymi teatrami, galeriami sztuki i alternatywnymi festiwalami.

– Uhonorowanie Nowej Huty wpisem na listę Pomników Historii traktuję jako ważny gest, pozwalający opowiadać o dzielnicy w kontekście historii polskiej i światowej – zaznacza prezydent Majchrowski

15-minutowa Nowa Huta

W opinii krakowskich ekspertów, Nowa Huta to charakterystyczna architektura i unikatowa siatka urbanistyczna, a także dobrze zachowane obiekty, z których wiele utrzymało swoje pierwotne funkcje użytkowe. To obecnie także największa z dzielnic Krakowa.

Nowa Huta uchodzi również za jeden z najbardziej zielonych i przyjaznych mieszkańcom obszarów miasta, który wpisuje się w popularne i ważne koncepcje miasta piętnastominutowego.

Bastion demokratycznej opozycji

Jak zauważają przedstawiciele krakowskiego samorządu, często opisuje się tę część Krakowa głównie przez pryzmat socrealistycznego stylu architektonicznego, w jakim w zasadniczym kształcie została wybudowana.

Przypomina się również często komunistyczny eksperyment społeczny, jakim było sprowadzenie i osiedlenie młodych ludzi, w znacznej mierze wyrwanych z tradycyjnych, wiejskich środowisk Polski południowej.

Jednakże Nowa Huta, to również, w latach 80. XX w., mocny  bastion demokratycznej opozycji i ruchów antykomunistycznych w Krakowie.

O Wandzie, co nie chciała Niemca…

Dziedzictwo kulturowe Nowej Huty sięga też znacznie starszych okresów w dziejach ziem polskich.

Przykładem może być osiedle Wandy, które powstało w Mogile, nieopodal najcenniejszej pamiątki czasów przedhistorycznych – kopca Wandy z ok. VII–VIII w. n.e. Dodamy, że mit o bohaterskiej Wandzie, to jedna z najstarszych polskich legend i inspiracja dla wielu dzieł literackich, muzycznych, malarskich.

Legendarną Wandę pomnikiem uwiecznił też sam Jan Matejko, który w pobliżu miał swój dworek.

Tuż obok kopca znajduje się także dziewiętnastowieczny cmentarz z grobami m.in. cystersów z opactwa w Mogile i mogilskich włościan oraz kwatera wojenna z okresu I wojny światowej.

Lista Dziedzictwa UNESCO

Uznanie Nowej Huty za Pomnik Historii może w przyszłości utorować drogę do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest też ważnym uzupełnieniem procesu ochrony obszaru. Ma wartość promocyjną, edukacyjną i informacyjną.