ROP bez priorytetu. Rząd odkłada projekt ustawy UC100 na pół roku

W wykazie priorytetów Rady Ministrów nie znalazł się projekt słynnej ustawy UC100, która ma wprowadzić rozszerzoną odpowiedzialność producenta. Ministerstwo klimatu nie umieściło go na takiej liście, mimo że Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta (ROP) jest podstawą sprawnego funkcjonowania systemu gospodarki odpadami. Informację taką podczas środowego posiedzenia sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa przekazała wiceminister Klimatu Urszula Zielińska. Przedstawiając listę priorytetów legislacyjnych rządu dotyczących Ministerstwa Klimatu i Środowiska, poinformowała, że UC100 nie trafi w najbliższych 6 miesiącach do prac w Komisji. Choć może nie do końca tak to wyglądało.

Priorytet, czyli nie priorytet (wymiana zdań w Sejmie)

Oto wymiana zdań między posłanką Gabrielą Lenartowicz, wiceprzewodniczącą Komisji, a minister Urszulą Zielińską.

Gabriela Lenartowicz: – Czy ja mam rozumieć, że ten projekt nie znalazł się, nie został sklasyfikowany jako priorytetowy dla ministerstwa, skoro nie został tu wymieniony?

Ja proszę tylko o po twierdzenie, czy ten projekt jest w wykazie priorytetów Rady Ministrów, czy nie?

Urszula Zielińska: – (…) Dzisiaj skupiliśmy się na liście projektów, które trafią na komisje sejmowe, głównie na tę komisję, na której dzisiaj jesteśmy i tu omawiamy, w ciągu najbliższych sześciu miesięcy, bo rozmawiamy o planie pracy komisji. Więc ten projekt jak najbardziej jest priorytetowy, jest na liście zadań i trwają nad nim prace.

Gabriela Lenartowicz: – Jest w tej uchwale Rady Ministrów, która wskazuje ten projekt jako priorytet rządu, tak?

Urszula Zielińska: Tak.

Gabriela Lenartowicz: – Tylko nie przewidujemy w ciągu sześciu miesięcy prac nad nim…

Urszula Zielińska: On nie jest w tych 53 priorytetach rządu.

Gabriela Lenartowicz: – A! Czyli nie jest! Czyli Ministerstwo Klimatu nie zgłosiło tego do tych priorytetów rządu? Bo taka była procedura.

Urszula Zielińska: – Każde ministerstwo ma tam około dwóch, maksymalnie dwa do czterech priorytetów i to mają być priorytety, które są realizowane dosyć szybko. Mówimy o tym roku, natomiast projekt UC100 jest jak najbardziej, trwają nad nim prace. Nie przewidujemy, że trafi w najbliższym pół roku do Komisji Ochrony Środowiska, tylko później.

Gabriela Lenartowicz: Poprzednio plan był, to oficjalna informacja, że miał ten projekt być uchwalony z końcem ubiegłego roku.

Urszula Zielińska: cisza…

Kurtyna…

Czym jest Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta (ROP) i dlaczego prace nad UC100 stoją?

Przypomnijmy, że rozszerzona odpowiedzialność producenta to mechanizm, w którym producenci są zobowiązani do zapewnienia zbierania, przetwarzania i recyklingu odpadów powstałych z ich produktów. Obejmuje on produkty takie jak opakowania, sprzęt elektryczny i elektroniczny, baterie, akumulatory oraz pojazdy wycofane z eksploatacji. Producenci muszą również finansować te działania, co ma na celu zachęcenie ich do projektowania produktów łatwiejszych do recyklingu i o mniejszym wpływie na środowisko. Co jednak przede wszystkim pozwala pokrywać koszty organizacji gospodarki odpadami. Bez ROP system jest tylko zlepkiem działań narażonych na deficyty i obciążanie kosztami jego funkcjonowania mieszkańców.

