Ubóstwo energetyczne w Polsce. Dobre statystyki to nie cała prawda

Opublikowane w poniedziałek dane Eurostatu za 2024 r. wskazują, że 9,2 proc. mieszkańców Unii Europejskiej miało problem z utrzymaniem odpowiedniej temperatury w domu. W Polsce odsetek ten wyniósł 3,3 proc., wobec 4,7 proc. rok wcześniej, co plasuje nasz kraj – obok Finlandii i Słowenii – w ścisłej unijnej czołówce. Zdaniem dr. Jakuba Sokołowskiego, ekonomisty z Uniwersytetu Warszawskiego i Instytutu Badań Strukturalnych, nie oznacza to jednak, że problem ubóstwa energetycznego został rozwiązany. Eurostat opiera się bowiem na jednym wskaźniku, który bazuje na subiektywnej ocenie możliwości zapewnienia komfortu cieplnego w gospodarstwie domowym.

Subiektywne odczucia a realne koszty energii

Jak wyjaśnia ekonomista, poprawa tego wskaźnika w Polsce może wynikać m.in. z relatywnie łagodnych zim, dobrze rozwiniętej sieci ciepłowniczej oraz powszechności indywidualnych systemów ogrzewania. Jednocześnie podkreśla, że taki pomiar nie uwzględnia zaległości w opłacaniu rachunków ani udziału wydatków na energię w budżecie domowym. Tymczasem to właśnie te czynniki decydują o realnym obciążeniu gospodarstw i ich podatności na ubóstwo energetyczne.

W badaniach prowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Instytutu Badań Strukturalnych stosowany jest bardziej złożony wskaźnik, uwzględniający jednocześnie wysokie koszty energii i niskie dochody. Z najnowszych analiz, opartych na danych z 2025 r., wynika, że kryteria ubóstwa energetycznego spełnia około 10 proc. gospodarstw domowych w Polsce, czyli ponad milion rodzin. To skala znacznie większa, niż sugerowałyby wyłącznie dane Eurostatu.

Polityka publiczna i nowe wyzwania klimatyczne

Dr Sokołowski zwraca uwagę, że skuteczna polityka w tym obszarze powinna łączyć działania długofalowe i doraźne. Do pierwszych zalicza wsparcie inwestycji w efektywne źródła ciepła, m.in. w ramach programu „Czyste Powietrze”, oraz rozwój budownictwa społecznego podłączonego do sieci ciepłowniczych. Drugim filarem powinny być transfery dochodowe, umożliwiające bieżące opłacanie rachunków przez gospodarstwa najbardziej zagrożone. Ekonomista podkreśla również, że w przyszłości problem ubóstwa energetycznego nie będzie dotyczył wyłącznie ogrzewania. Rosnące temperatury latem sprawią, że koszty chłodzenia mieszkań staną się kolejnym istotnym wyzwaniem dla samorządów i państwa.