Pierwszy miesiąc systemu kaucyjnego. Pół miliona opakowań wróciło do recyklingu

Podczas konferencji prasowej, podsumowującej pierwszy miesiąc funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce, wiceminister Sowińska stwierdziła, że zasady zwrotu zostały przez społeczeństwo przyjęte „bardzo pozytywnie”. Przedstawiła dane, z których wynika, że w listopadzie br. do obrotu trafiło 60 mln opakowań ze znakiem kaucji, przy czym od października do listopada 2025 wypłacono klientom kaucję za 500 tys. opakowań. Wiceminister wyraziła nadzieję, że w przyszłym roku liczba opakowań objętych systemem kaucyjnym będzie szybko rosła.

Okres przejściowy i wyzwania logistyczne

Zaznaczyła, że napoje w opakowaniach nieobjętych kaucją mogą być nadal sprzedawane do wyczerpania zapasów. – To bardzo ważne, by przy zakupach sprawdzić, czy opakowania nie należy oddać w systemie kaucyjnym – mówiła podczas konferencji. Dodała, że niektóre sklepy wprowadzają promocje i zbierają opakowania nieoznaczone znakiem kaucji, co jest działaniem prośrodowiskowym.Wiceszefowa resortu zapowiedziała też kontynuację kampanii informacyjnej zwiększającej świadomość zarówno konsumentów jak i producentów w przypadku kaucji. Dodała też, że rozważane są korekty systemu. Powiedziała, że w przyszłości resort chciałby włączyć do systemu kaucyjnego opakowania standardowe szklane wielokrotnego użytku. Zaznaczyła, że jest to „duże wyzwanie logistyczne, które jest jeszcze przed nami”.

Surowe kary za brak wymaganych poziomów zbiórki

Sowińska poinformowała, że zgodnie z przepisami, od 1 stycznia 2026 roku firmy wprowadzające na rynek napoje muszą wykazać osiągnięcie 77 proc. poziomu zbiórki pustych butelek i puszek w ramach systemu kaucyjnego, a jeśli nie osiągną tego poziomu, zapłacą opłatę produktową – 1 zł za każdy brakujący kilogram opakowań. Dla producentów, którzy nie podpiszą umowy z operatorem, stawka będzie potrójna i wyniesie 3 zł za kilogram. Jeżeli wymagany poziom nie zostanie osiągnięty, obowiązek wniesienia opłaty produktowej spoczywa zarówno na producencie, jak i na operatorze, przy czym każdy z nich uiszcza 50 proc. należnej kwoty.

Zasady funkcjonowania systemu w praktyce

Na początku października w Polsce wprowadzono system kaucyjny, co oznacza, że do napojów w butelkach plastikowych (do 3 l), metalowych puszkach (do 1 l) i szklanych butelkach wielorazowego użytku (do 1,5 l) ma być doliczana kaucja, którą można odzyskać po oddaniu opakowania. Kaucja wynosi 50 groszy w przypadku butelek plastikowych i puszek, a 1 zł w przypadku wielorazowych butelek szklanych. O tym, czy dane opakowanie jest objęte kaucją, informuje znak kaucyjny nadrukowany na etykiecie lub puszce. To dwie strzałki tworzące prostokąt z napisem „kaucja” i z jej kwotą.

Do końca 2025 r. obowiązuje trzymiesięczny okres przejściowy, który ma pozwolić producentom i sklepom sprzedać napoje w opakowaniach sprzed wprowadzenia systemu kaucji i zastąpić je nowymi, kaucyjnymi.

Przepisy dają producentom napojów możliwość zdecydowania – niezależnie od okresu przejściowego – że nie przystąpią do systemu kaucyjnego, godząc się na płacenie tzw. opłaty produktowej, czyli de facto kary za niezrealizowanie minimalnych poziomów selektywnej zbiórki.

Kaucja pobierana ma być od każdego wprowadzonego na rynek napoju w opakowaniu objętym systemem. Zwrot kaucji użytkownikowi końcowemu następuje również za pomocą systemu, bez konieczności okazywania paragonu nabycia napoju. Oddawane opakowania powinny być puste, nie mogą być zgniecione i muszą mieć czytelny kod kreskowy na etykiecie oraz logo systemu kaucyjnego. Kaucja jest osobną pozycją na paragonie.

Powszechnym systemem kaucyjnym objęte są tylko te opakowania, które są oznaczone znakiem kaucji. To bardzo ważne, by przy zakupach czy po wypiciu napoju sprawdzić, czy opakowania nie należy oddać w systemie kaucyjnym. Niektóre sklepy wprowadzają promocje i zbierają opakowania… pic.twitter.com/flGZl9tAYZ

— Ministerstwo Klimatu i Środowiska (@MKiS_GOV_PL) December 29, 2025

System kaucyjny ma zachęcić konsumentów do zwrotu opakowań. Jego głównym celem jest podniesienie poziomów selektywnej zbiórki opakowań po napojach i osiągnięcie unijnych progów recyklingu. Zgodnie z nimi w latach 2025-2028 poziom selektywnej zbiórki odpadów ma sięgnąć 77 proc. w przypadku butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (o pojemności do 3 l), metalowych puszek (o pojemności do 1 l) oraz butelek szklanych wielokrotnego użytku (o pojemności do 1,5 l). Od 2029 r. próg ten wzrośnie do 90 proc.

Jak wskazywali przedstawiciele resortu klimatu, dotychczasowym sposobem zbiórki opakowań (wrzucenie do żółtego pojemnika lub worka) udawało się w Polsce zebrać maksymalnie ok. 45 proc. wprowadzonych na rynek butelek PET. System kaucyjny ma pozwolić osiągnąć w Polsce poziom ich zbiórki na poziomie przekraczającym 90 proc.