Przypomnijmy również, że ministerstwo klimatu już dwukrotnie przenosiło termin prac wdrożeniowych UC100 – pierwszy to – jak już wspomniała posłanka Gabriela Lenartowicz – koniec ubiegłego roku. Obecnie większość interesariuszy i ekspertów liczyła na zapewnienia, że będzie to pierwszy kwartał 2026.

–  Ministerstwo chciało, żeby ustawa była gotowa 1 stycznia, jednak ogrom uwag dotyczących tych zagadnień (dotyczących nie tylko branży odpadowej, ale też przemysłu), spowodował to, że te prace się przedłużyły – komentowała tymczasem wicedyrektorka Departamentu Gospodarki Odpadami w Ministerstwie Klimatu i Środowiska Joanna Darska. Uwag rzeczywiście było ponad 1600 i nadal trwa ich „szczegółowa analiza”. Ministerstwo nie tylko odnosi się do nich, ale też nanosi zmiany m.in. w treści ustawy oraz ocenie skutków regulacji.

1600 uwag do ustawy o ROP i wpływ lobbingu na ustawę odpadową

W specjalnym dodatku Przeglądu Komunalnego – „Sprawiedliwy ROP”, mec. Maciej Kiełbus tak komentował  potrzebę wprowadzenia ROP i przeszkody na drodze do osiągnięcia sukcesu: – Ministerstwo Klimatu i Środowiska musi zmierzyć się nie tylko z licznymi uwagami i postulatami przedłożonymi do zaprezentowanego projektu. Musi przede wszystkim oprzeć się lobbingowi ze strony podmiotów, które – kierując się wyłącznie własnym interesem ekonomicznym – starają się kolejny raz wyhamować działania dotyczące wdrożenia w Polsce systemu ROP. Każdy kolejny miesiąc braku rozwiązań w tym zakresie przynosi im wymierne korzyści ekonomiczne. Niestety, ze szkodą dla mieszkańców i środowiska naturalnego

Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta okiem branży: “To skandal”

Sławomir Pacek, Stowarzyszenie “Polski Recykling”

Czekamy na ROP od 2018 r., kiedy zaczęły się pierwsze rozmowy, a od 2023 r. ta ustawa miała już obowiązywać. Po drodze wprowadziliśmy system kaucyjny, który bez rozszerzonej odpowiedzialności producenta nie ma środowiskowego sensu. Teraz, kiedy słyszymy, że w pierwszym półroczu 2026 r. nie zostały zaplanowane choćby prace w sejmowej komisji nad ROP, nasuwa mi się słowo „skandal”. Apelujemy, żeby przyspieszyć procedowanie tych przepisów, bo branża recyklingu jest na skraju przepaści i słyszy o tym, że kluczowa dla niej legislacja znów ma się opóźnić.

Krzysztof Gruszczyński, Związek Pracodawców Branży Komunalnej

Uważam, że ROP to w tej chwili jeden z najważniejszych projektów rządowych, a przynajmniej powinien nim być. Tymczasem nie znajduje się na liście priorytetów i wypowiedź o o wejściu UC100 za sześć miesięcy jest skandalem. Samorządy i branża odpadowa czekają na tę legislację. Jesteśmy spóźnieni jako kraj, płacimy kary za te opóźnienia, płacimy plastic tax i w tej chwili zajmujemy się nowelizacją UCPG, a nie zajmujemy się ROP-em. Jest to sytuacja ekstremalnie rozczarowująca i ja jej nie rozumiem.

Jeśli ta decyzja nie zmieni się, to jest to absurd.

