Organizacje samorządowe, branża odpadowa oraz recyklerzy w apelu do premiera popierają model ROP zaproponowany przez MKiŚ

Rozszerzona odpowiedzialność producenta to zestaw środków podejmowanych przez państwa członkowskie w celu zapewnienia, że producenci produktów w opakowaniach ponoszą odpowiedzialność finansową lub finansową i organizacyjną za etap cyklu życia opakowania po tym jak stanie się odpadem.

DPR-y nie rozwiązują problemów

Jak przypominają autorzy apelu, w Polsce do tej pory obowiązywały  tzw. Dokumenty Potwierdzające Recykling (DPR), które skupowały Organizacje Odzysku Opakowań (OOO) i tym samym podpisując umowy z Wprowadzającymi wypełniały ich obowiązek recyklingu. W praktyce system ten dawał niewielką namiastkę prawdziwego systemu ROP i finansował jedynie niewielką część odbioru, sortowania i recyklingu odpadów opakowaniowych, borykając się do momentu wprowadzenia Bazy Danych Odpadów (BDO) z problemami fałszowania DPR-ów, które w  praktyce doprowadzały do pomniejszania opłat przekazywanych przez wprowadzających.

– System ten dopiero w ostatnich dwóch latach działalności po wprowadzeniu BDO dał nadzieję na realny wzrost cen DPR-ów i w rezultacie na możliwe inwestycje w instalacje do sortowania. Dopóki ceny za DPR były minimalne – odpowiadały producentom, czyli zanieczyszczającym – natomiast w momencie, gdy ceny DPR-ów po wprowadzeniu BDO wzrosły, spotkał się z ich krytyką i postulatami zlikwidowania DPR-ów jako takich – argumentują.

Zyski z ministerialnego modelu ROP

Przedstawiony przez MKIŚ jest popierany przez większość uczestników systemu: samorządy, branżę odpadową oraz recyklerów. Spotyka się natomiast z krytyką ze strony wprowadzających produkty w opakowaniach, czyli zanieczyszczających. – Warto więc przedstawić, co zyskuje Polska dzięki temu modelowi – kontynuują podpisani pod apelem:

1) wzrost wymaganych przez UE poziomów recyklingu i uniknięcie kar za brak ich osiągnięcia,

2) redukcję ilości odpadów opakowaniowych,

3) poprawę jakości selektywnej zbiórki „u źródła”,

4) promocję opakowań ekomodulowanych – łatwych w recyklingu – i eliminację

opakowań trudnych w recyklingu, które obecnie przeważają w tzw. „żółtym worku”,

5) wypełnienie zasady „zanieczyszczający płaci” i odciążenie mieszkańców od opłat za odbiór, sortowanie i recykling odpadów opakowaniowych, a tym samym zahamowanie podwyżek cen w gminach,

6) domknięcie luki inwestycyjnej w zakresie instalacji do sortowania i recyklingu,

7) znaczną poprawę jakości gospodarki o obiegu zamkniętym, która bezpośrednio przyczyni się do ochrony środowiska.

Według wyliczeń twórców apelu szacunkowy koszt systemu ROP (zakładając, iż koszt odbioru i zagospodarowania frakcji opakowaniowych to około 30% całości systemu komunalnego o wartości ok. 15mld PLN), który powinni finansować producenci to około 5 mld rocznie. Do tej pory poprzez DPR-y producenci finansowali jedynie ułamek tej kwoty – od ok 268 mln PLN w roku 2019 do ok 1,142 mln PLN w roku 2023. A zatem producenci do roku 2019 finansowali około 5% potrzebnej kwoty, która ze względu na uszczelnienie systemu i wzrost wartości systemu urosła w roku 2023 do ok. 23% wartości systemu ROP. – Brak koniecznego finansowania z ROP doprowadził do patologicznej sytuacji w Polsce, w której to mieszkańcy przez lata finansowali zanieczyszczającym – w większości wielkim koncernom spożywczym – odbiór, sortowanie i recykling odpadów opakowaniowych. Ta patologiczna sytuacja doprowadziła także do luki inwestycyjnej, jeśli chodzi o sortowanie odpadów, a także do praktycznie braku opłacalności funkcjonowania branży recyklerów – piszą w autorzy apelu.

Mieszkańcy nie mogą pokrywać luki finansowej

– Model ROP przedstawiony przez MKiŚ rozwiązuje ten problem i zgodnie z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE przenosi ciężar finansowania systemu na zanieczyszczających. Jest zatem całkowicie zgodny z tą dyrektywą, jak i z jego artykułem 8a – piszą dalej autorzy pisma i argumentują: – Model przedstawiony przez MKIŚ wypełnił także postulaty producentów, a mianowicie zlikwidował tak krytykowany przez nich system DPR-ów, a nawet poszedł krok dalej, likwidując obowiązki osiągania poziomów recyklingu przez Wprowadzających. Tym samym zbędne okazały się Organizacje Odzysku. Rozwiązanie to znakomicie wpisuje się w aktualnie promowane przez rząd rozwiązania deregulacyjne. Co więcej, poprzez brak kosztów oraz marż Organizacji Odzysku znacznie obniżą się koszty samego systemu dla wprowadzających. Obniżka kosztów systemu ze względu na likwidacje organizacji odzysku będzie wahać się pomiędzy 80 mln PLN a 160 mln PLN rocznie.

Według apelujących organizacji widoczna także luka finansowania systemu (koszty zagospodarowania odpadów oraz odbioru i transportu) waha się pomiędzy 4,7 mld PLN w roku 2019 do 3,8 mld PLN w roku 2023. W przeciągu tylko ostatnich 5 lat skumulowana luka w finansowaniu systemu wyniosła 22 mld PLN. Lukę tą pokryli mieszkańcy w opłatach za gospodarowanie odpadami w gminach.

Możliwa bliska współpraca między producentami a instalacjami komunalnymi

Jak zapewniają sygnatariusze apelu, model ROP zaproponowany przez MKIŚ zapewni, iż całkowite finansowanie systemu ROP pokryją zanieczyszczający, czyli producenci produktów w opakowaniach. – Jest to zatem model sprawiedliwy społecznie – przekonują. W podsumowaniu autorzy apelu podkreślają, że zaproponowany przez MKIŚ model ROP jest bardzo dobrym modelem gwarantującym zarówno wypełnianie obowiązków producentów wynikających z dyrektyw jak i cele środowiskowe, takie jak wzrost poziomów recyklingu oraz redukcję ilości odpadów opakowaniowych.

 Według nich model ten nie stoi w sprzeczności do możliwości podjęcia bliskiej współpracy pomiędzy producentami a instalacjami komunalnymi. Współpraca ta ma na celu zwiększenie odzysku surowców na etapie sortowania w instalacjach, więc powinna być oparta kompleksowe konsultacje pomiędzy projektantami opakowań dla producentów a właścicielami instalacji sortujących.

Sejmowa podkomisja zajęła się polskim modelem ROP