– To był trudny rok, pełen wyzwań i niestety niespełnionych nadziei – powiedział Jacek Sutryk, prezes ZMP, prezydent Wrocławia. Kluczowym wyzwaniem dla Związku był monitoring skutków nowej ustawy o dochodach JST. Choć nowe przepisy stanowią pożądaną zmianę systemową, to jednak pierwszy rok funkcjonowania ustawy ujawnił istotne problemy w zakresie przyjętych wskaźników i determinant. Stały się one szczególnie widoczne po opublikowaniu przez Ministerstwo Finansów kwot przeznaczonych dla JST na 2026 rok, które w wielu przypadkach wykazały znaczące różnice względem roku 2025. W dziedzinie finansów istotnym sukcesem Związku było nagłośnienie błędu w naliczaniu CIT-u dla JST. W efekcie Ministerstwo Finansów przyznało, że nieprawidłowości w wyliczaniu udziału w tym podatku miały zasięg ogólnopolski i dotyczyły niemal wszystkich JST.

Luka oświatowa i ROP

Nadal zasadniczym problemem pozostaje luka oświatowa – w wysokości ponad 40 mld zł. ZMP wraz z pozostałymi korporacjami samorządowymi przez cały 2025 r. prowadził rozmowy z resortem edukacji w celu poprawy finansowania oświaty i uelastycznienia zasad tworzenia sieci szkół, jednak nie przyniosły one oczekiwanego przełomu.

Przez cały rok Związek aktywnie angażował się też w prace nad wdrożeniem modelu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Działania te zaowocowały publikacją korzystnych założeń ustawy w lutym oraz samego projektu ustawy w sierpniu ub.r. Niestety lobbing organizacji producentów opakowań wciąż blokuje prace legislacyjne. Jednym z priorytetów na rok 2026 będzie zatem zabieganie o uchwalenie tej ustawy w zaproponowanym, korzystnym dla miast kształcie. – Liczba sukcesów, jakie odnieśliśmy w ubiegłym roku, nie jest bynajmniej funkcją liczby działań, jakie podejmowaliśmy, a raczej „woli politycznej” rządzących – powiedział prezes Sutryk.

Co dalej z kadencyjnością?

Na „wolę polityczną”, a raczej jej brak, zwrócił uwagę goszczący w Gdyni były prezes ZMP, senator Zygmunt Frankiewicz. Przypomniał, że samorządy w ostatnich latach wspólnie przeszły przez wiele trudności, takich jak pandemia COVID-19 czy fala uchodźców, która napłynęła do Polski po napaści Rosji na Ukrainę. Jednak – jak podkreślił – obecnie sytuacja samorządów jest wciąż bardzo trudna, a atmosfera dla rozwoju samorządności – zła. Nie ma bowiem owej „woli politycznej”, która pozwalałaby zrealizować rządzącym obietnice wyborcze. Najbardziej jaskrawym przykładem tego jest to, co dzieje się wokół zniesienia 2-kadencyjności dla wójtów, burmistrzów i prezydentów. Dwa projekty legislacyjne w tej sprawie utknęły w Sejmie i nic nie wskazuje na to, by w najbliższym czasie rozpoczęto nad nimi prace. – Aby któryś z nich został uchwalony, potrzeba dobrej koincydencji zdarzeń, na którą obecnie szanse są niewielkie – powiedział Frankiewicz. – Najwyraźniej zgoda partyjna jest ważniejsza niż dobro i siła państwa.

Niewątpliwym pozytywem, jaki Związek odnotował w minionym roku, było zwiększenie aktywności komisji problemowych ZMP. Do pracy w nich swoich przedstawicieli zgłosiło 166 miast członkowskich, w sumie 1140 osób. Delegaci zebrani w Gdyni przyjęli sprawozdanie prezesa oraz sprawozdanie finansowe za ubiegły rok, a także uchwalili budżet na rok 2026.

Kondycja polskich miast

Spotkanie było ponadto okazją do rozmowy o kondycji polskich miast i perspektywach na przyszłość. Pretekstem do tego stał się opracowany dla 2025 roku przez zespół ekspertów i analityków ZMP draft Raportu o stanie miast. Ma on stanowić diagnozę szans i wyzwań, przed którymi stoją miasta, powinien pokazać kierunki ich rozwoju i zawierać rekomendacje zarówno dla miast, jak i dla Związku. – Chcemy pokazać w tym opracowaniu, co widać w roku 2025, co wydarzy się do końca kadencji, a także w dalszej perspektywie – powiedział Ryszard Grobelny, prezes Fundacji Miasto. – Raport o stanie miast ma być żywym tworem prezentowanym w postaci strony internetowej. Będzie nieustająco aktualizowany o wnioski i propozycje miast – dodał Andrzej Porawski, dyrektor Biura ZMP.

W drugim dniu Zgromadzenia Ogólnego goście spotkania – dr Jan Olbrycht i Jakub Sawulski, dyrektor Departamentu Rozwoju Regionów Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej – przybliżyli uczestnikom nowe uwarunkowania, z jakimi przyjdzie im się mierzyć w zarządzaniu miastami w nadchodzących latach (założenia nowej perspektywy finansowej UE, w tym plany dotyczące tzw. programu partnerstwa krajowego i regionalnego, a także projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast – nawiązaniu do Strategii Rozwoju Kraju 2035 i programów jej realizacji).

Joanna Proniewicz

rzecznik prasowa Związku Miast Polskich