Piotr Mazurek, Konfederacja Lewiatan
Po stronie wprowadzających opakowania i produkty w opakowaniach ogłoszenie MKiŚ spowodowało spore zdziwienie. Jednocześnie przedstawiciele tego sektora mają nadzieję, że taka informacja może dać impuls do dyskusji o zmianie roli NFOŚiGW w polskim modelu ROP. Przypomnijmy, że to właśnie Fundusz ma stać się jedyną organizacją ROP opakowań i administratorem systemu, zastępując w tej roli organizacje odzysku opakowań. Być może ministerstwo zrozumiało, że monopolistyczny i upaństwowiony model jest zły i nieefektywny, nie spowoduje wzrostu poziomów recyklingu i lepiej byłoby trzymać się takiego modelu, który udało się wypracować przez lata, ewentualnie dokonując jedynie drobnych zmian. Jeżeli zatem to półrocze ma być przeznaczone na realny dialog z interesariuszami i zmianę tej państwowej koncepcji ROP, to jesteśmy za tym, żeby tak się stało.

Jednocześnie chcielibyśmy jednak uniknąć scenariusza, jaki przeszedł model ROP wypracowany w MKiŚ za czasów ministra Jacka Ozdoby, kiedy po wielu miesiącach prac i oczekiwania projekt został zarzucony. Obawiamy się bowiem, że bez wprowadzonego wcześniej dobrego modelu ROP branża opakowań nie będzie mogła sprostać wyzwaniom, jakie stawia przed nami rozporządzenie PPWR. Najważniejsze w tym momencie będzie ukazanie się projektu po uwagach interesariuszy, ponieważ pokaże to kierunek, w którym zmierza Ministerstwo. Jeżeli ten wydłużony czas okaże się potrzebny do doprecyzowania szczegółów koncepcji, która będzie uwzględniać również interesy wprowadzających, to Konfederacja Lewiatan – jako organizacja zrzeszająca przedsiębiorców reprezentujących cały łańcuch wartości – pozostaje gotowa do dialogu.

Krzysztof Baczyński, prezes Związku Pracodawców Producentów Opakowań i Produktów w Opakowaniach EKO-PAK

Słowa pani minister Zielińskiej w ogóle mnie nie zaskoczyły, ponieważ z procedury legislacyjnej w jasny sposób wynika, że skierowanie projektu do prac w komisji w tym półroczu jest po prostu technicznie niewykonalne. Nie trafił on jeszcze nawet do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, w tym do jej Komitetów, gdzie prace będą trwały najpewniej kilka miesięcy.

Co stanęło na przeszkodzie? Myślę, że przede wszystkim fakt ogromnych kontrowersji, jakie budzi UC100 w tym kształcie. To naturalne, że im projekt jest bardziej kontrowersyjny i im większe zagrożenie dla wielu uczestników rynku niesie, tym trudniejsze jest jego przeprocedowanie.

Teraz możemy sobie zatem zadać pytanie: czy wczorajsze słowa dadzą impuls do istotnej zmiany propozycji MKiŚ? Mam nadzieję, że tak się stanie. Jako organizacje związane z branżą opakowań postulowaliśmy to wielokrotnie, proponując napisanie właściwie od nowa całego rozdziału projektu ustawy UC100 dotyczącego ROP-u. Przede wszystkim zależy nam na zniesieniu fiskalno-redystrybucyjnego charakteru tego modelu, który to postulat spotkał się ze zrozumieniem chociażby poseł Gabrieli Lenartowicz.

Nikt nie postuluje za to wyrzucenia całego projektu „do kosza”, ponieważ jego pierwszych sześć rozdziałów implementuje zapisy Rozporządzenia PPWR. Z kolei rozdział siódmy (wprowadzający ROP), który miał umożliwić realizację wymagań Rozporządzenia, niestety tego nie robi.

Naszym zdaniem rozsądnym rozwiązaniem byłoby nadanie przepisom wprowadzającym ROP takie brzmienie, jakie miały one w ministerialnej propozycji z 2024 r. Tamta koncepcja miała kompromisowy charakter, od którego MKiŚ odeszło na skutek decyzji politycznej. Uważam zatem, że gdybyśmy zaczęli dyskusję na tym fundamencie, szybko odnaleźlibyśmy konsensus satysfakcjonujący wszystkich interesariuszy nowego prawa.