CBAM i ETS: nowy wymiar konkurencji między UE a Chinami

Dla Polski, jako kraju silnie powiązanego z unijnym rynkiem wewnętrznym i jednocześnie zależnego od importu surowców oraz półproduktów, polityka klimatyczna UE przestaje być wyłącznie kwestią środowiskową. Mechanizmy takie jak CBAM czy EU ETS coraz mocniej oddziałują na koszty produkcji, łańcuchy dostaw i opłacalność importu spoza Unii.
W tym kontekście szczególnie istotna staje się konkurencja z Chinami – państwem, które w ostatnich dwóch dekadach przejęło globalne przywództwo m.in. w przemyśle chemicznym, wypierając Europę z części rynków.

Chińska ekspansja a presja regulacyjna ze strony UE

Jak wskazuje ekspertka Forum Energii, chińskie firmy już wkrótce mogą mierzyć się z wymogami dekarbonizacyjnymi porównywalnymi do tych, które od lat obowiązują w Unii Europejskiej. Kluczowym czynnikiem jest unijny mechanizm CBAM, czyli graniczny podatek węglowy, który obejmie importerów towarów energochłonnych spoza UE – w tym z Chin.
Dla europejskiego przemysłu, także w Polsce, ma to być narzędzie wyrównujące warunki konkurencji. Jednocześnie rodzi pytania o realną możliwość weryfikacji śladu węglowego produktów sprowadzanych z Azji.

CBAM – nowe obowiązki dla importerów od 2026 roku

Od 1 stycznia 2026 r. importerzy towarów objętych CBAM, takich jak cement, stal, aluminium, nawozy czy energia elektryczna, będą musieli posiadać status upoważnionego zgłaszającego. Pierwsze faktyczne rozliczenia finansowe nastąpią w 2027 r. za rok 2026.
Mechanizm ten ma uwzględniać w cenach importowanych towarów koszty emisji CO₂, które w UE są już w dużej mierze internalizowane poprzez EU ETS. W przypadku branży chemicznej CBAM obejmie na razie jedynie wybrane produkty powiązane z produkcją nawozów, co pokazuje stopniowe, ale konsekwentne rozszerzanie regulacji.

Chiny budują własny system ETS – podobny, ale nie taki sam

Chiński narodowy system handlu emisjami (CNETS), uruchomiony w 2021 r., pozostaje w fazie intensywnego rozwoju. Początkowo obejmował wyłącznie sektor energetyczny, jednak został już rozszerzony na cement, stal i aluminium, obejmując około 3700 podmiotów odpowiedzialnych za 15 proc. globalnych emisji.
Choć chiński system jest bardziej scentralizowany i elastyczny niż unijny, różni się zasadniczo podejściem do alokacji uprawnień – są one wciąż przyznawane bezpłatnie, a rynek cechuje się mniejszą przejrzystością. Eksperci podkreślają jednak, że planowane zaostrzenie zasad, wprowadzenie limitów emisji oraz aukcji może w kolejnych latach znacząco podnieść ceny uprawnień, zbliżając Chiny do standardów znanych w UE.

Co to oznacza dla Polski i UE?

Z perspektywy Polski i całej Unii Europejskiej zbliżanie się chińskich regulacji klimatycznych do unijnych standardów może oznaczać zarówno ograniczenie presji konkurencyjnej, jak i nowe wyzwania handlowe. CBAM staje się narzędziem nie tylko ochrony europejskiego przemysłu, ale też eksportu unijnego modelu polityki klimatycznej poza granice Wspólnoty.
W praktyce oznacza to, że wątek polsko-unijny i globalny coraz silniej się przenikają: decyzje podejmowane w Brukseli wpływają na strategie Pekinu, a ich skutki odczuwalne są również w krajowych gospodarkach, w tym w Polsce.