Hanna Kończal: Kontrole muszą być szybsze i skuteczniejsze

Przewlekłość kontroli prowadzonych przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska od lat budzi zastrzeżenia przedsiębiorców i samorządowców. Problem dotyczy między innymi postępowań związanych z wydawaniem i aktualizacją zezwoleń na gospodarowanie odpadami.

Jak przyznaje Hanna Kończal, która przyjechała na targi POLECO, analiza przeprowadzona przez GIOŚ wykazała, że w skrajnych przypadkach samo oczekiwanie na rozpoczęcie kontroli trwało aż dziewięć miesięcy.

Jednym z powodów jest obowiązek uczestnictwa przedstawiciela organu wydającego zezwolenie w kontroli prowadzonej przez WIOŚ. Zarówno inspektoraty, jak i urzędy marszałkowskie oraz starostwa mierzą się z ograniczeniami kadrowymi. Uzgodnienie terminu wspólnej wizyty w zakładzie potrafi więc znacząco wydłużyć postępowanie.

UDER 81: jedna kontrola zamiast kilku

Rozwiązaniem mają być zmiany proponowane w projekcie UDER 81. Jedna z nich zakłada, że udział przedstawiciela organu wydającego zezwolenie stanie się fakultatywny. Urzędnik nadal będzie mógł uczestniczyć w kontroli, jeśli uzna to za potrzebne.

Projekt przewiduje również ograniczenie liczby kontroli przeprowadzanych w ramach jednego postępowania. Dotychczas zdarzało się, że po stwierdzeniu rozbieżności między stanem faktycznym a wnioskiem przedsiębiorca poprawiał dokumentację, a organ ponownie kierował sprawę do WIOŚ. W efekcie inspektorzy kilkakrotnie odwiedzali ten sam zakład. – Inspekcja stawała się w praktyce instytucją poprawiającą wnioski – wskazuje Kończal.

Proponowane przepisy mają wprowadzić zasadę jednej kontroli oraz zobowiązać organ prowadzący postępowanie do sprawdzenia kompletności wniosku przed przekazaniem go inspektorom. Projekt zakłada także 50 dni na podjęcie kontroli przez WIOŚ i 14 dni na wydanie postanowienia po jej zakończeniu.

Szefowa GIOŚ podkreśla, że kontrola prowadzona na wniosek organu wydającego zezwolenie nie powinna automatycznie stawać się kompleksową kontrolą przedsiębiorstwa. Inspektorzy muszą koncentrować się na zakresie wynikającym z wniosku.

Szczegóły i zapisy na stronie: kontrole.abrys.pl

Zaległe zezwolenia. GIOŚ przyspiesza kontrole

Nie czekając na zmianę przepisów, GIOŚ podjął działania organizacyjne, które miały przyspieszyć rozpatrywanie zaległych spraw. W maju 2025 r. do inspektoratu dotarły informacje z Ministerstwa Klimatu i Środowiska o dużej liczbie postępowań związanych z aktualizacją zezwoleń odpadowych, które powinny zostać rozstrzygnięte do końca roku.

Po weryfikacji okazało się, że liczba wniosków faktycznie oczekujących na kontrole WIOŚ była znacznie mniejsza, niż wynikało z informacji przekazanych przez urzędy marszałkowskie. Część spraw pozostawała bowiem jeszcze w urzędach.

Główna inspektor nadała kontrolom związanym z tymi wnioskami najwyższy priorytet. Poleciła skierować do nich możliwie wielu pracowników, a jednocześnie ograniczyła wymagania dotyczące liczby kontroli w innych obszarach. Według minister Kończal pozwoliło to doraźnie rozwiązać problem. Trwałe usprawnienie procedur wymaga jednak zmian systemowych.

Przewlekłość postępowań nie dotyczy wyłącznie zezwoleń odpadowych. Podobne trudności występowały przy wymierzaniu opłat podwyższonych za odprowadzanie ścieków niezgodnie z pozwoleniem wodnoprawnym. Wojewódzcy inspektorzy analizują w takich sprawach wyniki automonitoringu prowadzonego przez zakłady. Problem polegał na tym, że kontrole dokumentacyjne rozpoczynano często dopiero po dwóch lub trzech latach. Tymczasem na uzyskanie ostatecznej decyzji przewidziany był pięcioletni termin, obejmujący również ewentualne postępowanie odwoławcze przed GIOŚ.

