Ekspertka przekonuje: trawniki i przedogródki zamiast „dróg-rzek”

– Obecnie projektujemy drogi jak rzeki. Całe bezpieczeństwo opieramy na wydolności systemu kanalizacji, co przy ulewach może się tragicznie skończyć – mówi prof. Bogumiła Rouba, specjalistka w zakresie ochrony zabytków i przewodnicząca Rady Ochrony Zabytków przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zwraca uwagę, że zapomnieliśmy o sprawdzonych, prostych rozwiązaniach, które dawniej dobrze funkcjonowały.

Drogi budowane jak rzeki

Ekspertka przypomina, że kiedyś stosowano dwa typy nawierzchni – wypukłą, przypominającą garb, oraz wklęsłą, stosowaną głównie w górach. – Wypukłe rzymskie drogi wciąż można zobaczyć na Sycylii i w innych miejscach basenu Morza Śródziemnego. To trwałe, dobrze zaprojektowane ulice – mówi Rouba.

Tymczasem współczesne nawierzchnie są płaskie lub mają minimalny spadek, a wodę odprowadzać mają wyłącznie kanały. – To zbyt ryzykowne. Gdyby nawierzchnie były lekko wygarbione, z krawężnikami wtapiającymi się w ich kształt, i gdyby trawniki znajdowały się niżej niż jezdnia, każdy z nich odbierałby ogromne ilości wody – tłumaczy prof. Rouba. Jej zdaniem ograniczyłoby to zalania oraz szkody dla nawierzchni, kierowców i pieszych.

Powrót do buforów zieleni

Specjalistka wskazuje, że równie ważne jak profil drogi są zielone przestrzenie w otoczeniu budynków. – Na przykład przedogródki – mówi. – Kiedyś były one standardem. Pełniły funkcję bufora: trawniki przy przyziemiu budynków chłonęły wodę i chroniły mury przed odpryskiem.

Dziś, jak zauważa, często twarda nawierzchnia sięga aż do ściany budynku, co powoduje „efekt wody odpryskowej”. – Woda pod ciśnieniem uderza w przyziemie i błyskawicznie niszczy to, co z trudem odnowiono – wyjaśnia. Jako przykład podaje siedzibę Towarzystwa Miłośników Torunia, gdzie kostka brukowa została położona aż do muru. – To są setki litrów wody rzucanych na ścianę – zaznacza.

Rouba przypomina, że dopiero od XIX wieku zaczęto poszerzać chodniki aż do ścian budynków. Wcześniej kamienice chronione były właśnie przez strefy zieleni. – W Toruniu przetrwały jeszcze niektóre przedogródki przy ul. Mickiewicza – dodaje.

Ulice chłonące deszcz

Prof. Rouba podkreśla, że inspiracji można szukać nie tylko w przeszłości, ale i we współczesnych realizacjach z innych krajów. – W Norwegii, w centrum Oslo, widziałam rynek z nową nawierzchnią, gdzie pomiędzy precyzyjnie ciętymi płytami pozostawiono pięciocentymetrową szczelinę – relacjonuje. Taka szczelina nie przeszkadza osobom z niepełnosprawnościami, ale pozwala wodzie deszczowej natychmiast wsiąkać w grunt.

Równie ciekawe przykłady widziała w Gruzji. – To pokazuje, że można łączyć nowoczesność z mądrością tradycji. Problem polega na tym, że dziś projektanci często ignorują to, co działało przez wieki – ubolewa ekspertka.

Budować z głową, nie na pokaz

Na zakończenie prof. Rouba wyraża żal, że projektowanie przestrzeni coraz częściej rozmija się z funkcjonalnością. – Nie wiem, czym się kierują ci, którzy projektują ludziom taką udrękę – mówi.

Jej zdaniem należy wrócić do projektowania ulic i przestrzeni miejskich z poszanowaniem naturalnego obiegu wody, pamiętając, że zieleń i odpowiednie ukształtowanie terenu mogą być równie ważne, jak drogie systemy techniczne.