Metropolie przeciw ETS dla spalarni. Rząd także zapowiada sprzeciw

Największe miasta ostrzegają przed wzrostem opłat za odpady i ciepło oraz apelują do rządu o zbudowanie w UE koalicji przeciwko proponowanym rozwiązaniom. Ministerstwo Klimatu i Środowiska deklaruje, że również chce sprzeciwić się rozszerzeniu systemu na spalarnie.

To kolejny w ostatnich tygodniach głos samorządów przeciwko propozycji Komisji Europejskiej dotyczącej przyszłości spalarni odpadów komunalnych. 22 września sprzeciw wobec planowanych zmian przedstawił Zarząd Związku Województw RP, wskazując na ryzyko wzrostu kosztów gospodarki odpadami i cen ciepła. Teraz do przeciwników rozwiązania dołącza Unia Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza.

Spalarnie odpadów w systemie ETS? ZWRP ostrzega: zapłacą mieszkańcy

Spalarnie mają wejść do ETS stopniowo

Komisja Europejska zaproponowała 17 lipca 2026 r. kolejną rewizję systemu EU ETS. Jednym z jej elementów jest stopniowe objęcie systemem instalacji spalania i współspalania odpadów innych niż niebezpieczne, o odpowiedniej przepustowości. Komisja uzasadnia zmianę m.in. potrzebą wzmocnienia bodźców do zapobiegania powstawaniu odpadów i zwiększania poziomu recyklingu.

Według projektu obowiązek umarzania uprawnień miałby być wprowadzany etapami. W 2031 r. obejmowałby 25 proc. zweryfikowanych emisji, rok później 50 proc., w 2033 r. – 75 proc., a od 2034 r. – 100 proc. emisji objętych systemem. Projekt przewiduje również możliwość czasowego krajowego odstępstwa w przypadku zastosowania odpowiednich równoważnych środków.

Choć nowe obowiązki miałyby zacząć działać dopiero za kilka lat, UMP zwraca uwagę, że decyzje dotyczące infrastruktury odpadowej i ciepłowniczej podejmowane są z wieloletnim wyprzedzeniem. Zdaniem metropolii perspektywa objęcia instalacji kosztami ETS już teraz może wpływać na przygotowanie i finansowanie nowych inwestycji.

Metropolie: koszty trafią do mieszkańców

Unia Metropolii Polskich podkreśla, że instalacje termicznego przekształcania odpadów są elementem systemu zagospodarowania frakcji resztkowej, której nie udało się poddać recyklingowi. Część z nich dostarcza jednocześnie energię elektryczną i ciepło do miejskich sieci ciepłowniczych.

Samorządowcy wskazują, że w przeciwieństwie do zakładów działających na zwykłym rynku spalarnie nie mogą po prostu ograniczyć produkcji w reakcji na wzrost kosztów emisji. Gminy nadal muszą bowiem zapewnić odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych.

Według analiz przywoływanych przez UMP, przy cenie uprawnień sięgającej około 110 euro za tonę CO₂ koszt zagospodarowania odpadów mógłby wzrosnąć nawet o 50–60 proc. Organizacja ostrzega, że dodatkowe obciążenia mogłyby przełożyć się zarówno na opłaty ponoszone przez mieszkańców w systemie odpadowym, jak i na koszty ciepła produkowanego w instalacjach. Są to szacunki strony samorządowej, a ostateczny wpływ regulacji będzie zależał m.in. od przyszłych cen uprawnień, struktury odpadów trafiających do instalacji, udziału emisji kopalnych oraz ostatecznego kształtu unijnych przepisów.

Problemem także brak pełnego ROP

UMP wiąże sprawę ETS także z krajowym systemem gospodarki odpadami. Metropolie zwracają uwagę, że nowe koszty dla instalacji pojawiłyby się w sytuacji, w której system rozszerzonej odpowiedzialności producenta nie przejął jeszcze finansowej odpowiedzialności za zagospodarowanie odpadów opakowaniowych.

