Od odpadu do produktu. Recyklerzy między technologią a ekonomią

Dyskusję w panelu „Od odpadu do produktu – rola recyklerów w selektywnej zbiórce odpadów” otworzył prowokacyjnym pytaniem o to, jak wyglądałby świat bez recyklingu, prowadzący Kamil Paczek („Energia i Recykling”). Szybko jednak rozmowa zeszła z poziomu teoretycznych rozważań na bardzo konkretne problemy, z którymi dziś mierzy się branża.

Brak zachęt ekonomicznych pogrąża recyklerów

W wielu wypowiedziach powracał wątek narastającej frustracji recyklerów. Katarzyna Błachowicz (Veolia) zwracała uwagę, że mimo zmieniających się rządów wciąż nie udało się wdrożyć skutecznego systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. W podobnym tonie wypowiadał się Konrad Nowakowski (Polska Izba Odzysku i Recyklingu Opakowań), podkreślając, że brak ROP i realnych zachęt ekonomicznych przekłada się dziś na falę bankructw firm recyklingowych w całej Europie. Obie te perspektywy łączyło przekonanie, że branża funkcjonuje w rozproszeniu, zamiast jako spójny system, a bez przełomu ekonomicznego recykling przaje się zwyczajnie opłacać.

Do tych problemów odnosił się także Sławomir Pacek (Stowarzyszenie „Polski Recykling”), wskazując na niespójność rozwiązań systemowych i braki w edukacji. Jako przykład podawał system kaucyjny, który – jego zdaniem – został wprowadzony bez odpowiedniego przygotowania społecznego i komunikacyjnego. Kampania informacyjna była słaba i spóźniona, a sam system, pozbawiony zaplecza w postaci ROP, w praktyce staje się konstrukcją niepełną. Pacek podkreślał, że przyszły system ROP powinien wprost uwzględniać interesy recyklerów, wspierać ekoprojektowanie i jasno regulować zasady wykorzystania recyklatów.

Brak mechanizmów budujących popyt na produkty z recyklatów

W dyskusji wielokrotnie wracał również temat niewykorzystanych potencjałów. Katarzyna Błachowicz zwracała uwagę na odpady rolnicze i spożywcze, bioodpady czy tekstylia – frakcje, które udało się zebrać, ale których nie potrafimy skutecznie zagospodarować. Jak podkreślała, kluczowe są rzetelne informacje o realnych korzyściach z inwestycji w instalacje, takich jak produkcja tańszego ciepła czy energii, bo bez twardych danych trudno przekonać zarówno inwestorów, jak i samorządy.

Inaczej, choć uzupełniająco, problem domykania obiegu opisywał Andrzej Kubik (Stowarzyszenie Recyklerów Opon). Zwracał uwagę, że gospodarka o obiegu zamkniętym nie kończy się na samym procesie recyklingu – recyklat musi jeszcze znaleźć zastosowanie w realnym produkcie. Tymczasem brakuje mechanizmów budujących popyt, a wykorzystanie materiałów z recyklingu często się nie opłaca. Kubik podkreślał, że nikt nie będzie działał wyłącznie „dla idei”, dlatego konieczne są narzędzia ekonomiczne, które uczynią takie rozwiązania konkurencyjnymi. Przywoływał przy tym przykłady dobrych praktyk ze Skandynawii i USA oraz konkretne produkty powstające niemal w całości z materiałów z recyklingu.

Brak prostych regulacji prawnych

Na te głosy nakładała się bardziej alarmistyczna perspektywa Konrada Nowakowskiego, który ostrzegał, że obecna fala bankructw może być zapowiedzią głębszego kryzysu całego sektora. Zwracał uwagę na rozdźwięk między unijnymi deklaracjami o wspieraniu recyklingu a brakiem skutecznych, prostych regulacji. Jak podkreślał, technologia pozwala dziś poddać recyklingowi niemal każdy odpad, ale kluczowe pytanie brzmi, czy znajdzie się producent, któremu będzie się opłacało wykorzystać powstały recyklat. Krytycznie oceniał także zapisy dotyczące ekoprojektowania, które zbyt często kończą się jedynie na deklaracjach.

Czas spojrzeć na folie i areozole

Perspektywę pracującego na rzecz selekcji opakowań aluminiowych wnosił do dyskusji Jacek Wodzisławski (Fundacja Recal), wskazując, że cyrkularność w tym sektorze rządzi się nieco innymi prawami. Mimo relatywnie wysokich poziomów zbiórki puszek wciąż „ucieka” około miliona ton metali. Wodzisławski zwracał uwagę, że nadszedł czas, by większą uwagę poświęcić trudniejszym frakcjom, takim jak folie aluminiowe czy aerozole, a także uporządkować lokalne instrukcje segregacji, które bywają ze sobą sprzeczne. Podkreślał również potrzebę dalszej automatyzacji sortowni – nie tylko w odniesieniu do plastiku, ale także innych frakcji.

Panel jednoznacznie pokazał, że bez spójnych regulacji, realnych mechanizmów ekonomicznych oraz świadomej budowy popytu na produkty z recyklingu nawet najlepiej zorganizowana selektywna zbiórka i zaawansowane technologie nie pozwolą domknąć obiegu „od odpadu do produktu”.