Człowiek i środowisko

W sprawozdaniu określono uzasadnione naukowo priorytety dla światowej polityki ochrony środowiska, uszeregowano produkty, materiały i rodzaje działalności gospodarczej oraz stylu życia w zależności od ich oddziaływania na środowisko i zasoby naturalne. Wśród głównych wniosków płynących ze sprawozdania należy odnotować informację o tym, że ponad połowa wszystkich światowych upraw jest obecnie przeznaczana na pasze dla zwierząt oraz że podwojenie dobrobytu prowadzi zazwyczaj do zwiększenia presji na środowisko o 60 do 80 proc. Zawierające 149 stron sprawozdanie, opracowane przez międzynarodowy panel ds. zrównoważonego wykorzystywania zasobów naturalnych, wskazuje, że prawodawcy i decydenci polityczni pragnący oddziaływać w korzystny sposób na stan naszej planety powinni stosować podatki i inne tego rodzaju bodźce finansowe, aby stymulować bardziej ekologiczne praktyki rolnicze oraz ograniczyć wykorzystanie paliw kopalnych. 

Europejski komisarz ds. środowiska, Janez Potočnik, stwierdził: – W sprawozdaniu podkreślono pilną konieczność przejścia na efektywnie wykorzystującą zasoby gospodarkę. Oznacza to przeogromny wysiłek, który ma jednak zasadnicze znaczenie dla dobrobytu i jakości życia w przyszłości. Jeśli rzeczywiście chcemy zmienić sposób wykorzystywania przez nas zasobów, zmiana sygnałów cenowych w formie opodatkowania jest jednym z najskuteczniejszych rozwiązań.

– Można osiągnąć jednocześnie zrównoważony rozwój gospodarczy i dobry stan środowiska naturalnego – powiedziała Angela Cropper, zastępca dyrektora wykonawczego UNEP. – Pierwszym krokiem jest wspieranie przede wszystkim tych starań, które są najbardziej korzystne dla ograniczenia niekorzystnego oddziaływania działań człowieka na ekosystemy. W tym względzie sprawozdanie stanowi poważny wkład w debatę prowadzoną przez decydentów politycznych. W sprawozdaniu przypomina się podstawowe zalecenia dla każdego obywatela: jedz mniej mięsa, gaś światło, zaizoluj dom, obniż temperaturę w mieszkaniu, ogranicz klimatyzację, unikaj podróżowania samolotem, zostawiaj samochód w garażu, kiedy tylko jest to możliwe – tego rodzaju działania odnoszą największy skutek i są najbardziej odczuwalne przez naszą planetę.

Sprawozdanie zatytułowane „Skutki produkcji i konsumpcji dla środowiska naturalnego: produkty priorytetowe i materiały” jest ostatnim z serii sprawozdań przygotowywanych przez międzynarodowy panel ds. zrównoważonego wykorzystywania zasobów naturalnych. Wykorzystując analizy cyklu życia, w sprawozdaniu uszeregowano materiały i energie niezbędne do produkcji, konsumpcji i unieszkodliwiania odpadów oraz zidentyfikowano procesy, produkty i materiały najbardziej szkodliwe dla środowiska na całym świecie. Pierwsze miejsce zajmują tu produkty rolne, w szczególności produkty pochodzenia zwierzęcego, które pochłaniają ponad połowę wszystkich światowych zbiorów. W ogniu krytyki znaleźli się również użytkownicy paliw kopalnych, wykorzystywanych w szczególności na potrzeby urządzeń elektrycznych i innego sprzętu, a także przemysłu energochłonnego, ogrzewania domów i transportu. Materiały najbardziej szkodliwe ze względu na ich cykl życia to plastik, żelazo, stal i aluminium.

Międzynarodowy panel wymienia następujące presje wywierane na środowisko, które jako pierwsze powinny zostać poddane ograniczeniu: zmiana klimatu, zmiany w siedlisku, zanieczyszczenie azotem i fosforem, nadmierna eksploatacja łowisk, lasów i innych zasobów naturalnych, gatunki inwazyjne, brak bezpiecznej wody pitnej, brak bezpieczeństwa sanitarnego, wykorzystywanie paliw stałych w gospodarstwach domowych, narażenie na kontakt z ołowiem, zanieczyszczenie atmosferyczne w miastach, narażenie na zanieczyszczenie pyłem zawieszonym w miejscu pracy.

Co niepokojące, wspomniany panel ekspertów przedstawia serię dowodów potwierdzających, że dobrobyt jest nierozłącznie związany z coraz większym oddziaływaniem człowieka na środowisko, co przeczy ogólnie przyjętemu przekonaniu o tym, że większy dobrobyt powoduje mniej szkód dla środowiska.

W sprawozdaniu stwierdzono, że o ile wzrost dobrobytu może spowodować relatywnie proste zmiany oraz wprowadzenie mechanizmów kontrolnych zanieczyszczenia powietrza i wody pochodzącego z klasycznych źródeł, o tyle rodzi on również problemy na szerszą skalę, takie jak zużycie energii i emisja gazów cieplarnianych. Jeśli zaś chodzi o zanieczyszczenie CO₂, to zgodnie ze sprawozdaniem „podwojenie dobrobytu prowadzi do zwiększenia presji na środowisko o 60 do 80 proc., a czasami nawet w jeszcze większym stopniu w przypadku gospodarek rozwijających się.”

Międzynarodowy panel został powołany w celu dostarczania niezależnych opinii naukowych na temat zużycia zasobów naturalnych i ich oddziaływania na środowisko, tak aby możliwe było uniezależnienie wzrostu gospodarczego od zanieczyszczenia środowiska. Jego prace opierają się na opiniach ekspertów ds. środowiska z całego świata. Panelowi współprzewodniczą: Ashok Khosla – przewodniczący IUCN oraz profesor Ernst Ulrich von Weizsäcker – były przewodniczący komitetu ds. środowiska w Bundestagu.