Samorząd ma plan: kosmiczna przyszłość kopalni Wujek

We wtorek w siedzibie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego odbyło się spotkanie poświęcone projektowi zagospodarowania likwidowanej kopalni Wujek w Katowicach. Rozmowy dotyczyły m.in. koncepcji utworzenia na jej terenie nowoczesnego Centrum Symulacji Osadnictwa Kosmicznego.

Jak poinformował prezydent Katowic Marcin Krupa, w spotkaniu uczestniczyli minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek, minister aktywów państwowych Wojciech Balczun oraz wiceminister energii Marian Zmarzły.

Region reprezentowali m.in. prezydent Katowic Marcin Krupa, marszałek województwa śląskiego Wojciech Saługa, wiceprzewodniczący zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Dawid Pasek, rektor Uniwersytetu Śląskiego prof. Ryszard Koziołek, popularyzator nauki i pomysłodawca przedsięwzięcia Tomasz Rożek oraz posłanka Monika Rosa.

Od przemysłu ciężkiego do nowych technologii

Według relacji prezydenta Katowic rozmowa koncentrowała się na kierunkach rozwoju nowoczesnych technologii. Szczególne miejsce zajęła idea Centrum Technologii Kosmicznych oraz projekt wykorzystania infrastruktury kopalni Wujek jako miejsca do symulacji warunków przyszłego osadnictwa poza Ziemią.

Marcin Krupa podkreślił, że przedsięwzięcie łączy historię z nowoczesnością i może otworzyć nowe możliwości współpracy między środowiskiem akademickim, samorządowym i biznesowym. W jego ocenie tego typu inicjatywy pokazują, że odważne pomysły mogą stać się elementem budowania przyszłości regionu.

Dlaczego właśnie kopalnia?

Koncepcja Tomasza Rożka zakłada wykorzystanie części infrastruktury kopalni Wujek do testowania rozwiązań związanych z przyszłym osadnictwem kosmicznym. Założenie opiera się na tym, że pierwsze próby stałego pobytu ludzi na Księżycu, a w dalszej perspektywie także na innych obiektach, mogą odbywać się pod powierzchnią.

Podziemna infrastruktura kopalni mogłaby więc stać się naturalnym środowiskiem testowym dla technologii, procedur i rozwiązań organizacyjnych potrzebnych w takich warunkach. To także przykład poszukiwania nowych funkcji dla obiektów przemysłowych, które zakończyły swoją dotychczasową działalność.

Pod koniec kwietnia Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego informowało, że analizuje raport dotyczący utworzenia Centrum Symulacji Osadnictwa Kosmicznego w katowickiej kopalni. Koncepcję wsparły Uniwersytet Śląski, miasto Katowice oraz Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia.

Likwidacja kopalni i planowanie przyszłości terenu

Wydobycie w kopalni Wujek zakończono w 2021 r. Od 1 kwietnia br. trwa jej formalna likwidacja. Polska Grupa Górnicza przekazała zakład do swojego Zakładu Likwidacji Kopalń.

Przyszłość tego terenu jest już od pewnego czasu przedmiotem współpracy samorządów i spółki. W ubiegłym roku przedstawiciele PGG, miasta Katowice, województwa śląskiego oraz Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii podpisali list intencyjny dotyczący współdziałania przy planowaniu nowych funkcji dla obszaru kopalni.

W grudniu miasto ogłosiło konkurs na koncepcję urbanistyczną zagospodarowania kopalni wraz z jej otoczeniem. Został on rozstrzygnięty na początku kwietnia.

Nauka, kultura, usługi i mieszkania

Zwycięska koncepcja, przygotowana przez firmę P.A. Nova, przewiduje zróżnicowane funkcje dla terenu po kopalni. W bezpośrednim sąsiedztwie historycznych zabudowań Wujka zaproponowano funkcje naukowe i kulturalne, a także możliwość budowy nowych obiektów związanych z tym kierunkiem rozwoju.

Usługi miałyby zostać skupione w północnej części obszaru, przy autostradzie A4 i linii kolejowej w stronę Tychów. Funkcje mieszkaniowe przewidziano na południe od kopalni, natomiast w najbardziej wysuniętej na południe części dopuszczono funkcję sportową.

Wyniki konkursu mają posłużyć do przygotowania dokumentów planistycznych. Ich zadaniem będzie określenie nowych funkcji terenu, ale również ochrona dziedzictwa historycznego zakładu.

Miejsce ważne dla pamięci Katowic i Polski

Kopalnia Wujek ma szczególne znaczenie nie tylko dla historii Katowic, ale także całej Polski. To tutaj 16 grudnia 1981 r. doszło do brutalnej pacyfikacji strajkujących górników, którzy sprzeciwiali się wprowadzeniu stanu wojennego. Dziewięciu z nich zginęło.

Pamięć o ofiarach pielęgnuje Śląskie Centrum Wolności i Solidarności, działające w dawnych budynkach kopalni. Dobiegła końca rozbudowa jego siedziby, która ma zostać otwarta z końcem czerwca br.

Katowice i Metropolia zabiegają o projekty kosmiczne

Pomysł utworzenia Centrum Symulacji Osadnictwa Kosmicznego wpisuje się w szersze działania Katowic oraz Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii związane z sektorem kosmicznym. Samorządy oficjalnie starają się o zlokalizowanie na terenie GZM Centrum Technologicznego Europejskiej Agencji Kosmicznej.

Rada miasta Katowice oraz zgromadzenie Metropolii przyjęły uchwały w tej sprawie. Były one odpowiedzią na plany Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz podpisany list intencyjny z rządem RP, otwierający drogę do utworzenia w Polsce nowego centrum technologicznego ESA.

W grudniu ubiegłego roku prezydent Katowic Marcin Krupa, marszałek województwa śląskiego Wojciech Saługa oraz ówczesny przewodniczący GZM Kazimierz Karolczak zwrócili się do premiera Donalda Tuska z propozycją, aby ośrodek ESA — w całości lub jako filia — powstał w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Wśród możliwych lokalizacji wskazywano m.in. Katowice i tereny dawnej kopalni Wieczorek, gdzie powstaje Hub Gamingowo-Technologiczny.

Dyskusja o przyszłości Wujka pokazuje, że transformacja terenów pogórniczych nie musi ograniczać się wyłącznie do funkcji mieszkaniowych czy usługowych. W przypadku Katowic stawką jest także wykorzystanie dziedzictwa przemysłowego jako zaplecza dla nauki, technologii i nowych specjalizacji regionu.