NSA: kontrowersyjna budowa „zamku” na terenie Natury 2000 legalna

We wtorek Naczelny Sąd Administracyjny w prawomocnym orzeczeniu oddalił skargę kasacyjną Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z marca 2020 r. Tym samym potwierdzono, że decyzje umożliwiające realizację inwestycji – kilkunastopiętrowego obiektu stylizowanego na średniowieczny zamek – są legalne.

CBA, GDOŚ, prokuratura kontrolowały, a NSA zalegalizował

Sprawa ma długą historię. Budowa prowadzona jest na podstawie pozwolenia wydanego w 2015 r., a inwestorem jest poznańska spółka D.J.T. O inwestycji zrobiło się głośno latem 2018 r., kiedy to Centralne Biuro Antykorupcyjne rozpoczęło badanie prawidłowości decyzji administracyjnych związanych z budową. W sierpniu 2018 r. minister środowiska polecił Generalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska przeprowadzenie pilnej kontroli procesu wydania decyzji. Sprawa została również skierowana do prokuratury.

Wtorkowe rozstrzygnięcie NSA oznacza zakończenie administracyjnej ścieżki odwoławczej. Jak wskazała pełnomocniczka inwestora, żadna z decyzji nie została skutecznie podważona w sposób, który mógłby wstrzymać realizację inwestycji.

Granica między decyzją a realizacją inwestycji

W ustnym uzasadnieniu sędzia Jerzy Stelmasiak szczegółowo odniósł się do podstaw prawnych rozstrzygnięcia. Podkreślił, że niewłaściwa realizacja przedsięwzięcia przez inwestora nie oznacza automatycznie, iż decyzja administracyjna była wadliwa.

Sąd wskazał, że zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego wznowienie postępowania jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy ujawnione zostaną nowe, istotne okoliczności istniejące już w chwili wydania decyzji, ale nieznane organowi. Tymczasem w sprawie Stobnicy kluczowy zarzut dotyczył przekroczenia deklarowanej powierzchni inwestycji, co zostało ujawnione dopiero na etapie realizacji.

Jak zaznaczył sędzia, taka okoliczność nie mogła stanowić podstawy wznowienia postępowania, ponieważ nie istniała w momencie wydawania decyzji w 2015 r. Sąd wyraźnie rozróżnił więc wadliwość decyzji od nieprawidłowości w jej wykonaniu. Ocena sposobu realizacji inwestycji – w tym jej rzeczywistego wpływu na środowisko – wykracza poza zakres postępowania nadzwyczajnego dotyczącego wznowienia sprawy administracyjnej.

Obszar Natura 2000 i wątpliwości środowiskowe

Inwestycja od początku budziła kontrowersje ze względu na swoją lokalizację na obszarze objętym ochroną w ramach sieci Natura 2000. W 2015 r. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu uznała, że przedsięwzięcie nie będzie miało znaczącego negatywnego wpływu na środowisko i nie wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Sytuacja zmieniła się w 2019 r., kiedy RDOŚ uchyliła swoją wcześniejszą decyzję i wniosła sprzeciw wobec realizacji inwestycji. Powodem było ujawnienie, że powierzchnia przekształcona na potrzeby przedsięwzięcia przekroczyła deklarowane przez inwestora ok. 1,7 ha i faktycznie wynosiła ponad 2 ha. To – zgodnie z przepisami – oznaczałoby konieczność uzyskania decyzji środowiskowej.

W lipcu 2019 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska utrzymał w mocy decyzję RDOŚ. Inwestor zaskarżył ją jednak do sądu, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił rozstrzygnięcie GDOŚ. Kolejne etapy postępowania – w tym kasacja do NSA – doprowadziły ostatecznie do potwierdzenia legalności pierwotnych decyzji.

Sprawa pokazuje napięcie między formalnoprawną oceną inwestycji a jej rzeczywistym oddziaływaniem na środowisko, szczególnie w kontekście obszarów chronionych.

Wnioski dla administracji i samorządów

Wyrok NSA ma istotne znaczenie dla praktyki działania administracji publicznej, w tym jednostek samorządu terytorialnego uczestniczących w procesach inwestycyjnych. Przede wszystkim podkreśla wagę rzetelnej weryfikacji danych przedstawianych przez inwestora już na etapie wydawania decyzji administracyjnych.

Dla organów ochrony środowiska oznacza to konieczność dokładnej analizy zakresu i skali planowanych przedsięwzięć, zwłaszcza na terenach objętych szczególną ochroną, takich jak Natura 2000. Ewentualne rozbieżności między deklaracjami a rzeczywistą realizacją inwestycji mogą bowiem okazać się trudne do skorygowania na późniejszym etapie postępowania administracyjnego.

Z perspektywy samorządów sprawa Stobnicy stanowi przykład wyzwań związanych z godzeniem rozwoju inwestycyjnego z ochroną środowiska oraz oczekiwaniami społecznymi. Pokazuje również ograniczenia narzędzi prawnych, które – choć skuteczne na etapie wydawania decyzji – nie zawsze pozwalają na elastyczną reakcję w przypadku zmiany parametrów inwestycji w trakcie jej realizacji.

Równolegle do zakończonego postępowania administracyjnego trwa postępowanie karne przed Sądem Rejonowym w Obornikach, w którym oskarżeni – w tym przedstawiciele inwestora i urzędnicy – odpowiadają za nieprawidłowości związane z realizacją inwestycji. Sprawa ta pozostaje więc istotna nie tylko z punktu widzenia prawa administracyjnego, ale także odpowiedzialności za ochronę środowiska i prawidłowość działań instytucji publicznych.