Studenci etnologii zbadają Beskidy. Reaktywacja wielkich obozów terenowych

Po dekadach przerwy środowisko akademickie skutecznie przywraca tradycję wielkich obozów etnograficznych, popularnych w drugiej połowie XX wieku. Tegoroczna edycja, której bazą jest Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, to pierwsze tego typu wydarzenie realizowane w regionie śląskim. Koordynatorka projektu, Anna Kulikowska, podkreśla, że obóz stanowi kluczowy element praktycznego kształcenia przyszłych kadr dla muzealnictwa i instytucji kultury.

Od obrzędów pasterskich po pamięć o przesiedleniach

Program badań wpisuje się w obchody Roku Górali i Obrzędów Pasterskich 2026. Studenci, operując w okolicach Jaworzynki oraz Zarzecza, skupią się na dokumentowaniu folkloru i rzemiosła, ale podejmą też trudne tematy historyczne. 

Głównym celem obozu jest praktyczna nauka prowadzenia badań terenowych – przede wszystkim wywiadów etnograficznych. Uczestnicy zostaną podzieleni na grupy i wyjadą m.in. w okolice Jaworzynki oraz Zarzecza koło Żywca.

Tematem przewodnim tegorocznej edycji jest dziedzictwo kulturowe górali śląskich i żywieckich. Wybór ten – jak wskazała organizatorka – wpisuje się w ogłoszony przez samorząd Rok Górali i Obrzędów Pasterskich 2026.

Etnografia jako zawód przyszłości

Badania obejmą zarówno kulturę niematerialną – obrzędy, folklor czy rzemiosło – jak i pamięć o przesiedleniach związanych z budową Jeziora Żywieckiego i Jeziora Czerniańskiego w latach 60. XX wieku. Studenci będą rozmawiać z mieszkańcami o zmianach stylu życia, tożsamości i relacji społecznych.

– Interesuje nas zarówno przeszłość, jak i współczesność – to, co zostało zachowane, ale też to, jak dawne doświadczenia wpływają na dzisiejsze życie – podkreśliła Kulikowska. Jak dodała, obóz ma także wymiar praktyczny w kontekście kształcenia przyszłych specjalistów. Etnografia – obok etnologii i antropologii kulturowej – opiera się na bezpośrednim kontakcie z ludźmi i analizie ich doświadczeń.

– To praca w terenie, rozmowy, zbieranie różnych punktów widzenia. Z ich zestawienia powstaje obraz danego zjawiska – wyjaśniła. Jej zdaniem niegdyś kierunek ten nie był bardzo popularny wśród młodych osób i trudniej było o pracę w tym zawodzie, jednak dziś rośnie zapotrzebowanie na etnografów, m.in. w muzeach i instytucjach kultury.

W obozie wezmą udział studenci m.in. z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytetu Gdańskiego oraz Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.