DIWASS: cyfrowa rewolucja

Transgraniczne przemieszczanie odpadów przechodzi jedną z największych zmian organizacyjnych ostatnich lat. Od 21 maja 2026 r. działa DIWASS – Digital Waste Shipment System, centralna platforma Komisji Europejskiej służąca do elektronicznej wymiany informacji i dokumentów związanych z przemieszczaniem odpadów. O tym, co zmiana oznacza dla przedsiębiorców, rozmawialiśmy podczas targów POLECO 2026 z Joanną Popiołek, dyrektor Departamentu Transgranicznego Przemieszczania Odpadów w Głównym Inspektoracie Ochrony Środowiska.

1 stycznia testem dla branży

DIWASS nie startuje dopiero w 2027 r. System funkcjonuje od 21 maja 2026 r. w procedurach transgranicznego przemieszczania odpadów wymagających uprzedniego zgłoszenia i zgody.

Znacznie większa liczba przedsiębiorców odczuje jednak zmianę od początku przyszłego roku.

– Od 1 stycznia przyszłego roku będzie dla wszystkich przewozów tak zwanych uproszczonych, które są realizowane na załączniku siódmym, a tych jest znacznie więcej niż tych ze zgodą – powiedziała dyrektor Joanna Popiołek.  

Do 31 grudnia 2026 r. GIOŚ dopuszcza jeszcze papierowe dokumenty załącznika VII w okresie przejściowym. Po tej dacie przemieszczenia odpadów z zielonej listy mają być prowadzone za pośrednictwem DIWASS. Cyfryzacja nie dotyczy jednego ogniwa łańcucha. Z systemu mają korzystać m.in. osoby organizujące przemieszczenie, zgłaszający, przewoźnicy, odbiorcy, wytwórcy oraz instalacje gospodarowania odpadami. DIWASS wykorzystują również właściwe organy i służby kontrolne. Dyrektor Joanna Popiołek zwróciła więc uwagę, że przygotować musi się cały łańcuch uczestników. – To nie jest tylko nadawca czy odbiorca. To jest też przewoźnik. To jest też instalacja odbierająca tego typu odpady – powiedziała ekspertka GIOŚ-u.  

Najpierw rejestracja

Co przedsiębiorca powinien zrobić już teraz? Pierwszą odpowiedzią dyrektor Joanny Popiołek była rejestracja w systemie. Proces wymaga odpowiedniego uwierzytelnienia, a wraz ze zbliżaniem się terminu można spodziewać się zwiększonej liczby podmiotów przygotowujących konta. Kolejny krok to praktyczne poznanie systemu.

– Pierwsza rzecz, najważniejsza – rejestracja, a potem testowanie – powiedziała Joanna Popiołek. GIOŚ udostępnia na swojej stronie punkt informacyjny DIWASS, instrukcje, informacje dotyczące rejestracji oraz dostęp do wersji testowej. Lepiej popełnić błąd podczas testów niż 2 stycznia. Joanna Popiołek zachęciła przedsiębiorców, żeby nie traktowali okresu do końca roku jako czasu na czekanie.

– Zróbcie, przećwiczcie, zobaczcie, co tam wam się jeszcze nie zgadza, w jaki sposób poprawić pewne rzeczy – powiedziała dyrektor GIOŚ. Ma to szczególne znaczenie ze względu na moment wejścia pełnego obowiązku – początek stycznia przypada bezpośrednio po okresie świątecznym. Firmy planujące w tym czasie przewozy powinny więc wcześniej sprawdzić zarówno własne przygotowanie, jak i gotowość pozostałych uczestników procesu.

 „Myśleć elektronicznie”

Cyfryzacja oznacza coś więcej niż zamianę papierowego formularza na ekran komputera.

– Trzeba przejść totalnie na „myślenie elektroniczne” – powiedziała Joanna Popiołek.  