W ocenie samorządów może to oznaczać, że znacząca część kosztów wynikających z unijnych regulacji nadal będzie ostatecznie obciążała systemy gminne i mieszkańców, a nie producentów wprowadzających produkty i opakowania na rynek.

Metropolie podnoszą ponadto kwestię relacji pomiędzy spalaniem a składowaniem odpadów. Projekt Komisji przewiduje rozwój monitorowania emisji ze składowisk, jednak decyzja o ich ewentualnym szerszym włączeniu do mechanizmów ETS ma zostać poprzedzona dalszymi pracami nad systemem pomiaru i raportowania emisji metanu. Komisja ma do końca lipca 2029 r. ocenić, czy powstały warunki do wdrożenia odpowiedniego systemu monitorowania.

Zdaniem UMP powstaje więc ryzyko nierównego traktowania poszczególnych sposobów zagospodarowania odpadów, jeśli instalacje termicznego przekształcania zostaną obciążone dodatkowymi kosztami szybciej niż składowiska.

Rząd: sprzeciw wobec objęcia spalarni ETS

Postulat samorządów w tej sprawie jest zbieżny z deklarowanym kierunkiem działań Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Podczas wrześniowego posiedzenia sejmowej Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych wiceminister klimatu i środowiska Krzysztof Bolesta zapowiedział, że resort chce wpisać do projektu stanowiska polskiego rządu sprzeciw wobec rozszerzenia EU ETS na instalacje termicznego przekształcania odpadów komunalnych.

To element szerszej polityki Warszawy dotyczącej rewizji europejskiego systemu handlu emisjami. Ministerstwo już w marcu informowało, że Polska będzie zabiegała o głęboką reformę ETS, m.in. zmniejszenie kosztów systemu dla gospodarki, większe wsparcie dla modernizacji ciepłownictwa i przemysłu oraz zmiany mechanizmów wpływających na ceny uprawnień.

We wrześniu wiceminister Bolesta deklarował również w Brukseli, że Polska chce w negocjacjach nad rewizją ETS m.in. wolniejszego zmniejszania puli dostępnych uprawnień i większej liczby darmowych uprawnień dla przemysłu.

Ostateczny kształt przepisów nie jest jednak przesądzony. Propozycja Komisji Europejskiej jest przedmiotem dalszego procesu legislacyjnego na poziomie UE, w którym stanowiska będą uzgadniały państwa członkowskie i Parlament Europejski.

Metropolie chcą koalicji państw

Unia Metropolii Polskich oczekuje więc od Ministerstwa Klimatu i Środowiska nie tylko formalnego sprzeciwu, lecz także aktywnego poszukiwania sojuszników wśród innych państw UE. Samorządowcy wskazują przede wszystkim na możliwość zbudowania szerszej koalicji krajów Europy Środkowo-Wschodniej oraz tych państw, które również dostrzegają ryzyka związane z objęciem spalarni pełnymi kosztami ETS.

Metropolie zaznaczają jednocześnie, że nie kwestionują unijnych celów polityki klimatycznej ani potrzeby zwiększania poziomów recyklingu. Przypominają jednak, że do 2035 r. państwa członkowskie powinny osiągnąć 65-procentowy poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych oraz ograniczyć ich składowanie do maksymalnie 10 proc.

Zdaniem UMP osiągnięcie tych celów będzie wymagało dalszych wielomiliardowych inwestycji w sortowanie, recykling i zagospodarowanie pozostałości po przetwarzaniu odpadów. Dodatkowe obciążenie instalacji termicznych kosztami ETS może – według metropolii – ograniczyć środki dostępne na te przedsięwzięcia.

Samorządowcy apelują dlatego o ponowną analizę propozycji przygotowanej w Brukseli i wypracowanie takiego modelu, który pozwoli realizować cele klimatyczne bez nadmiernego  zwiększania kosztów funkcjonowania systemów komunalnych i rachunków mieszkańców.