Sejmowe prace nad wprowadzeniem zwolnień od „opłaty śmieciowej”

Nie ulega wątpliwości, iż zmiany wprowadzone do pierwotnej wersji projektu nowelizacji idą w dobrym kierunku. Obecna wersja ustawy nowelizującej w dużo większym stopniu odpowiada specyfice samorządowej.

Procedowana nowelizacja nadal budzi jednak pewne wątpliwości. Pod względem formalnym za błąd należy uznać brak wskazania, iż uchwała rady gminy, o której mowa w nowelizowanym przepisie, jest aktem prawa miejscowego. Tego typu element nawiązywałby do szeregu innych przepisów wprowadzonych na przestrzeni lat do ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Naturalnie podkreślić należy, iż kwestia ta nie wpływa na charakter przedmiotowej uchwały. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż nawet w obecnym brzmieniu projektu nowelizacji przedmiotowa uchwała będzie miała charakter aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym.

W nowelizacji, podobnie jak w jej uzasadnieniu, brak jest wyraźnego wskazania, iż uszczerbek finansowy w systemie gospodarki odpadami komunalnymi spowodowany wprowadzeniem procedowanych zmian (szacowany przez projektodawców w skali całego kraju na ok 800 mln zł) nie może być pokrywany ze środków pochodzących z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Innymi słowy „deficyt” powstały na skutek wprowadzenia zwolnień (w całości lub w części) powinien zostać pokryty z „ogólnego” budżetu gminy. W tym kontekście za słuszne uznać można twierdzenia Ministerstwa Środowiska zawarte w jednej z ostatnich interpretacji (por. Czy można dopłacać do systemu „śmieciowego”?).

Z powyższym zagadnieniem związane są kwestie dotyczące funkcjonowania związków międzygminnych zajmujących się gospodarką odpadami komunalnym w zakresie organizacji systemu (np. Związek Międzygminny Pilski Region Gospodarki Odpadami Komunalnymi, Związek Międzygminny EKO-PRZYSZŁOŚĆ). Finansowanie tego typu związków oparte jest z reguły wyłącznie na środkach pochodzących z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Z uwagi na zakres zadań statutowych całość kosztów funkcjonowania tego typu związków może być pokrywana z „opłaty śmieciowej”. Wprowadzenia w ich przypadku zwolnień podmiotowych, o których mowa w projekcie analizowanej nowelizacji oznaczać będzie konieczność zapewnienia świadczeń uzupełniających ze strony gmin członkowskich, które zobowiązane będą pokryć powstały w takiej sytuacji „deficyt”. Wprowadzenie tego typu mechanizmu kompensacyjnego w szeregu przypadków będzie się wiązało z koniecznością nowelizacji statutu związku. Warto w takiej sytuacji rozważyć odłożenie w czasie przedmiotowych działań, do czasu wejścia w życie najnowszej nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, która zmienia od 1 stycznia 2016 roku tryb zmiany statutu związku.

Jednocześnie należy rozważyć alternatywne metody udzielenia wsparcia rodzinom wielodzietnym. Jedną z możliwości jest wprowadzenie stawek opłat zróżnicowanych w zależności od wielkości gospodarstwa domowego. Należy mieć jednak świadomość, iż w ostatnim czasie rozwiązanie to budzi wątpliwości części sądów administracyjnych i organów nadzoru (por. Różnicowanie stawek „opłat za śmieci” w zależności od wielkości gospodarstwa domowego).