Samorządy w inwestycyjnym szczycie. Deficyt wzrośnie do 35,8 mld zł

Z danych Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych wynika, że jednostki samorządu terytorialnego planują w 2026 r. deficyt w wysokości 35,8 mld zł. To niemal dwudziestokrotnie więcej niż w 2025 r., kiedy różnica między dochodami a wydatkami wyniosła 1,8 mld zł.

Tak duży deficyt ma jednak charakter przejściowy i jest związany przede wszystkim z nasileniem aktywności inwestycyjnej. W kolejnych latach sytuacja finansowa samorządów ma się stopniowo poprawiać. W 2027 r. planowany deficyt ma spaść do około 6,77 mld zł. Na 2028 r. samorządy prognozują już nadwyżkę w wysokości 811 mln zł, a w 2029 r. – 6,8 mld zł.

Wydatki przekroczą pół biliona złotych

Łączne dochody jednostek samorządu terytorialnego mają w 2026 r. wynieść 468,7 mld zł. Zdecydowaną większość tej kwoty, czyli 413,6 mld zł, będą stanowiły dochody bieżące, przeznaczane m.in. na finansowanie usług publicznych, wynagrodzeń, transportu, oświaty czy utrzymania infrastruktury.

Wydatki samorządów zaplanowano natomiast na poziomie 504,5 mld zł. Oznacza to, że po raz pierwszy ich łączna wartość przekroczy pół biliona złotych. Różnica pomiędzy dochodami i wydatkami odpowiada planowanemu deficytowi na poziomie 35,8 mld zł.

W 2027 r. skala samorządowych budżetów ma być już mniejsza. Dochody zaplanowano na 458,02 mld zł, w tym dochody bieżące na 427,45 mld zł. Wydatki mają wynieść 464,8 mld zł, czyli prawie 40 mld zł mniej niż w 2026 r.

Ponad 112 mld zł na inwestycje

Najważniejszą przyczyną wzrostu wydatków będzie kumulacja inwestycji. W 2026 r. samorządy planują przeznaczyć na wydatki majątkowe 112,6 mld zł. Oznacza to, że niemal co czwarta złotówka wydana przez jednostki samorządu terytorialnego będzie związana z inwestycjami.

W porównaniu z poprzednim rokiem wydatki majątkowe mają wzrosnąć o 17,7 mld zł. Jak wskazuje KRRIO, wynika to przede wszystkim z kumulacji płatności oraz finalizowania przedsięwzięć współfinansowanych z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności.

– 2026 r. prognozowany jest wzrost w stosunku do roku poprzedniego wydatków majątkowych, co wiąże się z kumulacją płatności i finalizacją inwestycji finansowanych środkami z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności – wskazano w raporcie KRRIO.

Skala inwestycji ma jednak wyraźnie zmaleć po zakończeniu obecnego cyklu finansowania. W 2027 r. samorządy zamierzają przeznaczyć na ten cel 67,8 mld zł. Byłoby to o 44,8 mld zł, czyli niemal 40 proc. mniej niż w 2026 r.

Wraz z inwestycjami rośnie zadłużenie

Realizacja dużej liczby przedsięwzięć będzie wymagała nie tylko wykorzystania funduszy zewnętrznych, ale również zapewnienia wkładu własnego i sięgnięcia po finansowanie zwrotne. Z projektów wieloletnich prognoz finansowych wynika, że łączny dług samorządów wzrośnie w 2026 r. o 27,5 mld zł.

Na koniec roku ma wynieść 143,06 mld zł, co oznacza wzrost o 23,8 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim. Zwiększą się również koszty jego obsługi. Samorządy planują przeznaczyć na odsetki i pozostałe wydatki związane z zadłużeniem 6,95 mld zł, wobec 6,38 mld zł w 2025 r. Oznacza to wzrost o 8,9 proc.

Dane KRRIO pokazują więc, że 2026 r. będzie dla samorządów okresem wyjątkowo dużej aktywności inwestycyjnej. Ceną za przyspieszenie realizacji projektów, zwłaszcza tych finansowanych z KPO, będzie jednak przejściowy, gwałtowny wzrost deficytu oraz zadłużenia. Prognozy na kolejne lata wskazują, że po zakończeniu inwestycyjnego szczytu wydatki mają spaść, a samorządowe budżety stopniowo powrócić do równowagi.