Na papierze można było w określonych sytuacjach poprawić dokument ręcznie, skreślić błędny zapis i go parafować. System informatyczny działa według zdefiniowanych reguł. Nie każda korekta, do której przedsiębiorcy przywykli w dokumentacji papierowej, musi wyglądać w nim równie prosto. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność nauczenia się nowych procedur. Dla organów kontrolnych cyfryzacja tworzy natomiast dodatkowe możliwości weryfikowania przepływów odpadów. DIWASS daje także zupełnie nową skalę danych. – Dopiero teraz wchodzi system, który globalnie w skali Europy zobaczy te przepływy odpadów – powiedziała dyrektor Joanna Popiołek.  

Ekspertka określiła DIWASS jako potencjalnie „potężne narzędzie statystyczne i analityczne”.

Komisja Europejska wskazuje, że cyfryzacja ma zwiększyć przejrzystość, bezpieczeństwo i efektywność procedur związanych z transgranicznym przemieszczaniem odpadów.

Dane mogą więc służyć nie tylko do obsługi pojedynczego transportu, ale również do analizowania kierunków przepływu określonych rodzajów odpadów w skali UE i poza nią.

Cyfryzacja nie jest jedyną zmianą wynikającą z nowego unijnego rozporządzenia o przemieszczaniu odpadów. Rozporządzenie (UE) 2024/1157 wprowadza również zaostrzone zasady dotyczące eksportu części odpadów poza Unię Europejską. Komisja Europejska wskazuje m.in. na nowe ograniczenia dotyczące odpadów z tworzyw sztucznych oraz państw spoza OECD. Joanna Popiołek podkreśliła jednak, że nie traktowała tych regulacji jako przeszkody, która sama w sobie miałaby utrudnić GIOŚ wydawanie zezwoleń.

W czasie rozmowy dyrektor Joanna Popiołek poinformowała, że od 21 maja GIOŚ wydał już 53 decyzje w DIWASS.

– Teraz jesteśmy już całkowicie w tym cyfrowym środowisku – powiedziała.  

Okres przejściowy oznaczał wcześniej równoległe funkcjonowanie spraw prowadzonych według starych zasad i nowych procedur cyfrowych.

Docelowo elektroniczna wymiana danych ma uporządkować również komunikację pomiędzy organami i przedsiębiorcami.

GIOŚ chce wykorzystać AI

Jednym z najbardziej interesujących wątków rozmowy była zapowiedź wykorzystania AI przy pracy nad decyzjami administracyjnymi.

Joanna Popiołek powiedziała, że GIOŚ pracuje nad rozwiązaniem, w którym sztuczna inteligencja będzie przygotowywała projekt decyzji na podstawie informacji pobranych z DIWASS.

– Te decyzje chcemy wydawać całkiem niedługo przy użyciu sztucznej inteligencji, czyli ona nam będzie ten projekt przygotowywała w oparciu o wyciągnięte z DIWASS dane – powiedziała dyrektor departamentu. Projekt nie miałby zastępować kontroli człowieka. Według opisu Joanny Popiołek, dokument byłby następnie sprawdzany przez pracownika, naczelnika oraz przez samą dyrektor przed podpisaniem.

To na razie zapowiedź rozwiązania przedstawiona przez rozmówczynię, a nie informacja, że system już automatycznie wydaje decyzje.

Najważniejszy praktyczny wniosek z rozmowy jest prosty. Firmy uczestniczące w transgranicznym przemieszczaniu odpadów z zielonej listy nie powinny traktować 1 stycznia 2027 r. jako dnia, w którym dopiero rozpoczną poznawanie DIWASS. System już działa, można się rejestrować, dostępne są materiały informacyjne i możliwość testowania.

Dlatego trzy kroki wskazane przez Joannę Popiołek dobrze podsumowują przygotowania przedsiębiorców: rejestracja, testowanie, praktyczne wdrożenie.

A od początku 2027 r. cyfrowa obsługa transgranicznych przemieszczeń z załącznika VII ma przestać być możliwością i stać się codziennością.

27–28 października 2026 r. w hotelu ibis Styles Lublin Stare Miasto odbędzie się

 Forum Recyklingu

To kluczowe ogólnopolskie wydarzenie gromadzi liderów branży, ekspertów i przedstawicieli samorządów, aby wyznaczać efektywne kierunki gospodarki obiegu zamkniętego. Sprawdź szczegółowy program i dołącz do najważniejszego spotkania sektora na stronie forumrecyklingu.pl