Recykling szkła – zero szans na poprawę?

Energia i Recykling 4/2026 (100)

Konrad Nowakowski

Recykling szkła – zero szans na poprawę?

Na pierwszy rzut oka szkło wydaje się materiałem idealnym. Nie degraduje się w recyklingu, może być przetapiane wielokrotnie, a jego wykorzystanie w produkcji ogranicza zużycie surowców pierwotnych i energii. Skoro więc jest popyt na stłuczkę szklaną, działają profesjonalne zakłady doczyszczania i mamy do czynienia z materiałem, który w teorii nie ma większych wad, to dlaczego poziomy zbiórki i recyklingu szkła w Polsce nadal są wyraźnie niższe od europejskich?

MP3 Posłuchaj tego artykułu

Audio wygenerowane przez AI — mogą wystąpić drobne nieścisłości

W mojej ocenie właśnie w tym miejscu zaczyna się właściwa dyskusja o szkle. Nie chodzi o to, czy szkło da się poddać recyklingowi, bo to wiadomo od dawna. Nie chodzi też o to, czy rynek może przyjąć stłuczkę, bo popyt ze strony hut istnieje. Problemem nie jest również ekoprojektowanie opakowań szklanych na wielką skalę – jako ekspert szacuję, że jedynie około 5% opakowań szklanych jest projektowanych w sposób realnie utrudniający recykling. Dotyczy to przede wszystkim niewielkich, dekoracyjnych opakowań kosmetycznych, często z dodatkowymi elementami lub nietypowym wykończeniem. Ten segment ma jednak ograniczone znaczenie dla całości strumienia i w praktyce często w ogóle nie trafia do selektywnej zbiórki szkła.

Skoro nie ekoprojektowanie, skoro nie brak technologii i skoro nie brak zainteresowania po stronie hut, to słabym ogniwem okazuje się być coś znacznie mniej efektownego: jakość selektywnej zbiórki, a w konsekwencji także trudności z wysortowaniem szkła i stłuczki w instalacjach sortujących. Szkło jest więc dziś nie tyle problemem technologicznym, ile testem sprawności całego systemu gospodarowania odpadami.

Europejski punkt odniesienia

Europa dochodziła do obecnych poziomów zbiórki szkła przez ponad dwie dekady. Dane branżowe i instytucjonalne wskazują, że zbiórka szkła opakowaniowego do recyklingu rosła stopniowo – od poziomów około 60–65% na początku stulecia do ponad 80% w ostatnich latach. Według inicjatywy Close the Glass Loop w 2023 r. europejski poziom zbiórki szkła do recyklingu wyniósł około 80,8%, co odpowiada ponad 12 mln ton szkła kierowanego do ponownego przetopu. To efekt długiego dojrzewania systemów zbiórki, infrastruktury i logistyki.

Rys. 1. Trend zbiórki szkła opakowaniowego do recyklingu w UE

Źródło: Close the Glass Loop, Annual Report 2023 – Glass Collection for Recycling Rate in Europe, Brussels 2024; FEVE – The European Container Glass Federation, Facts & Product Details

Na tym tle Polska wypada o wiele gorzej. W zależności od przyjętej metodologii raportowania poziom recyklingu szkła opakowaniowego w Polsce należy ujmować ostrożniej: według metodyki IOŚ-PIB dla 2022 r. wyniósł on około 45%, natomiast w wariancie opartym na danych raportowanych przez wprowadzających – około 65,3%. Nie chodzi przy tym o różnicę technologiczną, lecz systemową. Polska ma profesjonalne instalacje doczyszczania stłuczki, posiada popyt na surowiec i sektor hutniczy zainteresowany materiałem wtórnym. Mimo to nie osiąga poziomów, które na Zachodzie są już standardem.

Właśnie dlatego zarzut, że również w przypadku szkła zauważamy problem z ekoprojektowaniem, jest moim zdaniem nietrafiony. Oczywiście, istnieją obszary do poprawy – zwłaszcza w małych, dekoracyjnych opakowaniach kosmetycznych – ale nie one ważą dziś na wyniku całego systemu.

Kluczowe dane dla rynku recyklingu szkła w Polsce

Wskaźnik	Polska
Poziom recyklingu/zbiórki do recyklingu*	45–65,3%
Opakowania szklane wprowadzone na rynek	Ok. 1,316 mln ton
Opakowania szklane poddane recyklingowi	Ok. 0,635 mln ton
Luka między rynkiem a recyklingiem	Ok. 0,681 mln ton

Źródło: Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, Rynek recyklingu odpadów opakowaniowych w Polsce w 2022 roku, Warszawa 2023;

* Dla Polski: 45% według metodyki IOŚ-PIB albo 65,3% według wariantu opartego na danych wprowadzających

Gdzie naprawdę leży problem?

Według raportu IOŚ-PIB za 2022 r. na polski rynek wprowadzono około 1,316 mln ton opakowań szklanych, a recyklingowi poddano około 635 tys. ton. Innymi słowy, około 681 tys. ton szkła rocznie nie wraca do obiegu hutniczego, jeżeli przyjąć dane IOŚ-PIB dla 2022 r. Najsłabszym ogniwem systemu pozostaje zatem jakość selektywnej zbiórki. Jeżeli do pojemnika trafia szkło zanieczyszczone, pomieszane z innymi frakcjami albo po prostu nieodpowiednio zebrane, cały dalszy łańcuch przetwarza gorszy wsad. Ostatecznie przekłada się to na problemy z wysortowaniem szkła w instalacjach i mniejszą ilość stłuczki spełniającej wymagania hut.

