Samorządy o kosztach kaucji i braku długofalowej wizji ROP

O tym, co tak naprawdę oznacza dzisiaj dla gmin kaucja i dlaczego brakuje nam „planu gry” na kolejne dekady, dyskutowano w studiu Portalu Komunalnego w Pobierowie. Wśród gości znaleźli się reprezentanci samorządów oraz eksperci, m.in.: Małgorzata Izdebska, Dorota Lew-Pilarska, Tomasz Kacprzak i Maciej Kiełbus. Zgodnie przyznali oni, że samorządy, jako jednostki odpowiedzialne za zorganizowanie i wdrożenie systemu odpadowego na poziomie lokalnym, zostały postawione w niezwykle trudnej sytuacji.

Zobacz całą rozmowę samorządowców oraz ekspertów na temat gospodarki odpadami i jej aktualnych wyzwań

Gra w ciemno i demontaż systemu

Z perspektywy gmin system kaucyjny w obecnym kształcie jawi się nie jako szansa na efektywniejszy recykling, ale jako wyzwanie uderzające w opłacalność już istniejącej infrastruktury. Samorządy latami inwestowały w nowoczesne sortownie, a teraz nagle zmieniają się zasady gry.

– Zbudowaliśmy ten system, a dzisiaj ten system jest demontowany i my nie wiemy do końca według jakiej kolejności czy zasad, bo może moglibyśmy się do tego jakoś przygotować. Brakuje spójnego, konsekwentnego planu na gospodarkę odpadami, bo te plany nie mogą być w perspektywie dwóch, trzech lat – zaznaczyła podczas debaty Małgorzata Izdebska, sekretarz gminy Wołomin, reprezentująca Związek Miast Polskich. Jak stanowczo dodała: – Jesteśmy w zasadzie jedynym krajem Unii Europejskiej, gdzie jest kaucja, a nie ma rozszerzonej odpowiedzialności producenckiej.

Do kwestii trudności, z jakimi borykają się zakłady przetwarzania odpadów, odniósł się Tomasz Kacprzak, prezes MPO Łódź. Zwrócił on uwagę na bariery prawne, które wręcz wiążą ręce spółkom komunalnym w kontekście współpracy z nowym systemem.

– Instalacje samorządowe, spółki samorządowe, zgodnie z ustawą o gospodarce komunalnej, nie mogą świadczyć usług na rzecz operatorów systemu kaucyjnego. Dlaczego? Bo to nie jest nasze zadanie. Jest to zwykła działalność o charakterze komercyjnym, która jest szczególnie niebezpieczna w przypadku instalacji funkcjonujących w reżimie powierzeniowym, in-housowym – podkreślał Tomasz Kacprzak, wskazując, że instalacje te mogą wkrótce stracić najcenniejsze surowce, nie mając przy tym prawnych możliwości zrekompensowania sobie tych strat na rynku komercyjnym.

Pieniądze z ROP-u: ślimacze tempo

Palącą kwestią pozostaje niezmiennie sprawa Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta. Gminy wprost wskazują, że bez tych środków nie będą w stanie utrzymać opłat za wywóz śmieci dla mieszkańców na akceptowalnym poziomie. Na ślimaczące się tempo prac legislacyjnych i brak harmonogramu utyskiwał Maciej Kiełbus, prawnik z kancelarii Ziemski & Partners.

– Brakuje mi przede wszystkim mapy krótkoterminowej, bo my mamy 13 miesięcy do wyborów. Tu już nie ma na co czekać, mamy wywołanych bardzo dużo projektów aktów normatywnych. Nie widać, co dalej. I nie przedstawiono na tej konferencji planu gry, że okej, w październiku kończymy proces, idziemy do Sejmu. Mam poczucie, że my jedziemy na jałowym biegu – ostrzegał ekspert, zwracając uwagę na realne ryzyko, że kolejne obiecane ustawy utkną w martwym punkcie.

Koszty transformacji poniesie mieszkaniec?

Wnioski z debaty są jasne: jeśli państwo nie wprowadzi rozsądnych i kompleksowych regulacji obejmujących kaucję i ROP jednocześnie, koszty funkcjonowania rozszczelnionego systemu spadną ostatecznie na obywateli.

– My płacimy. Po prostu cały czas płacimy – podsumowała Małgorzata Izdebska, zaznaczając, że to mieszkaniec ponosi dziś uśrednione koszty luk w systemie. Samorządowcy zrzeszeni w ogólnopolskich związkach już teraz apelują do rządu o partnerskie traktowanie i wypracowanie rozwiązań, które uwzględnią nie tylko narzucone cele unijne, ale przede wszystkim realia prawne i finansowe gmin.