Zdarzało się więc, że wojewódzki inspektorat wydawał decyzję w terminie, lecz organ drugiej instancji nie zdążył rozpatrzyć odwołania. Powstawało ryzyko utraty możliwości wyegzekwowania należności. GIOŚ wprowadził ściślejszy nadzór nad terminami wydawania decyzji. Jak wskazuje Kończal, w 2025 r., gdy upływały terminy dotyczące spraw z 2020 r., nie odnotowano już takich strat. Jej zdaniem pokazuje to, że poprawa organizacji pracy może przyspieszyć postępowania także bez zmiany przepisów.

Za dużo przepisów czy za słaba egzekucja?

Czy polska gospodarka odpadami jest przeregulowana? Zdaniem Hanny Kończal nie ma jednej odpowiedzi. W części obszarów przepisów jest za dużo, w innych problemem jest ich niewystarczająco konsekwentne stosowanie.

Szefowa GIOŚ wskazuje między innymi na naruszenia zagrożone stosunkowo niskimi karami administracyjnymi. Koszt prowadzenia postępowania w dwóch instancjach, z możliwością zaskarżenia decyzji, może przewyższać wysokość samej kary. W takich przypadkach warto rozważyć stosowanie mandatów, które pozwalałyby na szybszą reakcję. – Kara nałożona po dwóch latach traci walor prewencyjny i edukacyjny – zauważa.

Jednocześnie podkreśla, że inspekcja nie zawsze w pełni wykorzystuje dostępne uprawnienia. Samo wymierzenie kary nie gwarantuje usunięcia nieprawidłowości. Konieczne są ponowne kontrole, a w przypadku dalszego naruszania prawa – stosowanie bardziej dotkliwych środków, włącznie ze wstrzymaniem działalności lub użytkowania instalacji. Celem powinno być przede wszystkim doprowadzenie do przestrzegania prawa, a nie samo ukaranie przedsiębiorcy.

Już 19 października 2026 r. online odbędzie się szkolenie

Kontrole podmiotów korzystających ze środowiska

Szkolenie uwzględnia omówienie aktualnych oraz planowych zmian w prawie w kontekście kontroli.

• Jak przygotować się do kontroli Inspekcji Ochrony Środowiska i innych organów kontrolnych?
• Jakie są prawa i obowiązki kontrolowanych i kontrolujących?
• Co może być uznane za wykroczenie a co za przestępstwo przeciwko środowisku?

To tylko wybrane pytania na kore odpowiedzi będzie można poznać podczas szkolenia.

Szczegóły i zapisy na stronie: kontrole.abrys.pl

Transgraniczne przemieszczanie odpadów. Zmiany w GIOŚ

Hanna Kończal zapewnia, że w departamencie odpowiedzialnym za ten obszar wprowadzono już zmiany organizacyjne, których pozytywne efekty są widoczne. Przyznaje jednak, że przedsiębiorcy nie odczują ich natychmiast, ponieważ zaległości narastających przez dwa lata nie da się usunąć w ciągu kilku tygodni.

Zmiany dotyczą organizacji pracy oraz podejścia do podmiotów występujących o zgody. GIOŚ zamierza również aktywniej uczestniczyć w pracach na forum Unii Europejskiej, zgłaszać problemy wynikające z unijnych regulacji i korzystać z doświadczeń państw, w których podobne procedury przebiegają sprawniej.

Jednolite standardy w całej Polsce

Obok skracania postępowań jednym z priorytetów GIOŚ pozostaje ujednolicenie praktyki kontrolnej w poszczególnych województwach. Jak przyznaje Kończal, przedsiębiorcy posiadający zakłady w kilku regionach przedstawiają przykłady odmiennego podejścia inspektoratów do podobnych spraw. Dlatego GIOŚ pracuje nad wspólnymi procedurami i metodykami oraz podnoszeniem kompetencji pracowników.

Największym wyzwaniem pozostaje jednak zwalczanie nielegalnej działalności, która daje nieuczciwym podmiotom przewagę konkurencyjną nad firmami przestrzegającymi wymagań środowiskowych. W ocenie szefowej GIOŚ inspekcja musi działać sprawniej wobec legalnych przedsiębiorców, a jednocześnie konsekwentniej reagować na rzeczywiste naruszenia prawa.

Materiał został przygotowany we współpracy z Grupą MTP podczas Międzynarodowych Targów Ochrony Środowiska POLECO 2026 w Poznaniu.

Poleco – Targi Ochrony Środowiska, Targi Poleco, Grupa MTP, Forum Recyklingu