Rys. 2. Strumień szkła opakowaniowego w Polsce

Źródło: Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, Rynek recyklingu odpadów opakowaniowych w Polsce w 2022 roku, Warszawa 2023

Nie oznacza to, że instalacje sobie nie radzą, a raczej, że pracują na materiale, który od początku trafia do systemu w jakości gorszej, niż powinien. To zasadnicza różnica: problemem nie jest brak technologii, lecz to, że maszyny przetwarzają złej jakości materiał wejściowy.

Drugim elementem jest ekonomika. Największą wartość ma stłuczka bezbarwna, podczas gdy stłuczka zmieszana jest surowcem istotnie mniej atrakcyjnym ekonomicznie. To może osłabiać chęć inwestowania po stronie podmiotów, które odpowiadają za zbiórkę i przygotowanie szkła do dalszego przetwarzania. Im niższa wartość zmieszanej stłuczki, tym trudniej oczekiwać, że system będzie sam z siebie finansował poprawę jakości procesu recyklingu.

Dochodzi do tego jeszcze koszt transportu. Szkło jest materiałem ciężkim, a jego przewóz na duże odległości szybko podnosi koszty. Jeżeli system zbiórki nie jest wystarczająco efektywny, logistyka staje się dodatkowym obciążeniem, a nie impulsem do wzrostu.

System kaucyjny: więcej pytań niż odpowiedzi

Istotnym wątkiem pozostają także zmiany prawne. W obecnym modelu butelki szklane wielokrotnego użytku funkcjonują dwutorowo: zarówno w tradycyjnych systemach zwrotu (organizowanych przez producentów napojów), jak i – przynajmniej na razie – w nowym systemie kaucyjnym. To rozwiązanie ogranicza ryzyko „ucieczki” producentów z systemu depozytowego; mogliby oni to zrobić, przechodząc z opakowań wielokrotnego użytku na opakowania jednorazowe, nieobjęte kaucją. Jest to jednak rozwiązanie przejściowe.

Jednocześnie słychać też zapowiedzi dotyczące ewentualnego rozszerzenia systemu kaucyjnego na jednorazowe butelki szklane. W tle toczy się dyskusja o tzw. małpkach, jednak nie mamy pewności, że zostaną one objęte systemem. W efekcie rynek nie dostaje jasnej odpowiedzi, jaki będzie docelowy model zbiórki szkła, a bez niej trudno oczekiwać skłonności do inwestowania. Samorządy nie wiedzą, czy dalej wzmacniać system gminny; przedsiębiorcy – jak długo obecny model zbiórki odpadów opakowaniowych pozostanie aktualny. Operatorzy systemu kaucyjnego z kolei nie są dziś w mojej ocenie przygotowani na obsługę dużego strumienia szkła jednorazowego.

W tym samym czasie z debaty znika PAYT (ang. pay as you throw, czyli płać za to, co wyrzucasz) – mechanizm, który w myśl nowelizacji tzw. ustawy czystościowej miał być jedynie opcją, a nie obowiązkiem, ale mógł dać samorządom dodatkowe narzędzie poprawy jakości zbiórki. Teraz pojawiają się informacje, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza z tej możliwości zrezygnować pod naciskiem samorządów. To temat na osobną dyskusję, ale już dziś widać, że nie daje on powodów do optymistycznych prognoz dotyczących jakości selektywnej zbiórki w Polsce.

Biznes czeka na pozytywny sygnał

Czy jednak są dziś na rynku zjawiska, które mogą nas nastrajać bardziej optymistycznie? Z biznesowego punktu widzenia trudno dziś wskazać coś, co dałoby jednoznacznie pozytywny impuls. Niepewność regulacyjna i słaba jakość zbiórki nie budują dobrego klimatu inwestycyjnego. Jeżeli jednak szukać obszarów, w których widać potencjał do poprawy, to są to edukacja i segregacja u źródła. Lepsze sortowanie odpadów przez mieszkańców może realnie poprawić jakość stłuczki szklanej. Tyle tylko, że jest to zaledwie jeden element całej układanki.

Do osiągnięcia poziomu zbliżonego do 80% potrzebne są jednocześnie: stabilne regulacje, dobra jakość selektywnej zbiórki, właściwe bodźce ekonomiczne i sprawna współpraca między samorządami, instalacjami a przemysłem. Bez takiego sprzężenia nawet tak cenny materiał jak szkło nie osiągnie pełni swojego potencjału.

Rys. 3. Trend poziomu recyklingu szkła opakowaniowego w Polsce

Źródło: opracowanie robocze na podstawie danych branżowych i wcześniejszych wersji materiału; wartości dla lat 2023 i 2024 należy traktować jako szacunki orientacyjne, nie jako oficjalne statystyki roczne

Rys. 4. Trend poziomu recyklingu/zbiórki szkła opakowaniowego w UE

Źródło: opracowanie robocze na podstawie FEVE, Eurostat i materiałów branżowych

Polski sektor recyklingu szkła nie ma dziś problemu z technologią, specjalistami ani materiałem jako takim. Problemem jest system, który nie potrafi w pełni wykorzystać jego potencjału. Jeżeli nadal pozostajemy wyraźnie poniżej poziomów europejskich, to znaczy, że problem nie leży w szkle. Leży on po naszej stronie.

Konrad Nowakowski

ekspert ds. gospodarki odpadami

Źródła