Przekształcanie termiczne odpadów w systemie. Konieczność czy wybór?

Rozmowa została nagrana w Gdańsku podczas konferencji poświęconej mechaniczno-biologicznemu przetwarzaniu odpadów. Sebastian Kozłowski podkreśla w niej, że w obecnych realiach prawnych i rynkowych spalarnia nie jest dodatkiem, ale koniecznym ogniwem systemu. Chodzi przede wszystkim o frakcje, których nie da się już efektywnie wysortować, sprzedać ani skierować do recyklingu. Alternatywą często pozostawałoby składowanie, a to oznacza długotrwałe obciążenia środowiskowe, przestrzenne i odorowe.

Spalarnia czy składowisko? Fałszywy wybór

W rozmowie mocno wybrzmiewa teza, że pytanie „spalać czy składować?” jest zbyt proste. Składowiska nadal będą potrzebne, ale nie powinny być miejscem trafiania wszystkiego, czego system nie potrafi zagospodarować. Termiczne przekształcanie ma ograniczać ilość odpadów kierowanych na składowiska i stabilizować koszty zagospodarowania trudnych frakcji.

W przypadku Gdańska znaczenie ma także ekonomia. Jak wskazuje Sebastian Kozłowski, koszt zagospodarowania frakcji kierowanej do spalarni jest istotnie niższy niż ceny rynkowe dla podobnych odpadów. Przy skali przekraczającej 100 tys. ton rocznie oznacza to realny wpływ na cały system opłat.

Kaucja, ROP i surowce, które znikają z sortowni

Jednym z najważniejszych wątków rozmowy jest system kaucyjny, który w Polsce obowiązuje od 1 października 2025 r. Zdaniem Sebastiana Kozłowskiego wprowadzenie kaucji przed pełnym wdrożeniem rozszerzonej odpowiedzialności producenta zaburza dotychczasowy model finansowania instalacji. PET i puszki były dla sortowni jednymi z najłatwiejszych do wybrania i najbardziej wartościowych frakcji. Ich odpływ z systemu komunalnego oznacza utratę części przychodów.

To temat, który dziś mocno dzieli branżę. Instalacje oczekują ROP-u, bo to producenci powinni ponosić realne koszty zagospodarowania opakowań, zwłaszcza tych wielomateriałowych, trudnych lub niemożliwych do recyklingu. Bez tego rachunek nadal w dużej mierze trafia do mieszkańców.

Tekstylia: dobra segregacja, brak rynku

Od 1 stycznia 2025 r. gminy muszą zapewnić mieszkańcom możliwość oddawania tekstyliów, co najmniej w PSZOK-ach. W praktyce – jak pokazuje przykład Gdańska – gwałtowny wzrost ilości odzieży i tekstyliów ujawnił słabość rynku odbioru i recyklingu tej frakcji.

Rozmówca wskazuje, że do punktów trafiają ogromne ilości materiałów, często nienadających się do ponownego użycia. Problem polega na tym, że mimo przetargów brakuje chętnych do ich odbioru i zagospodarowania. Efekt? Tekstylia, które teoretycznie powinny być odzyskiwane, w praktyce często kończą w termicznym przekształcaniu.

Baterie i pożary: codzienność instalacji

Końcowa część rozmowy dotyczy bezpieczeństwa. Pożary w zakładach odpadowych, samozapłony i baterie wrzucane do odpadów zmieszanych nie są incydentami, lecz stałym ryzykiem operacyjnym. Sebastian Kozłowski przyznaje, że w gdańskim zakładzie zdarzenia pożarowe pojawiają się regularnie, na różnych etapach procesu.

Odpowiedzią są inwestycje w detekcję płomieni, iskier i systemy gaszenia, a także regularne szkolenia pracowników oraz ćwiczenia ze strażą pożarną. To kosztowne, ale konieczne – zwłaszcza w sytuacji, gdy awaria dużej instalacji oznaczałaby problem nie tylko dla jednego zakładu, lecz dla całego regionalnego systemu gospodarki odpadami.

Rozmowa o systemie, nie tylko o spalarni

Ta rozmowa pokazuje, że spalarnia, sortownia, PSZOK, system kaucyjny, ROP i bezpieczeństwo pożarowe nie są osobnymi tematami. To naczynia połączone. Każda zmiana prawna, każda nowa frakcja i każda decyzja konsumenta wpływa na koszty, logistykę i stabilność całego systemu komunalnego, o czym powinni pamiętać za każdym razem twórcy kolejnych legislacji.