Badanie: ponad 80 proc. Polaków aktywnie korzysta lub planuje korzystać z systemu kaucyjnego

Jak wynika z badania, 62,3 proc. ankietowanych korzystało już z systemu kaucyjnego i zamierza robić to dalej, a kolejne 18,8 proc. planuje zacząć z niego korzystać. Natomiast 10,4 proc. pytanych nie zamierza zwracać opakowań objętych kaucją. Jednocześnie 71,8 proc. ankietowanych dobrze oceniło swoją wiedzę na temat zasad funkcjonowania systemu.Większość, bo 77,5 proc. osób rozumie przy tym jego cel, czyli ograniczenie ilości generowanych odpadów i zwiększenie poziomów recyklingu, a 63,5 proc. deklaruje, że rzadziej niż wcześniej wyrzuca opakowania do koszy na śmieci.

Świadomość ekologiczna a wiek respondentów

Zgodnie z wynikami badania najlepiej swoją wiedzę na temat systemu oceniają najmłodsi respondenci w wieku 18-24 lat, jednak jednocześnie ta grupa wiekowa najrzadziej sprawdza, czy kupione napoje w butelkach i puszkach mają oznaczenie kaucji (czasami, prawie zawsze lub zawsze robi to 65 proc. osób w tym wieku). W przypadku grupy 45-54 lat odsetek tych, którzy czasami, prawie zawsze lub zawsze szukają logo kaucji jest największy – wynosi 83 proc.

Ogółem 24 proc. zawsze sprawdza, czy na opakowaniach jest znak systemu, 23 proc. prawie zawsze, a 27 proc. – czasami. Kolejne 16 proc. robi to rzadko, a 9 proc. – nigdy.

Ankietowani wskazali również, że największa część, bo 27 proc. osób zwraca w ramach systemu kaucyjnego jednorazowo od 11 do 20 opakowań. Kolejne 25 proc. oddaje na raz od sześciu do 10 butelek lub puszek, a 23 proc. – powyżej 20 sztuk. 19 proc. ankietowanych zwraca jednorazowo od jednego do pięciu opakowań.

Co motywuje Polaków do zwrotu opakowań?

Badani zostali również zapytani, co mogłoby bardziej zachęcić ich do częstszego korzystania z systemu kaucyjnego. Najwięcej, bo 46 proc. wskazało, że byłaby to większa liczba automatów w dowodnych lokalizacjach. 36 proc. uważa, że zachęciłaby ich bardziej większa liczba punktów zwrotu w sklepach lub punktach handlowych, a 30 proc. – dodatkowe zachęty finansowe lub nagrody. Mniejszy odsetek (27 proc.) wskazało na wyższą kaucję, a 26 proc. uważa, że automaty powinny działać szybciej.

Jednocześnie 65 proc. respondentów pozytywnie oceniło łatwość odzyskania kaucji, 59 proc. chwali oznaczenia punktów zwrotu opakowań, a 58 dobrze ocenia łatwość korzystania z automatów. Zadowolonych z wysokości kaucji jest 53 proc. osób. Ogółem około 34 proc. konsumentów ocenia system kaucyjny pozytywnie, a 35 proc. negatywie (pozostali nie mają zdania). Ponadto 36 proc. chciałoby rozszerzenia systemu na inne opakowania. Jednocześnie jednak przeciwnego zdania jest niemal taki sam odsetek ankietowanych – 35 proc.

Sklepy spożywcze naturalnym punktem zwrotu

„Raport pokazuje, że system kaucyjny szybko zintegrował się z codzienną ścieżką zakupową konsumentów. 90,1 proc. badanych wskazuje sklepy spożywcze i supermarkety jako naturalne miejsce zwrotu opakowań, a 84,7 proc. deklaruje, że oddawanie opakowań łączy z zakupami” – wskazano w publikacji opisującej badanie. Dodano, że dla 60,1 proc. respondentów obecność punktu zwrotu ma znaczenie przy wyborze sklepu, a 85 proc. konsumentów robi zakupy w tym samym sklepie, do którego przyszli oddać opakowania.

Badanie zostało zrealizowane przez Agencję Badawczą PBS na zlecenie operatora kaucyjnego Krajowy System Kaucyjny Zwrotka S.A. metodą CAWI na próbie 1062 respondentów w marcu i kwietniu br.

Zasady systemu kaucyjnego i cele recyklingowe

Od 1 października 2025 r. w Polsce obowiązuje system kaucyjny. Do napojów w butelkach plastikowych (do 3 l), metalowych puszkach (do 1 l) doliczana jest kaucja w wysokości 50 groszy, którą można odzyskać po oddaniu opakowania. O tym, czy dane opakowanie jest objęte kaucją, informuje znak kaucyjny nadrukowany na etykiecie lub puszce – dwie strzałki tworzące prostokąt z napisem „kaucja” i z jej kwotą. Aby odzyskać kaucję nie trzeba mieć paragonu, ale opakowanie nie może być zgniecione.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w systemie kaucyjnym od 2026 r. są też butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l (w ich przypadku kaucja to 1 zł). Producenci napojów w takich butelkach nadal mogą jednak prowadzić własne, niezależne zbiórki takich opakowań. Systemy te od wielu lat mają przede wszystkim producenci piw.

Jednym z głównych celów systemu kaucyjnego jest osiągnięcie unijnych poziomów selektywnej zbiórki opakowań po napojach (77 proc. do 2028 r. i 90 proc. od 2029 r.).

Jak wynika z danych przekazanych w połowie kwietnia br. przez resort klimatu i środowiska, w ramach systemu kaucyjnego zwrócono 520 mln opakowań. Wiceministra klimatu Anita Sowińska wskazywała wówczas, że resort klimatu spodziewa się, że liczba zbieranych butelek oraz puszek będzie rosła i osiągnie poziom 0,5 mld miesięcznie.