Szczecin. Największy w Polsce cmentarz ustanowiony pomnikiem historii

Cmentarz Centralny w Szczecinie, założony na początku XX w. na zachodnich rubieżach miasta, zajmuje powierzchnię ponad 172 ha, jest największą nekropolią w kraju. Magistrat poinformował, że na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego CC został uznany za pomnik historii.

Pomnik historii

– Cmentarz Centralny zachował układ przestrzenny starej, historycznej części oraz kompozycję zieleni w stanie mało zmienionym w stosunku do zamierzeń projektantów, ponadto monumentalną oprawę architektoniczną oraz elementy małej architektury i ciekawe przykłady dawnej sztuki sepulkralnej – podkreślił Miejski Konserwator Zabytków Michał Dębowski, w czwartek opisując CC w serwisie społecznościowym.

Pomnik historii to najwyższa forma ochrony zabytków i dowód uznania dla szczególnych wartości i znaczenia dla kultury. Nekropolia jest pierwszym obiektem ze Szczecina, który został wyróżniony tym statusem.

Dębowski wyjaśnił, że starania o to trwały 11 lat. Zwrócił uwagę, że pomnikami historii są 134 obiekty w Polsce, a woj. zachodniopomorskim były dotychczas tylko trzy (zespół katedralny w Kamieniu Pomorskim, dawne opactwo Cystersów w Kołbaczu, kolegiata pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Świata oraz mury obronne z bramami i basztami w Stargardzie). Dębowski dodał, że na terenie CC występuje ok. 415 gatunków i odmian drzew i krzewów.

Jak chronić historyczne nekropolie? Trwa konferencja w Szczecinie

Szczecin może być dumny

Zabytkowa kaplica, monumentalna brama, malownicze aleje i bogata przyroda tworzą przestrzeń wyjątkową nie tylko w skali Polski, ale również Europy. Jako Szczecinianie możemy być dumni, że jesteśmy opiekunami pomnika historii.

Miejski Konserwator Zabytków zwrócił również uwagę na „powojenną warstwę kulturową”, dalsze funkcjonowanie nekropolii od 1945 r. oraz liczne miejsca upamiętnienia osób i wydarzeń z historii Polski i regionu. Dębowski ponadto przypomniał inicjatywy społeczne i kulturalne, które „na stałe wpisały się w charakter cmentarza”. Na CC odbywają się uroczystości państwowe i m.in. koncert „Tym, którzy nie powrócili z morza”.

Rozporządzenie o ustanowieniu Cmentarza Centralnego w Szczecinie pomnikiem historii wydał Prezydent RP pod koniec września br., natomiast 14 października zostało ono opublikowane w Dzienniku Ustaw (Dz. U. 2026, poz. 1334).

Trzecia największa nekropolia w Europie

Największa w Polsce i trzecia w Europie, jeśli chodzi o powierzchnię, nekropolia została zaprojektowana na początku XX w. przez miejskiego architekta Wilhelma Meyer-Schwartau oraz projektanta ogrodów Georga Hanniga jako założenie parkowo-cmentarne, z wykorzystaniem naturalnego ukształtowania terenu, różnic wysokości i istniejących cieków wodnych.

Stworzenie nowej, głównej nekropolii w ówczesnym Stettinie było konieczne, ponieważ na przykościelnych cmentarzach brakowało miejsc na pochówki. Od 1901 r. do wybuchu II WŚ na Hauptfriedhof spoczęło ponad 100 tys. osób. Teraz łączną liczbę pochówków szacuje się na ponad 300 tys.