Plan Społeczno-Klimatyczny nie powstrzyma ubóstwa transportowego? 

Plan Społeczno-Klimatyczny (PSK), którego projekt właśnie trafił do konsultacji publicznych, ma określić sposób wydatkowania środków z unijnego Społecznego Funduszu Klimatycznego (SFK). Polska, jako największy beneficjent, otrzymać ma 65 mld zł na lata 2026–2032. 65 mld zł to środki składające się z 11,4 mld euro pochodzących z Funduszu Społeczno-Klimatycznego oraz 25 procent środków wkładu krajowego. Według Polskiego Stowarzyszenia Nowej Mobilności (PSNM), projekt PSK zawiera jednak istotne braki, które mogą istotnie obniżyć skuteczność programu.

Krytyka wsparcia dla technologii opartych na paliwach kopalnych

Jak zaznaczył Jan Wiśniewski, dyrektor Centrum Badań i Analiz PSNM, tylko 3,2 mld euro – czyli 21 proc. całego budżetu – przeznaczono na wsparcie sektora transportu drogowego. To o 46 proc. mniej niż przewidziano na sektor budynków. – Taka dysproporcja jest niezrozumiała, zwłaszcza w kontekście ograniczonego dostępu do transportu publicznego, z którym mierzy się nawet 15 milionów Polaków – podkreślił Wiśniewski, powołując się na dane UNICEF.

Zdaniem PSNM szczególne kontrowersje budzi pomysł objęcia wsparciem autobusów zasilanych sprężonym gazem ziemnym (CNG). Organizacja wskazuje, że takie rozwiązanie jest niezgodne z celami klimatycznymi Unii Europejskiej, które zakładają redukcję emisji z transportu o 90 proc. do 2050 r.

– Finansowanie przestarzałych technologii może doprowadzić do odrzucenia PSK przez Komisję Europejską – ocenił Marek Popiołek, dyrektor ds. rozwoju biznesu w PSNM. – To marnotrawienie środków, które mogłyby zostać przeznaczone na nowoczesne i przyszłościowe rozwiązania – dodał.

Brak wsparcia dla transportu indywidualnego

W opinii PSNM, projekt PSK w ogóle nie uwzględnia realnego wsparcia dla indywidualnego transportu drogowego. Tymczasem – jak zaznacza stowarzyszenie – dla wielu mieszkańców obszarów wiejskich i peryferyjnych samochód jest jedynym środkiem transportu.

PSNM apeluje o wprowadzenie programu społecznego leasingu pojazdów elektrycznych, inspirowanego francuskim modelem. Zdaniem organizacji, takie rozwiązanie pozwoliłoby ograniczyć zjawisko ubóstwa transportowego tam, gdzie transport zbiorowy jest niedostępny lub nierentowny.

W swoim stanowisku PSNM wzywa do zwiększenia budżetu na transport drogowy, mikromobilność (rowery, hulajnogi) oraz infrastrukturę ładowania pojazdów w gminach poniżej 50 tys. mieszkańców. Stowarzyszenie domaga się także całkowitego wycofania wsparcia dla pojazdów napędzanych paliwami kopalnymi.

Nowa ustawa ma umożliwić wdrożenie planu

Założenia do projektu ustawy wdrażającej Plan Społeczno-Klimatyczny zostały już wpisane do wykazu prac legislacyjnych rządu. Dokument przygotowało Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. Ustawa ma umożliwić wdrażanie instrumentów przewidzianych w PSK, w tym pomocy dla gospodarstw domowych, mikroprzedsiębiorstw i użytkowników transportu zagrożonych ubóstwem.

Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów planowane jest na czwarty kwartał 2025 r. Nowy system handlu emisjami ETS2, którego częścią będzie także transport i budownictwo, ma zostać uruchomiony w 2027 r. Oznacza to, że już za dwa lata opłaty emisyjne zaczną bezpośrednio obciążać gospodarstwa domowe – m.in. za tankowanie aut i ogrzewanie.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej komentuje

Komisja Europejska warunkuje wsparcie dla pojazdów niskoemisyjnych występowaniem sytuacji gdy odpowiadające im pojazdy bezemisyjne nie są rozwiązaniem przystępnym cenowo lub możliwym do zastosowania w danej sytuacji. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej wspólnie z Ministerstwem Infrastruktury będą przekonywać KE do uwzględnienia polskich realiów, by obok autobusów bezemisyjnych finansować także niskoemisyjne.